پيشينه قانونگذاري در زمينه حقوق مالكيت صنعتي در ايران به« قانون علامات صنعتي و تجارتي» مصوب نهم فروردين 1304 باز مي‌گردد. اين قانون نظام ثبت علائم تجاري و شناسايي«حق انحصار استفاده از علامت» را در ايران بنا نهاد و در تاريخ اول تير 1310 جاي خود را به قانون ديگري با عنوان«قانون ثبت علائم و اختراعات» داد. روز گذشته افتتاحيه همايش حقوق مالكيت صنعتي با حضور مقامات و مسئولان عالي‌رتبه در دانشگاه تربيت مدرس برگزار شد. احمد تويسركاني، معاون رئيس قوه قضاييه و رئيس سازمان ثبت اسناد و املاك كشور در اين همايش در رابطه با گراميداشت روز مالكيت معنوي اظهار كرد:

|  مرضيه محمدي |

در سال 2000 ميلادي مجمع عمومي سازمان جهاني مالكيت معنوي تصميم گرفت به لحاظ اين‌كه در روز 26آوريل 1970 ميلادي كنوانسيون تاسيس وايپو وارد مرحله اجرايي خود شد به همين دليل اين روز را به نام روز جهاني مالكيت معنوي نامگذاري كند. او بيان كرد: از آن تاريخ فرصت مناسبي به وجود آمد كه به مناسبت اين روز در سراسر جهان گردهمايي‌هايي برگزار شده و اهميت خلاقيت‌ها و ابتكارات و نقشي كه نوآوري‌هاي فكري و حمايت از آنها مي‌تواند در رشد اقتصادي و پيشرفت تعالي بشر داشته باشد مورد تاكيد قرار گيرد.

در اين روز نه تنها قدرت خارق‌العاده انسان‌ها در زمينه خلاقيت‌ها گرامي داشته مي‌شود، بلكه با تاكيد بر حمايت از حقوق مالكيت فكري، انگيزه بيش‌تر براي گسترش اين خلاقيت‌ها كه در طول تاريخ مهم‌ترين عامل در تغيير زندگي بشر بوده فراهم شود.

نام سال 91 مسئوليت سازمان ثبت را مضاعف مي‌كند

تويسركاني با اشاره به نامگذاري سال 1391 از سوي رهبر معظم انقلاب بيان كرد: اين نامگذاري مسئوليت ما را در گراميداشت صاحبان فكر و انديشه و حمايت از حقوق آنان مضاعف مي‌كند. بي‌شك تقويت نظام مالكيت فكري بر اشاعه و توسعه نوآوري و عملكرد نظام اقتصادي و صنعتي كشور تاثيرگذار بوده و به عنوان موتور محرك، كسب و كار بنگاه‌هاي اقتصادي مبتني بر دانش شناخته مي‌شود. او يادآور شد: نظام مالكيت فكري توسعه يافته و مطلوب از دو نظر مي‌تواند سودمند باشد؛ مخترع از حمايت حقوقي و قدرت مقابله با متجاوزان و معترضان به محصول فكري خود بهره‌مند مي‌شود

و جامعه نيز از انتشار دانش توليد شده در جهت رشد و توسعه علمي و صنعتي سود مي‌برد. البته در صورتي كه نظام مالكيت فكري به شكل مناسب طراحي نشده باشد و سياست‌هاي توسعه نظام مالكيت فكري متناسب با شرايط بومي هر كشوري اتخاذ و پيگيري نشود ممكن است منجر به اشاعه نوآوري نشود و حتي به عنوان يك عامل بازدارنده مثلا از طريق ايجاد انحصار يا صدور ثبت اختراعات كم‌ارزش و صدور فله‌اي گواهي‌ها عمل كند.

معاون رئيس قوه قضاييه در ادامه گفت: با به كارگيري نظام مالكيت فكري و صنعتي مناسب و اتخاذ راهبردهاي علمي و در عين حال بومي شده مي‌توان ضمن ايجاد بسترهاي لازم براي حمايت حقوقي و تامين ضمانت‌هاي اجرايي، از محققان و نوآوران حمايت كرد و در عين حال با انتشار به‌موقع مشخصات فني اختراعات و تجاري‌سازي از طريق اتخاذ سياست‌ها و راهبردهاي صحيح، نظام مالكيت فكري و صنعتي را در جهت توسعه پايدار اقتصادي كشور و تحرك بخشيدن بيش‌تر به زنجيره‌كسب و كار و فعاليت‌هاي اقتصادي مديريت راهبردي كرد. تويسركاني افزود: كشور ما بر اساس سند چشم‌انداز بيست ساله در افق 1404 بايد جامعه‌اي توسعه يافته، برخوردار از دانش پيشرفته در توليد علم و فناوري، متكي بر سهم برتر منابع انساني در توليد ملي باشد.

