محمدتقي رهنمايي:خليج فارس به عنوان يكي از مناطق مهم و زيباي تفريحي و تاريخي در ايران شمرده مي‌شود. وجود دو جزيره كيش و قشم اين منطقه را به يكي از نقاط جذب توريست در كشور تبديل کرده است. كيش در منطقه خليج فارس قرار گرفته و به صورت بيضي شكل است. اين جزيره نسبتا مسطح بوده كه مركز آن بيش‌ترين ارتفاع را داشته و با شيب ملايمي به سواحل آن ختم مي‌شود. هواي كيش از ماه مهر تا فروردين، داراي گرماي ملايم و مطبوع و بالعکس از ماه فروردين تا مهر، گرم وشرجي بوده به‌طوري كه مرداد گرم‌ترين ماه جزيره است.

كيش با دارا بودن چندين مركز گردشگري و تفريحي، جايگاهي مناسب براي پذيرش بيش‌ترين مسافر و توريست است. همچنين به علت موقعيت خاص جغرافيايي مركز دادوستد و مبادلات كالا در منطقه خليج فارس بوده و نخستين منطقه آزاد ايران است. اين جزيره علاوه بر اين‌كه از تنوع زيستي دريايي، جزاير مرجاني و جنگل‌هاي استوايي بهره‌مند است، به دليل برخورداري از منابع طبيعي چون آب شيرين، يكي از سرسبزترين جزاير خليج فارس محسوب مي‌شود.

سواحل كيش يكي ديگر از ويژگي‌هاي طبيعي و ديدني آن است كه به دليل شفافيت آب، كف دريا تا عمق چند متري قابل مشاهده است به‌طوري كه اين جزيره به مرواريد خليج فارس مشهور است. شرايط مطلوب آب و هوايي در طول سال، درياي مناسب و موقعيت جهانگردي كيش موجب شده است كه اين جزيره وسيع‌ترين و مجهزترين امكانات تفريحي و ورزش‌هاي دريايي كشور را در خود جاي دهد.

در باشگاه‌ها و مراكز تفريحات دريايي كيش امكانات و خدماتي نظير دوره‌هاي آموزشي غواصي، جت اسكي، گشت‌هاي تفريحي غواصي، اسكي روي آب، گشت با قايق تندرو، گشت دور جزيره، چتر پاراسل، جت بوت، قايق ماهيگيري تفريحي و قايق پدالي وجود دارد .  با وجود همه اين دارايي‌ها در منطقه خليج فارس، كشور ما هنوز در ميان كشورهاي توسعه يافته در زمينه توريسم دريايي نامي ندارد

اما با توجه به جاذبه‌هاي موجود در جزاير جنوبي كشور مي‌توان با ايجاد تاسيسات گردشگري مناسب و استفاده از ظرفيت‌هاي موجود در آنها براي جذب گردشگر و توسعه توريسم دريايي كشور، اقتصاد محلي را در نواحي ساحلي پي‌ريزي كرد.  منطقه خليج فارس از دوجنبه براي گردشگران اهميت زيادي دارد:

يكي از آنها جنبه طبيعي خليج‌فارس است كه اين جنبه بيش‌تر در موقعيت جغرافيايي در عرض‌هاي پاييني وجود دارد و نيز وجود آب و هواي اين منطقه كه در فصول سرد سال مي‌تواند جذب‌كننده توريست باشد. از سوي ديگر وجود جزاير و سواحل متنوع كه ارمنستان در ارتباط با سواحل مديترانه مي‌تواند رقيبي براي اين منطقه به حساب‌ آيد.

وجود جنگل‌هاي حرا در قشم، جزيره‌اي كه طبيعت آن كاملا متفاوت است. هرمز يك جزيره نمكي و كيش جزيره‌اي آهكي است كه اين نشان‌دهنده پيشينه تاريخي خليج فارس است. خليج فارس منطقه‌اي است كه داراي سواحل متعددي است از نظر طبيعي منطقه‌اي ساحلي و جزاير اطراف آن از ديدگاه گردشگران بيروني اهميت زيادي دارد.

اهميت تاريخي و مدني خليج نباید از ذهن دور بماند. جزاير حريره، هرمز و مناطق ساحلي اين بخش اهميت تاريخي دارند. شمال و جنوب خليج فارس از ديدگاه قدمت تاريخي بسيار با يكديگر متفاوت هستند چيزي كه از نظر طبيعي در جنوب اين منطقه وجود ندارد در شمال آن به وفور يافت مي‌شود ما در رابطه با جذب گردشگر و توريسم براي خليج فارس تدبير و برنامه درستي نداريم. در حقيقت در ايران وحشتي از گردشگري به وجود آمده است

كه تا مدت‌ها اين وحشت به قوت خود باقي است در سال‌هاي 61 و 62 طرح جزيره كيش كه مورد بازبيني قرار گرفت در حقيقت برنامه ديگري براي عملكرد اين جزيره تعريف شد تا اين منطقه به پايگاهي توريستي تبديل شود تا براي تجارت منطقه‌اي و سازماندهي آن مورد استفاده قرار بگيرد اما دولت آن زمان طرحي كه آماده بود را نپذيرفت و آنچه خود مي‌خواست را انجام داد. آن شد كه در پي اين مديريت‌هاي ضعيف كيش و مناطق خليج فارس اين‌گونه شد اما دوبي كه نيمي از جاذبه‌هاي اين مناطق را نداشت آن‌گونه پيشرفت كرد

خيلي از ايده‌هايي كه در سال‌هاي پيش و پس از انقلاب اسلامي داده شد مورد اجرا قرار نگرفت. اينها ايده‌هايي كاملا كارشناسي شده و مطالعه شده بود كه اگر به اجرا مي‌آمد مسلما آنچه كه امروز با آن مواجه هستيم به وجود نمي‌آمد. امروز منطقه خليج فارس و جزاير مرتبط با آن تنها مبدل به مراكزي تجاري شده كه پر است از اجناس بنجل و غيرقابل استفاده كه اكثرا كار خود آن منطقه نيست و وارد شده هستند.

با توجه به وضع فعلي توريسم دريايي در ايران و رونق نسبي اين شاخه در ساير كشورهاي جهان و به‌ويژه كشورهاي منطقه لازم است اقداماتي در زمينه ايجاد امكانات مناسب، حمايت از دست اندركاران اين امر و نيز تدوين برنامه‌هاي گشت دريايي انجام شود و از سوي ديگر اقداماتي براي آشناسازي مردم كشور با اين شاخه و نيز جذب گردشگر خارجي صورت گيرد تا بتوان از اين زمينه و توان بالقوه طبيعي بهره لازم را برد.

توريسم دريايي در ميان مردم كشور چنان ناشناخته است كه بيش‌تر مسافران و توريست‌ها در جزاير كيش و قشم و تا حدي نيز بندر چابهار بيش‌ترين زمان خود را در مناطق تجاري صرف مي‌كنند و به دليل فقدان فرهنگ سفر و اطلاع‌رساني كافي در اين زمينه، سفر يا گشت دريايي يا حتي آشنايي با زندگي دريايي مردم بومي در برنامه‌ريزي‌هاي مسافرتي آنها جايي ندارد.

با توجه به وجود چنين مشكلاتي در حوزه گردشگري اين منطقه، در نظر گرفتن راهكارهاي مناسب براي جذب توريسم و حل مشكلات موجود مي‌توان اين بخش از ايران را به عنوان يكي از بهترين مراكز جذب گردشگر برشمرد.

*  دكتراي توريسم و گردشگري و استاد دانشگاه