وقتي به چند دهه اخير به حضور بازيگران در عرصه سينما و تلويزيون برمي‌گرديم، چهرهاي دوست داشتني و قديمي از بازيگراني را به‌خاطر مي‌آوريم كه نقش‌هاي آنها جزو ماندگارترين نقش‌ها در تاريخ سينما، تلويزيون و تئاتر بوده است؛ حالا سالگرد تولد بازيگري است كه در ميان هنرپيشه‌هاي سرشناس در اين عرصه همچون عزت‌الله انتظامي، جمشيد مشايخي و داوود رشيدي نقش‌هاي موفقي را ایفا کرده است.

 

 

| صبا شادور |

 

سالگرد تولد محمدعلي كشاورز در گفت‌وگو با انتظامي، نصيريان، الوند و همت

وی در سریال هایی همچون شعبان استخواني در مجموعه تلويزيوني «هزاردستان»، خوابگزار اعظم در مجموعه «سلطان و شبان»، قاضي معروف در سريال «گرگ‌ها» و بازي وي در مجموعه تلويزيوني «سربداران» را در عرصه تلويزيون ايفا كرده است و حتي با مجموعه تلويزيوني «پدر سالار» بار ديگر مورد توجه مردم قرار گرفت.

 

محمدعلي كشاورز بازيگري بود كه چه در سينما و چه در تلويزيون توجه همه نسل از مخاطبان را به به بازي خود جلب كرد. اگر لقب بازيگري براي همه نسل‌ها را به او بدهيم، بيراه نگفته‌ايم. بازيگران زيادي بودند كه قرار بود در اين پرونده درباره فعاليت درخشان كشاورز طي دهه‌هاي متوالي در سينما، تلويزيون و تئاتر به صحبت بنشينند؛ اما زمان كم باعث شد تا با عده‌اي معدود درباره اين بازيگر و پيشكسوت سينما به گپ و گفت‌وگو بنشينيم.

 

 

بازيگران پيشكسوت به مثابه سكه‌هاي طلا

عزت‌الله انتظامي يكي از دوستان نزديك محمدعلي كشاورز بود كه بعد از شنيدن خبر بستري بودن وي در بيمارستان به «ملت ما» گفت: آرزو مي‌كنم هر چه زودتر اين دوست قديمي ما از بستر بيماري بلند شود. بيماري هر كدام از اين عزيزان دردآور است و اميدوارم موقعيتي فراهم شود تا بار ديگر من و كشاورز به صحنه تئاتر و سينما برگرديم. وي در ادامه به سالگرد تولد اين بازيگر اشاره كرد و گفت: تولدش مبارك باشد.

 

از سال 1327 در تئاتر «هياهوي بسيار براي هيچ» به كارگرداني مصطفي اسكويي با هم به ايفاي نقش پرداختيم و از همان سال دوستي من با كشاورز آغاز شد. با هم به اصفهان سفر كرديم و در آنجا نيز خانه تئاتري تاسيس و به فعاليت پرداختيم.آقاي بازيگر سينماي ايران درباره قدرداني از بازيگران پيشكسوت در عرصه‌هاي مختلف افزود: بازيگران پيشكسوت همانند سكه‌هاي طلا هستند كه بايد از آنها قدرداني شود.

 

همچنان خيلي از آنها با مشكلات مالي مواجه‌اند و امكانات اوليه براي زندگي را ندارند. همه مي‌دانيم حقوق بازنشستگي جوابگوي زندگي امروز نيست. من معتقدم دولت و مسئولان بايد به حضور بازيگران و قدرداني از آنها اهميت دهند.

 

كشاورز يكي از ستون‌ها و ركن‌هاي نمايش‌هاي تئاتر

علي نصيريان بازيگر سينما و تئاتر درباره فعاليت‌هاي محمدعلي كشاورز در عرصه‌هاي مختلف به «ملت ما» گفت: محمدعلي كشاورز دوست 40 ساله من است و از وقتي كه وارد كار تئاتر شدم او دوست من بوده است تا به سينما و تلويزيون رسيديم.تمركز كاري ما بيش‌تر براي تاسيس خانه هنر در سال 1336 بود كه در كارها و نمايش‌هاي تئاتري به جايگاه مناسبي در اين عرصه به ايفاي نقش پرداختيم.

 

بازيگر فيلم «آقاي هالو» در ادامه افزود: متاسفم كه ايشان در اين مدت كسالت داشته‌اند. بايد بگويم كه آقاي كشاورز يكي از ستون‌ها و ركن‌هاي نمايش‌هاي تئاتر در سال‌هاي قبل از انقلاب بوده‌اند، به‌خاطر دارم كه سال 1336 نخستين تجربه بازي ما در تئاتر با هم بود كه خوشحالم در كنار ايشان بودم. اميدوارم سال‌هاي بعد در سالگرد تولدش در سلامت كامل باشد.