از طرفي در نقشه جامع علمي كشور به ساماندهي نظام مالكيت فكري در حوزه علم و فناوري به عنوان راهبردهاي ملي توجه و تاكيد شده است. بديهي است نظام توسعه مالكيت‌هاي فكري و صنعتي و اتخاذ سياست‌هاي مناسب در حوزه مالكيت فكري مهم‌ترين رويكرد و اقدام در سطح ملي جهت توسعه نوآوري، اختراع، ‌توليد و تجاري‌سازي، توزيع، ‌فروش و ارتقاي برند و در نتيجه توسعه پايدار كسب و كار رونق اقتصادي است.

سازمان ثبت اسناد و املاك متولي مالكيت صنعتي

او تصريح كرد: سازمان ثبت اسناد و املاك كشور به عنوان متولي امر مالكيت صنعتي و مرجع ملي مالكيت معنوي و نماينده جمهوري اسلامي ايران در سازمان جهاني مالكيت معنوي در سال‌هاي اخير اقدامات اساسي براي پايه‌ريزي و استقرار نظام مالكيت فكري در كشور انجام داده است. رئيس سازمان ثبت اسناد و املاك كشور گفت:

از جمله اين اقدامات مي‌توان به تدوين و تكميل قوانين داخلي به‌ويژه تصويب قانون حمايت از نشانه‌هاي جغرافيايي و قانون ثبت اختراعات، ‌طراحي‌هاي صنعتي و علائم تجاري الحاق به سازمان جهاني مالكيت معنوي، عضويت در موافقتنامه و پروتكل مادريد درباره ثبت بين‌المللي علايم تجاري و موافقتنامه ديگري درباره حمايت از نشانه‌هاي منبع اشاره كرد. همچنين توسعه، پرورش و توانمندسازي سرمايه‌هاي انساني و اقدامات انجام شده در زمينه نوسازي و مكانيزه كردن اداره كل مالكيت صنعتي و فراهم كردن زيرساخت‌ها جهت ارايه خدمات غيرحضوري از جمله اقدامات همسو با توسعه مديريت نظام مالكيت فكري و صنعتي كشور است.

تويسركاني خاطرنشان كرد: حمايت از حقوق مالكيت فكري در ايران از سابقه طولاني‌تري نسبت به بسياري از كشورها برخوردار است. در سال 1304 قانون علامات صنعتي و تجاري و سپس در سال 1310 قانون ثبت علايم و اختراعات و متقابلا آيين‌نامه آن به تصويب رسيد. همچنين در سال 1338 ايران به عضويت كنوانسيون پاريس براي حمايت از مالكيت صنعتي درآمد و قانون الحاقي جمهوري اسلامي ايران به كنوانسيون تاسيس سازمان جهاني مالكيت معنوي در 4 مهر 1380 به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد و با تصويب قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علائم تجاري در سال 1386 و تصويب آيين‌نامه اجرايي آن در سال 1387 بسياري از ايرادات قانون سابق‌الصدور مرتفع شد.

معاون رئيس قوه قضاييه تصريح كرد: قانون قبلي ثبت علايم تجاري و اختراعات مصوب 1310 پاسخگوي نيازها و ضرورت‌هايي است كه در نتيجه رشد تكنولوژي و تحولات اقتصادي در سال‌هاي بعد از تصويب يعني حدود سه ربع قرن حادث شد، نبود، كه با تصويب اين قانون ظرفيت‌هاي بيش‌تري براي حمايت ايجاد شده است. همچنين قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري مصوب 1386 و آيين‌نامه مربوط با معاهدات چندجانبه بين‌المللي مربوط به مالكيت صنعتي تحت مديريت سازمان جهاني مالكيت معنوي هماهنگي لازم را ايجاد كرده است.

او اذعان كرد: رويكرد جديد قانونگذار به نظام بررسي و مميزي ثبت اختراع كه خوشبختانه در برنامه پنجم توسعه نيز مورد تاكيد مجدد قانونگذار قرار گرفته است نظر به اين‌كه اين مهم تاكنون محقق نشده و در حال رفع موانع و هماهنگي با دستگاه‌هاي مرتبط براي همكاري در بحث مميزي اختراع هستيم. اين همايش فرصتي مناسبي براي ارايه ديدگاه‌ها جهت چگونگي تبديل نظام اعلامي و بررسي و اصلاح آيين‌نامه اجرايي فراهم آورده است.

تويسركاني در پايان گفت: با عنايت به اين‌كه اجراي آزمايشي پنج ساله اين قانون در اواخر سال 91 پايان مي‌پذيرد اين همايش مي‌تواند با توجه به نتايج علمي حاصله از اجراي قانون و آيين‌نامه مربوط و عطف توجه به تحولات بين‌المللي پيشنهاداتي را درباره بهبود آن ارايه دهد. همكاران بنده در سازمان ثبت اسناد و املاك كشور آمادگي كامل دارند تا ضمن مشاركت در كارگروه‌هاي تخصصي، نقطه نظرات و چالش‌هاي احتمالي را جمع‌آوري تا در تجديدنظر احتمالي راهگشاي ارتقاي قانون باشند.