| مرتضي اصفهاني |اقتصاد علمي است كه رابطه انسان را با اشياي مادي مورد نياز كه به رايگان در طبيعت نمي‌يابد مطالعه مي‌كند. مطالعه اقتصاد بايد درك، بيان و تا حدي پيش‌بيني رفتار اقتصادي انسان را امكان‌پذير كند. اين مطالعه بايد به بهبود رفاه مادي فردي و شرايط اجتماعي بشر كمك كند، بنابراين مي‌توان ادعا كرد كه اقتصاد قبل از هر چيز به تجزيه و تحليل و توضيح شرايط و روابطي كه در قلمرو رفاه مادي قرار دارد مي‌پردازد.تعريفي كه از نظام اقتصادي اسلام مورد بررسي قرار مي‌دهيم عبارت است از مجموعه مرتبط و منظم عناصري كه در زمينه مالكيت، كار، سرمايه، تعديل، توليد، تجارت، توزيع، مصرف، بسيج، ربا، زكات، خمس، ارث و انفاق براي ارايه موفق‌ترين زندگي انساني فعاليت مي‌كند.

 

در نظام اقتصادي اسلام انگيزه فعاليت‌هاي اقتصادي تحصيل رضاي خداوند است.هدف در نظام اقتصادي اسلام: سلامتي اقتصاد فرد، خانواده، اجتماع و امت در مسير تحقيق عدالت اجتماعي و قسط واقعي است.مشاهده مي‌شود كه در تعريف فوق آنچه انگيزه فعاليت اقتصادي خوانده مي‌شود كاملاً با تعاريف اقتصادي سرمايه داري متفاوت است و اين خود ماهيت رفتار اقتصادي را تغيير مي‌دهد. همچنين هدف در اقتصاد اسلامي با تعريف مشهور از اقتصاد كاملاً متفاوت است. نظام‌هاي اقتصادي مختلف غالباً داراي مكانيسم‌هاي نظارتي مختلف هستند كه همه در وجه دولتي بودن خلاصه مي‌شود. نكته مهم در مقوله نظارت در اقتصاد اسلامي اين است كه نظارت در اقتصاد اسلامي داراي سه وجه است:

 

۱) نظارت همگاني(مردمي) كه در مقوله امر به معروف و نهي از منكر متجلي مي‌شود.

۲) نظارت دولتي مثلاً سازمان بازرسي كل كشور كه بر وضع قوانين و بازرسي دولتي متجلي مي‌شود.

۳) اشراف نظارتي امام امت.

بايد توجه داشت كه دو مورد اول و سوم ويژگي‌هاي منحصر به فرد نظام اسلامي است. نظارت مردم به دو صورت متجلي مي‌شود. مردم كه در وجه امر به معروف و نهي از منكر از اتلاف منابع و اسراف و ضرر رساني به ثروت‌هاي ملي جلوگيري مي‌كند و نظارت مردم بر دولت كه مجدداً در وجه امر به معروف مانع از فساد اقتصادي مسئولان شده و در وجه علمي امر به معروف و نهي از منكر علماي مردم به دولت باعث اصلاح سياست‌هاي اقتصادي و حتي مانع اتخاذ سياست‌هاي غلط اقتصادي مي‌شود كه نشان‌دهنده فضاي باز و انتقاد‌پذيري بالا در ساختار اقتصادي حكومت اسلامي و نشان‌دهنده احساس مسئوليت بالاي مردم و علما در جامعه اسلامي نسبت به سرنوشت جامعه است.

 

< قبلی		بعدی >