پس از پيروزي انقلاب اسلامي و سرنگوني رژيم شاه، جمهوري اسلامي ايران تصميم گرفت همچنان به عضويت و پايبندي خود به NPT، موافقت نامۀ پادمان و اساسنامۀ آژانس ادامه دهد. با وجود اين حسن نيت، سرنوشت خوبي در انتظار قراردادهاي هسته‌اي ايران نبود. با پيروزي انقلاب اسلامي در ايران، كشورهاي غربي اجراي موافقت‌نامه‌ها و قراردادهاي خود از جمله ساخت نيروگاه بوشهر را به حالت تعليق درآوردند.

 

 

گروه سیاسی- محمد حسنی:

 

شركت زيمنس، حاضر به تكميل نيروگاه هسته‌اي بوشهر نشد و ساير كشورهاي غربي و امريكا نيز از انتقال هرگونه تجهيزات و فناوري هسته‌اي به جمهوري اسلامي ايران خودداري كردند. كشورهاي طرف قرارداد فناوري صلح‌آميز هسته‌اي ايران در قبل از انقلاب اسلامي مثل آلمان، فرانسه، انگليس و …

 

نسبت به اجراي قراردادهاي منعقده كه قانوني و تحت نظارت آژانس بوده و حتي مبالغ آن را نيز دريافت كرده بودند، استنكاف كردند. اين كشورها حتي از فشار به كشورهاي ديگر مثل چين و روسيه كه پس از انقلاب اسلامي همكاري‌هاي موثري را در حوزۀ هسته‌اي با ايران آغاز كرده بودند، فروگذار نكردند. اين موضوع، حاكي از اعمال يك سياست و استاندارد دوگانه و تبعيض‌آميز در عرصۀ جهاني است و مويد اين است كه كشورهاي مزبور تا زماني كه كشوري در راستاي منافع و اهداف آنان حركت نمايد با هيچ مانعي مواجه نخواهد شد.

 

اما با در پيش گرفتن سياست استقلال سياسي و اقتصادي و همچنين عدم وابستگي، همين كشورها با بهانه‌هاي مختلف از هر نوع همكاري طفره رفته و تعهدات خود را نيز زيرپا مي‌گذارند. اين كشورها حتي فراتر از اين رفته و در اجراي سياست استقلال و خودكفايي ملي نيز ايجاد مانع مي‌كنند. در اين دوران، كشورهاي غربي در چهار حوزه برخلاف تعهدات خود تحت NPT عمل كردند:

 

- عدم اجراي تعهدات خود در قبال ايران و لغو موافقتنامه‌هاي معتبر و قانوني همكاري هسته‌اي؛

- اعمال فشار به كشورهايي كه قصد همكاري با جمهوري اسلامي ايران را داشتند؛

- عدم همكاري و مشاركت در برنامۀ هسته‌اي صلح‌آميز جمهوري اسلامي ايران برخلاف تعهدات خود تحتNPT؛

- ايجاد موانع بر سر راه برنامه‌هاي خودكفايي هسته‌اي جمهوري اسلامي ايران.

اين وضع، عامل اساسي تصميم‌گيري جمهوري اسلامي ايران براي اجراي استراتژي خودكفايي در علوم، فناوري و صنعت هسته‌اي بود. به ناچار، جمهوري اسلامي ايران ادامه تلاش براي دسترسي به انرژي صلح‌آميز هسته‌اي را به تنهايي دنبال كرد و راه ديگري جز تلاش براي نيل به خودكفايي و استقلال در فناوري پيچيده هسته‌اي براي خود نديد.

 

بنابراين، تلاش ايران جهت دستيابي به فناوري هسته‌اي براي مقاصد صلح‌آميز ناشي از سياست مستمري بوده است كه دقيقاً براساس محاسبات منافع ملي و اقتصادي كشور و با در نظر داشتن نيازهاي آتي توسعه ايران به منابع پايدار انرژي از پنجاه ‌سال پيش انتخاب شده و دنبال شده ‌است. برنامۀ هسته‌اي جمهوري اسلامي ايران عمدتا در چهار محور متمركز شد كه در اين بخش به برخي از  آنها پرداخته مي‌شود.

