اميرهوشنگ آقاميري را بايد بيش‌تر با آثار فاخر در تذهيب و كتاب آرايي شناخت. او 55 اثر فاخر مكتوب قرآن و ديوان اشعار را شامل شاهنامه فردوسي، حافظ، مولوي، سعدي و خيام با هنرمندي خود آراسته و دوازده جلد كتاب آموزشي را هم در اين وادي تاليف كرده است. او با رونمايي مصحف زرين در مرداد ماه سال گذشته در برج ميلاد باز بر شهرت خود افزود. كاري كه او با هدف جذب بيش‌تر جوانان و معرفي كتاب آسماني قرآن انجام داده بود.

 

| مرضيه ابراهيمي |

هوشنگ آقاميري در گفت‌وگو با «ملت ما»:

 

امير هوشنگ آقاميري متولد 1350 فارغ‌التحصيل صنايع دستي است و به روايت خود از هنرمندان، مدرسين، مولفين و خادمين قرآن كريم است و علاوه بر برگزاري نمايشگاه‌هاي داخلي و كسب رتبه‌هاي برتر كشوري، عنوان اول جهاني در فستيوال جهاني امارات متحده عربي 2008 و فستيوال جهاني الجزاير 2010 را از آن خود كرده است.

 

اين هنرمند كه كارهاي مربوط به تذهيب نفيس‌ترين قرآن چاپي را انجام داده است، بيان مي‌كند: هدف من در كتاب آرايي قرآن معرفي هنر ايراني در كتاب آسماني ما مسلمانان است چون هنر ايراني – اسلامي بسيار با ارزش است و همه تلاشم اين است كه به بهترين شكل در اين زمينه كار كنم.

 

وي درباره اقبال اين هنر در ميان جوانان هنرمند نسل امروز و قدمت آن مي‌گويد: كتاب‌آرايي از جمله هنرهاي باسابقه در فرهنگ و هنر ما ايرانيان است و اين هنر اصيل كه در دوران‌هاي مختلف تاريخ شاهد فراز و نشيب‌هاي فراواني بوده، متاسفانه در ميان نسل هنرمند امروز، كمتر شناخته شده است.

 

آقاميري بيان مي‌كند: پيشينه اين هنر و آیين تذهيب در ايران به پيش از اسلام برمي‌گردد ولي بدون ترديد شكوفايي آن را بايد در دوره اسلامي جست‌وجو كرد.  پس از نفوذ اسلام به ايران، ضرورت زينت كردن قرآن‌ها به عنوان مهم‌ترين و اصلي‌ترين سند هدايت و رستگاري مسلمانان، مورد توجه قرار گرفت. سنت كتاب‌آرايي همانند دوره ساساني ادامه يافت و به تدريج در سايه توجه و حمايت هنرمندان از رشد و بالندگي فراواني برخوردار شد.

 

اين هنرمند توضيح داد: بررسي آثار به جاي مانده نشان مي‌دهد كه در سده‌هاي اوليه اسلامي بيش‌تر از اشكال هندسي در تذهيب استفاده مي‌شده كه نمونه‌هاي آن را در صفحات اولي قرآن مي‌توان مشاهده كرد. اما در دوره صفويه با توجه به انباشت تجارب گذشته در اين زمينه، نقاشي، تذهيب و خط در خدمت هنر كتاب آرايي در آمد و در دوره‌اي پر فروغ، هنرمندان آثاري ماندگار و جاويدان پديد آوردند.

 

وي بيان كرد: پس از صفويه در دوران افشاريه اين هنر از رونق قبلي افتاد ولي دوباره در دوره زنديه جاني ديگر گرفت كه ادامه اين شكوفايي را
در تذهيب‌هاي دوره قاجاري به وضوح مي‌توان يافت.تذهيب كتب و جلوه بخشيدن به آثار خوشنويسي باعث پديد آمدن نسخ خطي ارزشمندي شد به‌طوري كه بسياري از آنها زينت بخش كتاب‌ها و موزه‌هاي جهانند.

