با توجه به ساخت و فروش هزاران فروند هواپيماي شخصي و كوچك در دنيا از ساليان دور تا به امروز، سرمايه‌گذاري در كشورمان براي توليد چنين محصولاتي طي سال‌هاي اخير مورد توجه قرار گرفته است.به گزارش مشرق، هواپيماهاي فوق سبك كوچك عموماً‌ يك يا دو نفره بوده و براي امور تفريحي، پروازهاي كاري شخصي، گشت زني براي بررسي و حفاظت از محيط زيست و برخي كاربردهاي نظامي مورد استفاده قرار مي‌گيرند. اين وسايل پروازي هم به صورت حرفه‌اي و توسط شركت‌ها و هم توسط افراد علاقه‌مند و با امكانات شخصي يا اصطلاحاً به صورت Homebuilt ساخته مي‌شوند.

 

اين هواپيماها عمدتا با ابزارهاي دستي و مواد بسيار سبك اما به اندازه كافي مقاوم مانند انواع كامپوزيتها، چوبهاي مقاوم، مواد پلاستيكي و فلزات سبك ساخته مي‌شوند كه درنتيجه قيمت تمام شده هر فروند از آنها نيز در قياس با هواپيماهاي بزرگ‌تر به ميزان قابل توجهي كمتر است.پايين بودن هزينه‌هاي تعميرات و مصرف سوخت كم در عمده هواپيماهاي اين رده مورد توجه قرار داد. نياز به باندهاي كوچك و برخورداري از تجهيزات ناوبري عمومي اما پيشرفته نيز با توجه به دسترسي آسان به آنها در اين وسايل ديده مي‌شود.

 

BD-5

اين هواپيماي تك نفره كه به عنوان كوچك‌ترين هواپيماي جت نيز شناخته مي‌شود نخستين پرواز خود را در 1971 به انجام رسانده و بيش از 150 فروند از آن ساخته شده است. سازنده آن را به صورت كيت‌هاي قابل مونتاژ توليد كرده تا به‌راحتي قابل ارسال به نقاط مختلف بوده و توسط خريدار به‌راحتي آماده به كار شود.

 

نمونه‌هاي مختلف اين هواپيما88 /3 تا 11/4 متر طول،26 /4 تا 55/6  متر دهانه بال و تنها 6/1متر ارتفاع دارند. وزن خالي 140 تا 167 و بيشينه وزن برخاستن تا 498 كيلوگرم از ديگر ويژگي‌هاي اين پرنده است.چند نوع موتور از پيستوني گرفته تا جت توربوپراپ براي اين پرنده ارايه شده كه در نوع خود جالب است. بيش‌ترين سرعت BD-5 به 320 كيلومتر بر ساعت با موتور پيستوني و تا 500 كيلومتر بر ساعت با موتور جت مي‌رسد. البته برد آن با موتور اول به 1152 و با پيشران جت به 500 كيلومتر محدود شده است. خلبان آن نيز مي‌تواند زمين را از بيش‌ترين ارتفاع قابل دستيابي 3700 تا 7000 متر بسته به نوع موتور ببيند.

Quickie

طراح و سازنده مشهور هواپيماهاي شخصي و خانگي يعني «برت روتان» در 1977 اين هواپيما را طراحي كرد كه توسط يك شركت به صورت كيت توليد شد. هواپيماي كوئيكي، نوآوري‌هاي زيادي در طرح خود داشت كه باعث افزايش بازدهي آن هم در مرحله ساخت و هم به هنگام استفاده توسط مشتريان شد. بيش از 2000 مجموعه كيت از اين هواپيما به فروش رفت كه آمار فروش بسيار بالايي است.

 

عدم استفاده از دم افقي و به جاي آن به كارگيري سطوح شبه كانارد كه ارابه‌هاي فرود اصلي در انتهاي آن قرار داده شده مزايايي از جمله حذف نيروي مقاوم (درگ) و نيروي برآ (ليفت) منفي دم، افزايش راحتي فرود با توجه به فاصله چرخ‌هاي ارابه فرود از هم، كاهش دهانه بال كلي، كاهش نيروي مقاوم القايي (به دليل محل قرار‌گيري ارابه فرود) و سازه سبكتر براي اتصال بال پشتي به بدنه را به دنبال داشته است.

 

كوئيكي حدود 6 متر طول و 5 متر دهانه بال، جرم خالي 222 كيلوگرم، بيشينه جرم 454 كيلوگرم، بيش‌ترين سرعت 290 و سرعت پيمايشي 225 كيلومتر بر ساعت و برد 885 كيلومتر با استفاده از يك موتور 64 اسب بخار دارد. با احتساب نمونه دو نفره اين هواپيما در مجموع بيش از 3000 مجموعه كيت آن تا اواخر دهه 1990 توليد و فروخته شد.

Long-EZ

روتان در سال 1979 اين هواپيماي تك موتوره و دو سرنشينه را از روي نمونه VariEze خود ساخت كه سه سال قبل آن را طراحي و توليد كرده بود. اين هواپيماي 12/5 متري، دهانه بال96/7 متر و ارتفاع 4/2 متر داشته و مي‌تواند با بيشينه جرم 601 كيلوگرم از زمين بلند شود. سرعت بيشينه آن 298 و سرعت پيمايشي آن 232 كيلومتر بر ساعت است. برد نهايي (مسير رفت) Long-EZ به ميزان قابل توجه 3235 كيلومتر و سقف پرواز آن به 8230 متر مي‌رسد.