 

نصيريان با اشاره به قدرداني از بازيگران پيشكسوت عرصه بازيگري عنوان كرد: كشاورز در مجموعه‌هاي خيلي خوبي همچون «هزاردستان»، «كمال الملك» و«سربداران» به ايفاي نقش پرداخته كه ‌اي‌كاش همان دوره از اين دوستان و هنرمندان قدرداني مي‌شد. من فكر مي‌كنم امثال استاد كشاورز كمتر در سينما داريم و آنها لياقتي بيش‌تر از قدرداني و تجليل دارند.

 

نسل جوان اين بازيگران را الگوی كارهاي خود قرار دهند

سيروس الوند در روز سالگرد تولد محمدعلي كشاورز به «ملت ما» گفت: حدود 40 سال پيش، زماني‌كه آقاي كشاورز در نمايش «مردگان بي‌كفن و دفن» نوشته ژان پل سارتر در نقش حامي بازي كرد، با اين‌كه سني نداشتم، بازي ايشان تا همين امروز در ذهنم باقي مانده است و بعد از آن نقش حضور وي را در عرصه تئاتر و تلويزيون ترغيب كردم.

 

محمدعلي كشاورز در كنار 4 بازيگر پيشكسوت تئاتر و سينما قرار مي‌گيرد. نمي‌توانيم به بازي‌هاي درخشان ايشان در مجموعه نمايش‌هاي تئاتري اشاره نكنيم. كارگردان فيلم «يك‌بار براي هميشه» در ادامه افزود: شنيده‌ام كه آقاي كشاورز مدتي در بستر بيماري بودند كه اميدوارم هر چه زودتر سلامتي خود را به دست آورند و در قامت بازيگر سالار سينماي ايران همچنان شاهد حضور بازي‌هاي ايشان باشيم. الوند درپايان گفت: زندگي همه اين عزيزان و اهميتي كه به عرصه بازيگري مي‌دادند بايد الگوي همه ما در تئاتر و سينما باشد.

 

مردم از ديدن چهره بازيگراني چون محمدعلي كشاورز همچنان به وجد مي‌آيند و هر گروه از مخاطبان عرصه سينما و تلويزيون اين بازيگران با سابقه را تحسين مي‌كنند. اميدوارم نسل جوان اين بازيگران را الگوی كارها و تجربه‌هاي خود قرار دهند.

مسئولان بايد به فكر پيشكسوتان بازيگري باشند

اصغر همت نيز درباره محمدعلي كشاورز گفت: تنها نگراني جامعه عرصه تئاتر اين است كه ايشان به‌زودي سلامتي خود را به دست آورند تا در كارها از حضورشان بهره‌مند شويم. وي در ادامه بيان كرد: هرچه براي اين بزرگان مراسم تجليل و قدرداني گرفته شود باز هم به نظر من كم است.

 

همت در ادامه به اهميت دولت و مسئولان براي قدرداني از اين بازيگران اشاره كرد و گفت: من فكر مي‌كنم وقت آن است كه دولت و مسئولان به اين عزيزان اهميت دهند. مردم كه هيچ‌وقت محبت خودشان را نسبت به هنرمندان دريغ نمي‌كنند اما مسئولان كشوري هستند كه بايد به فكر تك تك هنرمندان به‌ويژه پيشكسوتان بازيگري درعرصه تئاتر و سينما باشند.

 

وي در پايان عنوان كرد:‌اي كاش شرايط كاري براي هنرمنداني چون محمدعلي كشاورز مهيا شود تا دوباره با حضور خود در عرصه تئاتر و سينما به فعاليت بپردازند و كمي از كسالت‌ها و مشكلات جسمي فاصله بگيرند.

 

مروري بر كارنامه بازيگري محمدعلي كشاورز

از فيلم «خشت و آينه» تا «زير درختان زيتون»

 

محمد علي كشاورز متولد سال 1309 اصفهان و فارغ‌التحصيل هنرستان هنرپيشگي تهران و دانشكده هنرهاي دراماتيك است. او نخستين فعاليت تئاتري‌اش را در سي سالگي با نمايش «ويولن ساز» آغاز كرد. حضور او در عرصه تئاتر باعث شد تا با هنرپيشگاني چون عزت‌الله انتظامي، فخري خوروش و علي نصيريان آشنا شود و به كار بپردازد. تالار سنگلج نتيجه تلاش كشاورز و ديگر دوستاني بود كه در اين مسير با هم همكار و همراه بودند.

 

از كشاورز آثار فراواني همانند «آنتيگون»، «آندورا»، «اديپوس شهريار»، «اشباح»، «افول»، «بازي استريندبرگ»، «بختك»، «پستخانه»، «چند لحظه تا مرگ»، «چوب به دست‌هاي ورزيل»، «حكومت زمان خان»، «خمره»، «دايي وانيا»، «در بسته»، «درس ساكت»، «دست بالاي دست»، «دشمنان»،

 

«دوزخ»، «سياوش بر باد»، «سياه زنگي دايره زندگي و مرد فرنگي»، «شيدوش و ناهيد»، «عاشق مترسك»، «عروس باقرخان»، «فرشته برف»، «كارول كالسكه طلايي»، «كلمب»، «گربه سياه»، «لبخند باشكوه آقاي گيل»، «مترسك‌هاي شب»، «مردي كه مرده بود و خود نمي‌دانست»، «نيويورك» و... در عرصه تئاتر باقي مانده است.

