| رضا آشفته  |تئاتر سيار در ايران داراي سابقه چندين ساله است اما روز دوشنبه 19 دي‌ماه سال 1390 به همت معاونت هنري تئاتر سياري سوار بر يك كاميون با تجهيزات كافي و نوين راه‌اندازي شد كه خود سرآغاز يك اتفاق تازه براي تئاتر كشورمان به شمار مي‌‌آيد. اين كاميون يك صحنه دارد كه مجهز به دستگاه‌هاي صوتي، تصويري و نوري است. يعني امكان اجراي كامل يك نمايش بر آن است و حتی علاوه بر روز، شب‌ها نيز مي‌توان از آن براي اجراي نمايش استفاده كرد.

 

 

البته نمايشي كه هر لحظه امكان حضور در هر مكان دور و نزديكي را دارد. اما از آن‌ جا كه اين كاميون شرايط مسكوت و ساكن يك تالار نمايشي را ندارد، بايد نمايش‌ هاي اجرا شده بر آن، شرايط و ويژگي‌ هاي خاص خود را براي گرفتن ارتباط با مخاطبانش لحاظ كرده باشد تا با مشكلات عديده براي ريزش تماشاگر و از دست دادن آن‌‌ها مواجه نشود بلكه هر لحظه بر تعداد تماشاگرانش نيز افزود شود.

 

تئاتر سيار به دليل حمل صحنه به هر جايي مي‌تواند سرك بكشد؛ از تهران پايتخت گرفته تا دور افتاده‌‌ترين روستاها. بنابراين اين خود يك موقعيت خاص براي بالا بردن فضاهاي تئاتري است. اين‌كه تالار كم داريم، تئاتر سيار با هزينه‌ اي پايين‌ تر مرتفع‌ كننده اين نقيصه خواهد بود. چرا نبايد از اين امكان ارزان و سيار براي بهبود وضع تئاتر بهره‌‌مند شد؟ در اقصی نقاط ايران با كمبود تالار مواجه هستيم و علاوه بر آن تئاتر سيار خود يك امكان بهتر براي آشتي‌دادن مردم با تئاتر است.

 

بسياري نه حوصله تئاتر ديدن دارند و نه تئاتر برايشان تبديل به عادتي رايج شده است. اما تئاتر سيار كه رايگان هم در اختيار مردم قرار مي‌گيرد، اين فرصت را مهيا مي‌كند كه بسياري از افراد بيگانه با مقوله تئاتر با آن آشنا شوند و حتی برخي كنجكاوانه‌‌تر تئاتر را به شكل رسمي‌‌تر و جدي‌تر از طريق حضور در تالارهاي نمايش دنبال كنند.

 

اين هم از مزاياي تئاتر سيار است كه به تدريج در خدمت تئاتر ايران خواهد بود. ضمن آن‌كه خود نيز يك وسيله فرهنگ‌‌ساز است چراكه توليدات اين نوع نمايش هم با اهداف بلندنظرانه در اختيار عموم تماشاگران قرار مي‌گيرد. بنابراين في‌ النفسه تئاتر سيار فرهنگ‌‌ساز است و بسياري از مسائل عمومي و اجتماعي را از طريق اين نوع تئاتر براي مردم مطرح خواهد ساخت و اين آگاهي‌ بخشي به آنان، زمينه تعالي و شكوفايي فرهنگي جامعه را موجب خواهد شد. چه از اين بهتر كه با صرفه‌‌جويي بتوان در توزيع و تعالي فرهنگ نقش بازي كرد.

 

اصلا يكي از اهداف عاليه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي هم همين  است و اين روند و رويكرد چنين ضرورتي را حتي در كوتاه‌مدت به نتيجه مثبت سوق خواهد داد. اين خود يك امكان بزرگ است كه بايد در تكثير و تعميم آن برنامه‌ريزي بلندمدت كرد چراكه در تمام ايران تئاتر سيار با مخاطبان بسيار مواجه خواهد شد. اين هم وسيله‌اي سهل و ارزان است تا مردم با مقوله تئاتر سيار آشنا شده و از اين طريق بتوان بسياري از معضلات و بزهكاریهاي اجتماعي را حل و فصل كرد.

