| ايوب توكليان|پس از گذشت سه دهه از انقلاب اسلامي ايران با وجود فراز و نشيب‌هاي فراوان و بعضا سرنوشت‌ساز در حوزه‌هاي علمي، صنعتي، سياسي، فرهنگي و... همگان از يك موضوع مهم به عنوان اساس و پايه رشد و پيشرفت كشور و البته نظام مبتني بر شرع مقدس اسلام سخن مي‌گويند. شايد سال‌ها طول كشيد كه اكثر انديشمندان و نخبگان كشور به اين باور رسيدند كه زيربناي تعالي و شكوفايي حكومت اسلامي و انقلاب برخواسته از بطن تعاليم ديني‌مان، تحول در علوم انساني است.

 

به سال‌هاي نه‌چندان دور كه برگرديم به وضوح مي‌بينيم كه جز اندكي از متفكران از جمله مقام معظم رهبري كمتر كسي اين جايگاه را براي علوم انساني قائل بود و بعضا برخي از مسئولان رده‌هاي بالاي كشور هم نگاهشان كاملا متفاوت با اصل ماجرا بود و البته برخي هم تحت تاثير غربزدگي‌ها و جهان‌بيني‌هاي مادي خواسته يا ناخواسته موجب غفلت از اين حوزه شدند.

 

اما با رهبري فكري مقام معظم رهبري و با وجود مقاومتهاي زيادي كه از سوي برخي سطح انديشان و كوته‌نظران مي‌شد و نيز به سبب برخي رخدادهاي فرهنگي، سياسي و اجتماعي و نيز برخي مسائل بين‌المللي و نوع رويكردها و توطئه‌هاي برنامه‌ريزي شده غرب براي كشور كه متمركز شده بود بر روي حوزه علوم انساني به عنوان قلب تپنده و مغز پيش برنده و نافذ حكومت اسلامي كه همان روح نظام تعبير مي‌شود، كم‌كم اين هشدارها و مطالبات رهبر معظم انقلاب جدي‌تر گرفته شد و بحث تحول در علوم انساني به عنوان يك گفتمان و مطالبه عمومي درآمد.

 

جايي كه امروز حتي اكثر دانشجويان علوم انساني ما كه هنوز در مرحله علم آموزي هستند و نه تسلط كامل بر اين علوم، در هر تربيون يا نشست و جلسه‌اي به اين موضوع اشاره مي‌كنند. اين مسئله در حوزه‌هاي علميه هم به شكلي متفاوت ولي با همين مضمون جاري شده است.

 

بنابراين وظيفه همه نهادها و متوليان دلسوز دين، انقلاب و كشور اين است كه براي رشد كشور (بر اساس نگاه عميق فرازماني و گفتماني) و نيز تثبيت پايه‌هاي نظري تئوري‌هاي حكومتي و مديريتي نظام و البته غلبه بر هجمه‌هاي نرم‌افزاري سنگين دشمن، اين است كه در قبال تحول در علوم انساني گام‌هاي جدي بردارند.

 

يكي از نهادهاي مسئول اين حوزه در كنار دانشگاه‌ها، حوزه‌هاي علميه، مراكز فكري و پژوهشي، مراكز خصوصي و متفرقه و... قطعا صدا و سيما است كه هم به صورت جداگانه در نقش مولد و زايشگر مي‌تواند ظاهر شود و هم در نقش منعكس‌كننده خروجي‌هاي حوزه و دانشگاه و ساير مراكز... و رسانه ملي از اين جهت از اهميت بسيار بالايي برخوردار است.

 

يكي از اقدامات ارزنده رسانه ملي در اين راستا برنامه «زاويه» است. برنامه‌اي كه با رويكرد جديد و متفاوت به حوزه علوم انساني وارد شده است و با وجود داشتن مخاطبين «خواص» و نه عوام برگ برنده‌اش هم مناظره‌اي بودن آن است. اين امر باعث شده است كه علوم انساني كه به خودي خود خشك و خسته‌كننده و بعضا ثقيل به نظر مي‌رسند و بسياري از مخاطبين را اوايل راه از همراهي باز مي‌دارد جذاب و مخاطب پسند شود.

 

شايد تاكنون در حوزه علوم انساني برنامه‌هاي زيادي توليد يا ضبط شده باشد كه وضع موجود كشور در اين حوزه نشان مي‌دهد كه رويكردهاي قبلي همه متوليان و نهادهاي اشاره شده موفق نبوده است و البته شكل قبلي جوابگوي اين نياز كليدي كشور نيست.  از سوي ديگر سبك برنامه «زاويه» دقيقا ما را به سمت تحول خواهد برد. يعني يك سري گفت‌وگوهاي چالشي، جدي و اساسي در حوزه‌هاي عميق و كليدي علوم انساني كه منجر به آشكار شدن بسياري از خلأ‌ها و گلوگاه‌هاي حساس اين حوزه مي‌شود.

 

شايد بسياري با اين ديدگاه موافق باشند كه تحول در علوم انساني با جلسه گرفتن عده‌اي پشت درهاي بسته و به‌ويژه كساني كه مسئوليت اجرايي دارند مثلا مسئولان وزارت علوم، آموزش و پرورش و... هرگز محقق نخواهد شد. بلكه آنها فقط بايد مجري باشند و بسياري از آنها اصلا تخصص لازم براي چنين مسئله اساسي را ندارند و نبايد توقع بيجا داشت.

 

در ادامه یادداشتی که در هنر نیوز آمده نگارنده می نویسد، اين نخبگان، صاحبنظران، انديشمندان و پژوهشگران هستند كه بايد توليد كنند و ارايه دهند. آن هم نه فقط در قالب گفت‌وگوها و جلسات يا همايش‌هاي معمولي. بلكه در قالب نقد و مباحثه و تضارب آراي جدي. برنامه زاويه يك الگوي بسيار نزديك به اين ديدگاه است.

 

يعني با مدل مناظره و چيزي شبيه كرسي آزادانديشي و البته با رويكردهايي نوين به اين موضوع پرداخته است كه بايد بسيار بيش‌تر از اكنون روي آن سرمايه‌گذاري شود و حمايت‌هاي بيش‌تري جلب اين برنامه شود.  از ديگر بركات اين برنامه درگير كردن جدي نخبگان و دغدغه مندان نسبت به عمق نياز‌هاي اين حوزه است.

 

البته نكات مثبت ديگري هم داشته است از جمله مجري كارشناس قوي و نيز دكوراسيون متناسب و جالب. هرچند نكاتي هم هست كه اگر در نظر گرفته شود موجب بهتر شده برنامه مي‌شود. مانند استفاده از اساتيد شاخص‌تر، مطالب مستندتر از سوي ميهمانان و حتي حضور تعدادي از تحصيلكردگان اين حوزه در محل ضبط برنامه و ورود به مباحث.

 

در نهايت بايد گفت كه شايد برخي انتقادات بجايي داشته باشند كه چرا رسانه ملي در قبال رشد مسائل درجه دوم مانند فوتبال در كشور اين همه سرمايه‌گذاري مي‌كند و ساعت‌هاي زيادي از برنامه‌هاي خود را به آن برنامه اختصاص مي‌دهد ولي برنامه‌هاي محتوايي و غني در حوزه‌هاي اساسي مانند علوم انساني مظلوم واقع مي‌شود. جا دارد كه توجه به اين حوزه‌ها با وجود ظهور چنين برنامه‌هايي بيشتر از گذشته باشد.

 

< قبلی		بعدی >