 

وی در سال1343 با فيلم «شب قوزي» به سينما آمد و از چهره‌هاي سينمايي شد. دومين فيلم او در همين سال «زمزمه محبت» نام داشت. «خشت و آينه» ديگر فيلم سينمايي كشاورز است كه در سال1344 ساخته شد.  در سال 1349 با بازي در فيلمي از آثار «داريوش مهرجويي» به نام «آقاي هالو» به سينما بازگشت. «رگبار» ساخته بهرام بيضايي فيلم ديگري بود که اين فيلم در سال 1351 ساخته شد.  در 1355 این بازیگر سینما در فیلم «شطرنج باد» فيلم خوش‌ساخت «محمدرضا اصلاني» به ایفای نقش پرداخت.

 

كشاورز در همان سال در فيلم «شام آخر» ساخته «شهريار قنبري» نيز بازی کرد. «برزخي‌ها» در 1361 ساخته ايرج قادري، با بازي كشاورز ساخته شد كه در كنار محمدعلي فردين، ناصر ملك‌مطيعي و ايرج قادري بازي كرد. «كمال‌الملك» در 1363 سرآغاز دوران نبوغ كاري كشاورز با همكاري علي حاتمي است. حاتمي فيلم را در وقفه‌اي كه در زمان ساخت سريال «هزار دستان» رخ داد، ساخت.

 

بعد از آن كشاورز در فيلمي از محمد متوسلاني به نام «كفش‌هاي ميرزا نوروز» كه فيلمنامه‌اش را داريوش فرهنگ نوشته بود نقش ماندگاري را ايفا كرد. «جعفرخان از فرنگ برگشته» يكي ديگر از همكاري‌هاي علي حاتمي و كشاورز بود. فيلم سال 63 توليد و سپس اكران شد. دهه 60 شايد يكي از موفق‌ترين دوران حضور كشاورز در عرصه سينما بود.

 

چرا كه فيلم «مادر» به كارگرداني حاتمي با حضور بازيگران سرشناس سينما اين فيلم را به يكي از ماندگارترين فيلم‌هاي تاريخ سينما تبديل كرد. بعد از آن فيلم «پول خارجي» ساخته رخشان بني اعتماد نيز همبازي شدن دوباره كشاورز با نصيريان است كه تقريبا اثري بود كه كمتر مورد توجه قرار گرفت. در سال 1370 كشاورز در فيلم «ناصرالدين شاه ‌آكتور سينما» به كارگرداني محسن مخملباف حضور پيدا كرد. در همين سال نيز در فيلم«دلشدگان» بازي قابل قبولي را به نمايش گذاشت.

 

«آقاي بخشدار» ساخته خسرو معصومي با پس زمينه فساد دستگاه‌هاي دولتي نيز ديگر فيلم كشاورز در همين سال بود كه توفيق چنداني كسب نكرد. «يك‌مرد، يك‌خرس» ساخته مسعود جعفري‌جوزاني، «خسوف» ساخته رسول ملاقلي‌پور و «چهارشنبه عزيز» ساخته حميد تمجيدي سه فيلمي بودند كه كشاورز سال 1371 در آنها به ايفاي نقش پرداخت. «خسوف» به كارگرداني مرحوم رسول ملاقلي پور ازجمله فيلم‌هايي بود كه كشاورز كار با اين كارگردان را نيز تجربه كرد و اما فيلم «زير درختان زيتون» به كارگرداني عباس كيارستمي كه در سال 1372 ساخته شد.

 

«نگاهي ديگر» ساخته حسين مختاري در كنار «روز واقعه» ساخته شهرام اسدي، دو فيلمي هستند كه كشاورز در 1373 به ايفاي نقش در آنها پرداخت. كشاورز در «لژيون» ساخته سيد ضياءالدين دري كه همچنان اكران نشده است، به ايفاي نقش پرداخت. وي بعد از آن در سال 1381 در فیلم «به من نگاه كن» ساخته ديگر شهرام اسدي بازي كرد.

 

بايد اين نكته را يادآور شد كه محمدعلي كشاورز در كنار نقش‌هاي سينمايي چهره محبوب نيز در ميان مردم بوده است. آنچه بايد گفت كتابي است از زندگي نامه اين بازيگر پيشكسوت سينما با نام «اكسير نقش» كه زندگي هنري محمدعلي كشاورز از مجموعه تئاتر ايران در گذر ايام منتشر شد.

 

 

 

 

 

 

 

< قبلی		بعدی >