 

اين هنرمند مي‌گويد: احيا و ترويج فرهنگ كتاب و كتابخواني و فرهنگ هديه دادن كتاب مباحثي است كه بايد براي پيشبرد آنها در جامعه كار فرهنگي صورت گيرد. اين موضوع براي من دغدغه‌اي بود كه منجر به تاسيس موسسه فرهنگي و هنري تذهيب و انتشارات آقاميري شد كه چند سالي است با شعار كتاب «هديه برتر مديران» فعاليت مي‌كند.

 

وي افزود: موسسه هنري تذهيب به لطف پروردگار يكي از نفيس‌ترين قرآن‌هاي تاريخ اسلامي را كه منقوش به خطوط ختايي و اسليمي است را با حفظ اصالت طرح و نقش به صورت كاملا برجسته بر روي چرم طبيعي سوخت شده است و با طلاي 24 عيار به صورت خام و پخته مزين شده، توليد كرده است.

 

آقاميري درباره استفاده از طلا در كار كتاب آرايي بيان كرد: در هنر مقدس، طلا سمبل نور است. فلزي كه هيچ‌گاه اكسيد نمي‌شود و قرن‌ها باقي مي‌ماند. اين فلز نماد جاودانگي و ناميرايي است. وي توضيح داد: در تفكر نقاشي ايراني و اسلامي آسمان سمبل نور است و تاريكي مطلق وجود ندارد و در نگارگري‌هاي فضاي آسمان، از طلا استفاده مي‌شود. از اين رو طلا به دليل پاك و خالص بودن و ماندگاري، قرآن را با طلاي خالص (زر) مي‌نوشتند يا آذين مي‌كردند.

 

او درباره رنگ لاجوردي هم توضيح داد: لاجورد سمبل بي‌انتهايي، همرنگ دريا و انعكاسي از آسمان است. آسمان يك مفهوم است و جايگاه بخصوصي ندارد. به عبارتي طلا و لاجورد سمبل روز و شب است.  يكي از مهم‌ترين آثار آقاميري را مي‌توان مصحف زرين دانست اثري كه مرداد ماه گذشته با حضور جمعي از خادمان قرآني در موزه گنبد آسمان برج ميلاد تهران رونمايي شد.  او مي‌گويد: مصحف زرين با تفكر هنر قدسي مزين شد تا هرچه بيش‌تر نسل جوان را جذب خود كند و درك باطني قرآن از راه زيبايي ظاهري آن هرچه بيش‌تر ميسر شود.

 

آقاميري توضيح داد: اين اثر كوچك با ابعاد متفاوت و قطع حمايلي، جزو سي‌ام قرآن به همراه سوره فاتحه، ان يكاد، آيت الكرسي و دعاي ختم قرآن با نسخ زيباي ايراني از بهترين آثار استاد احمد نيريزي همراه شده است.  مصحف زرين در دو نسخه مجزا با ترجمه و بدون ترجمه به صورت كاربردي به چاپ رسيده است. ويژگي اصلي اين قطع آن است كه اين قرآن را براي حمل كردن بسيار ساده مي‌كند و مي‌توانند قرآن را هميشه در كنار خود داشته باشند.

 

الهام بخش اين اثر ‌الله جميل و يحب الجمال (خداوند زيباست و زيبايي را دوست دارد) است كه با بهره‌گيري از زيبايي‌شناسي و روانشناسي رنگ‌ها، كتاب‌آرايي و مزين شد. وي درباره تاثير اين آثار بر مخاطبان در خارج از مرزهاي ايران گفت: تكريم از قرآن و خلق ديوان‌هاي اشعار نفيس مانند شاهنامه فردوسي، حافظ، خيام، سعدي و مولوي به زبان‌هاي زنده دنيا نه تنها باعث ترويج فرهنگ ايراني و اسلامي مي‌شود،

 

بلكه اين بسته فرهنگي گوياي تمدن و فرهنگ ايراني، تمدن اسلام، تاريخ ادبيات، مذهب و هنرهاي ايراني و اسلامي مانند صنايع دستي، تذهيب، نگارگري، گل و مرغ، كتاب آرايي و خوشنويسي است. آدرس سايت اين هنرمند در فضاي مجازي كه مي‌توان آثار هنري او را در گالري‌اش ديد، http://www.atolieh-aghamiri.com/FA  است.