رآكتورهاي هسته‌اي

رآكتورهاي هسته‌اي تحقيقاتي

اين دسته از رآكتورهاي هسته‌اي به عنوان اساسي‌ترين گام به سوي فعاليت‌ها و فناوري هسته‌اي محسوب مي‌شوند. اين رآكتورها نخستين تبلور تحقق فناوري هسته‌اي به شمار مي‌روند و پايۀ رشد ساير فناوري‌هاي هسته‌اي و غيرهسته‌اي نظير آزمون مواد و مراحل صنعتي آنها قرار گرفته‌اند. اين ارزش وقتي عينيت بيش‌تري به خود مي‌گيرد كه پي مي‌بريم تقريباً تمامي كاربردهاي انرژي هسته‌اي جز توليد برق، مستقيماً از رآكتورهاي هسته‌اي تحقيقاتي صادر مي‌شوند.

 

رآكتورهاي هسته‌اي توليد نيرو

از مهم‌ترين برنامه‌هاي كلان جمهوري اسلامي ايران در توسعۀ هسته‌اي، توليد برق هسته‌اي است. ساخت و توسعۀ نيروگاه‌هاي اتمي براساس نياز كشور طبق مصوبۀ مجلس شوراي اسلامي در سال 1384 بر مبناي توليد 000/20 مگاوات برق هسته‌اي تا سال 2020 طراحي شده است.

 

چرخۀ سوخت هسته‌اي

برنامۀ كلان ديگر در توسعۀ هسته‌اي ايران، خودكفايي در زمينۀ توليد سوخت هسته‌اي با توجه به تصميم ساخت انواع نيروگاه‌هاي اتمي است. فعاليت‌هاي چرخۀ سوخت هسته‌اي شامل اكتشاف و استخراج اورانيوم، فرآوري تركيبات اورانيوم، غني‌سازي اورانيوم و ساخت مجموعۀ سوخت است.

 

پروژۀ ساغند يزد  نمود عيني فعاليت در زمينه استحصال اورانيوم از منابع طبيعي است. تاسيسات موجود در اين كارخانه، اورانيوم را از عمق 350 متري استخراج كرده و سپس در منطقۀ اردكان يزد پس از اعمال فرايندهاي مختلف شيميايي و فيزيكي به كيك زرد تبديل مي‌كند. آن چه در اصفهان تحت عنوان پروژۀ UCF انجام مي‌گيرد، تبديل كيك زرد به هگزافلورايد اورانيوم (UF6)، اورانيوم فلزي و اكسيد اورانيوم است. UF6 خوراك اصلي كارخانه غني‌سازي در نطنز است. براي توليد ميلۀ سوخت نيز كارخانۀ ZPP در اصفهان در حال ساخت است.

 

توسعۀ هسته‌اي در پزشكي، صنعت و كشاورزي

جمهوري اسلامي ايران در كنار برنامه‌ريزي عملياتي براي ايجاد نيروگاه و توليد سوخت هسته‌اي، با ايجاد مراكز و آزمايشگاه‌هاي مختلف تحقيقاتي، توليدي و خدماتي در استفادۀ صلح‌آميز از انرژي هسته‌اي در حوزه‌هاي مختلف اهتمام كامل ورزيده است.

 

راه‌اندازي مجتمع توليد آب سنگين در اراك

مجتمع توليد آب سنگين اراك در 4 شهريورماه 1385 توسط رئيس‌جمهوري افتتاح شد. بنا به اظهار رئيس سازمان انرژي اتمي، ظرفيت توليد اين مجتمع ابتدا هشت تن بود و در زمان افتتاح، ظرفيت آن به ۱۶ تن آب سنگين با غناي 8/99درصد رسيد. پروژۀ توليد آب سنگين اراك به عنوان يكي از شاخصه‌هاي دانش هسته‌اي، در پزشكي و به‌ويژه كنترل سرطان و كنترل بيماري ايدز نقش تعيين‌كننده‌اي دارد و به عنوان خنك‌كننده وكند‌كننده رآكتورهاي آب سنگين نيز به كار مي‌رود.

 

< قبلی		بعدی >