 

تئاتر سيار چون به دنبال ارتباط سريع و آني با مخاطب است، بايد زبان و بياني به ظاهر سهل و راحت داشته باشد. بنابراين موضوعات عمومي يكي از راهكارهاي ارتباط گرفتن با مردم است و زبان محاوره هم در اين ارتباط موثرتر خواهد بود. شيوه طنز و كمدي نيز در برقراري ارتباط سهل و آسان مفيد واقع خواهد شد. كمديا دلارته در قرن شانزدهم در ايتاليا و بعد اروپا به همين شيوه تئاتر سيار در اختيار عموم علاقه‌مندان قرار مي‌گرفت. در ايران خودمان هم روحوضي نوعي تئاتر سيار بوده كه در خانه‌هاي مردم به مناسبت‌ هاي مختلف اجرا مي‌شده است.

 

هر چند از تئاتر سيار مي‌توان براي بيان مضامين مذهبي و حماسي به مناسبت‌هاي مذهبي نيز بهره‌مند شد اما در طول سال فرصتي فراهم خواهد شد تا هنرمندان به بيان طنز و كمدي نقدهاي اجتماعي را به سمع و نظر عموم مردم برسانند. در اين تئاتر ارتباط آني با تماشاگران اجراها را به سمت ايجاد فاصله‌گذاري، آشنايي زدايي و مستند جلوه‌كردن تئاترها سوق خواهد داد. يعني هر چه حضور و مشاركت مردم در آن جدي‌تر گرفته شود، از آن سو نيز مردم به باوري درست و منطقي از اجرا خواهند رسيد.

 

بنابراين ساختار نمايش‌هاي ايراني مانند روحوضي، نقالي و پرده‌خواني و حتي تعزيه در تئاتر سيار به ارتباطي بايسته‌تر منجر خواهد شد. هر چند شيوه‌هاي اجرايي برتولت برشت، آگوستو بوال، داريو فو و پيتر شومان(نان و عروسك) و مدل‌هايي از اين دست مي‌توانند مصداق عيني و عملياتي تئاتر سيار شوند و اين شيوه‌ها به‌طور حتم در ارتباط لازم و كافي برقرار كردن با مخاطبان آزمايش خود را پس داده‌ اند. يعني از مرحله آزمون و خطا عبور كرده و امروز مي‌توانند شكل كاربردي به خود بگيرند.

 

تئاتر سيار بايد همواره با حمايت متوليان دولتي و مردمي همراه باشد تا عموم مردم بتوانند به صورت رايگان از محصولات فرهنگي آن بهره‌مند شوند. در ضمن با اين وسيله مي‌توان در مناسبت‌هايي مانند نوروز در ارايه آيين بومي و ملي بهره‌مند شد. چنان‌ چه در نوروز 91 چندين گروه نمايشي جوان توانستند توليدات خود را در شهرهاي مختلف براي مردم عرضه كنند و استقبال از آن هم در حد چشمگيري بوده است.

 

البته اين خود يك امكان بسيار مهم براي فعال كردن كارگردانان و گروه‌هاي جوان و آماتور است كه از طريق تئاتر سيار مي‌توان كارآفريني در سطح كلان كرد. با توجه به افزايش ميزان فارغ‌التحصيلان رشته تئاتر مي‌توان با استفاده از تئاتر سيار و جذب گروه‌هاي جوان، براي تعداد زيادي از هنرمندان ايجاد شغل كرد كه اين خود زمينه ايجاد نوعي تئاتر حرفه‌ اي را به تدريج و به‌طور مستقل فراهم خواهد كرد. به هر تقدير تئاتر سيار يك نياز ملي و فرهنگي است كه مي‌تواند براي تئاتر ايران و ايجاد شرايط پوياتر فرهنگي مورد استفاده بهينه واقع شود. به اميد گسترش هر چه بيش‌تر تئاتر سيار!

 

< قبلی		بعدی >