 

 

در فرهنگ‌هاي فارسي تعريف دقيقي از تذهيب وجود ندارد؛ تعريفي كه ما را به اصل و منشأ اين هنر رهنمون باشد. در برخي از كتاب‌هاي قديمي و اغلب تذكره‌ها فقط نامي از نقاشان و مذهبان آمده است كه اين، براي دريافت معناي تذهيب كافي نيست. در لغت‌نامه‌ها، تذهيب را زرگرفتن و طلا كاري دانسته‌اند، اما اين تمام معناي تذهيب نيست. در دايره‌المعارف‌هاي فارسي نيز تعريف‌هايي از تذهيب آمده است كه به شيوه‌هاي تذهيب، در يك دوره خاص از تاريخ تعلق دارد.

 

به هر حال تذهيب را مي‌توان مجموعه‌اي از نقش‌هاي بديع و زيبا دانست كه نقاشان و مذهبان براي هرچه زيباتر كردن كتاب‌هاي مذهبي، علمي، فرهنگي، تاريخي، ديوان اشعار، جُـنگهاي هنري و قطعه‌هاي زيباي خط به كار مي‌برند. استادان تذهيب اين مجموعه‌هاي زيبا را در جاي جاي كتاب‌ها به كار مي‌گيرند تا صفحات زرين ادبيات جاودان و متون مذهبي سرزمين خود را زيبايي ديداري ببخشند.

 

به اين ترتيب است كه كناره‌ها و اطراف صفحه‌ها، با طرح‌هايي از شاخه‌ها و بندهاي اسليمي، ساقه، گل‌ها و برگ‌هاي ختايي، شاخه‌هاي اسليمي و گل‌هاي ختايي يا بندهاي اسليمي و ختايي و... مزين مي‌شوند.  تذهيب، همچون نقاشي داراي مكتب‌ها و دوره‌هاي خاصي است؛ چنان‌كه مي‌توان از مكاتب سلجوقي، بخارا، تيموري، صفوي و قاجار و شعب مختلف هر مكتب سخن گفت.

 

براي مثال، در مكتب تيموري، شعبه‌هاي شيراز، تبريز، خراسان و... را مي‌توان تميز داد و در واقع، تفاوت در رنگ‌ها، روش قرار گرفتن نقش‌ها در يك صفحه تذهيب و تنظيم نقش‌ها در مكتب‌هاي مختلف، عامل اين تفاوت است. براي نمونه، تذهيب در مكتب بخارا به آساني از تذهيب در ديگر مكتب‌ها بازشناخته مي‌شود.

 

چون در مكتب بخارا از رنگ‌هاي زنگار، شنگرف، سورنج و سياه استفاده مي‌شده ‌است، در صورتي كه در مكتب‌هاي ديگر، رنگ‌ها به اين ترتيب كاربرد نداشته ‌است.  شايد بتوان تاريخ آرايش و تذهيب قرآن را هم‌زمان با نوشتن آن دانست به اين معني كه نخست براي تعيين سر سوره‌ها، آيه‌ها، جزوه‌ها و سجده‌ها آن را به نوعي تزئين مي‌كردند.

 

رفته‌رفته علاقه مفرط مسلمانان به قرآن و همچنين عشق به تجمل، هنرمندان را بر آن داشت تا در تذهيب آن دقت بيش‌تري به كار برند و در نتيجه اين آثار از سادگي بيرون آمد و جنبه تزئيني به خود گرفت به‌ويژه قرآن‌هايي كه در براي امرا و بزرگان نوشته مي‌شد. اين امر خود يكي از علل توجه هنرمندان به تزيين بيش‌تر و موجب تكامل فن تذهيب شد.

 

 

 

< قبلی		بعدی >