 

يك موتور لايكومينگ 115 با توان اسب بخار تامين‌كننده نيروي اين پرنده است.در VariEze كه بيش از 400 فروند فروش داشته از پيشبال، بال با زاويه به عقب برگشتگي و بالچه بزرگ و عمودي در نوك استفاده شده بود. روتان در Long-EZ نيز از پيشبال به جاي دم افقي (به دليل ايجاد نيروي برآ مثبت) و از بالچه‌هاي نوك بال براي كاهش نيروي مقاوم القايي و همچنين ايفاي نقش سكان عمودي استفاده كرده كه تاثير به سزايي در امكان استفاده از موتور سبكتر و افزايش برد اين هواپيما داشته است.

 

هر چند تعدادي سانحه براي اين هواپيما ثبت شده اما تا سال 2005 حدود 700 فروند از آن فروخته شد.هواپيماي دو نفره Berkut 360 نيز كه در طراحي خود وامدار Long-EZ آقاي روتان است در سال 1989 ساخته شد اما با توليد 75 كيت و تكميل 20 هواپيما هرگز به موفقيت طرح الگوي خود نرسيد.روتان در سال‌هاي اخير به فعاليت‌هاي فضايي و طراحي و ساخت فضاپيماهاي خصوصي با كمك شركت‌هاي ديگر روي آورده و موفق هم بوده است.

 

LH-10 Ellipse

اين هواپيماي سبك دو نفره، تك موتوره و محصول سال 2007 است. پيكربندي آن كلاسيك و از نوع بال پايين است. موتور ملخي و پيستوني آن در انتهاي بدنه نصب شده و به اين پرنده كه جرم خالي آن 300 كيلوگرم است سرعت نهايي 370 و سرعت پيمايشي 269 كيلومتر بر ساعت مي‌دهد.

توان موتور هواپيماي الپيس، 98 اسب بخار بوده و در كابين آن از نمايشگرهاي پيشرفته كريستال مايع استفاده شده است. طول 11/5، دهانه بال 8 و ارتفاع 4/2متر از جمله ويژگي‌هاي ابعادي آن است.اين هواپيما كه در ساخت آن عمدتا از مواد كامپوزيتي استفاده شده وزن بيشينه 540 كيلوگرم و مداومت پروازي 10 ساعت داشته و به برد نهايي 1500 كيلومتر دست مي‌يابد. نكته جالب درباره اين هواپيماي 450هزار دلاري استفاده از آن نيروي هوايي بنين است.

 

فائز

در رده بسيار سبك، هواپيماي تك موتوره و تك نفره فائز با الگوبرداري از يك هواپيماي خارجي در ايران طراحي و ساخته شده است. جرم خالي اين هواپيما كه در سال 1388 رونمايي شد 75 كيلوگرم و بيشينه جرم برخاستن آن 175 كيلوگرم است. سرعت فائز 220 كيلومتر بر ساعت، سقف پرواز 16000 پا (4800 متر)، برد 1500 كيلومتر و مداومت پروازي آن 6 ساعت است. اين هواپيما از دو موتور كه هر يك 20 اسب بخار قدرت دارد نيرو گرفته و توانايي فرود در درياي غير مواج را نيز دارد.

 

قيمت آن در زمان رونمايي 40 تا 50 ميليون تومان عنوان شده بود. فائز تماماً توسط كامپوزيت ساخته شده و ظرفيت استاندارد سوخت آن 54 ليتر است. اين پرنده سبك در صورت از كار افتادن يك موتور مي‌تواند به پرواز خود در ارتفاع ثابت ادامه دهد. طول باند مورد نياز براي بلند شدن 100 و طول باند مورد نياز براي فرود آن 150 متر است.

 

در مقايسه با نمونه خارجي كه سابقه آن به 1973 بازمي گردد، جرم خالي فائز ايراني 3 كيلوگرم سبكتر، بيشينه جرم برخاستن آن 5 كيلوگرم بيش‌تر و دو موتور آن هر يك داراي 33 درصد توان بيش‌تر (20 اسب بخار در مقايسه با 15 اسب بخار نمونه خارجي) است. سرعت دو نمونه ايراني و خارجي تقريباً برابر بوده اما برد نمونه ايراني به 24/3 برابر (1500 كيلومتر در مقايسه با 463 كيلومتر) و سقف پرواز به 32/1برابر (16000 در مقابل 12139) نمونه خارجي رسيده است.

 

تفاوت‌هايي در سر بالها (وجود زائده‌اي با انحناي رو به بالا)، شكل محل اتصال دم عمودي، انحناي كانوپي كه چند بخشي نيز شده و همچنين ارابه‌هاي فرود ديده مي‌شود. اين تفاوت‌هاي موجود در ظاهر و مشخصات عملكردي فائز نشان مي‌دهد متخصصان كشورمان در صنايع فجر، اقدام به طراحي اين پرنده كرده‌اند و نه فقط يك كپي‌سازي يا مهندسي معكوس؛ از اينرو فائز مشخصات برتري دارد.

 

طول نمونه خارجي 9/3 و دهانه بال آن 9/4 است كه ابعاد نمونه ايراني نيز بايد نزديك به همين مقادير باشد. طبق نظر سازنده، نمونه دو نفره اين هواپيما نيز قابل ساخت است.به‌كارگيري چتر براي بازيابي هواپيما و خلبان در شرايط اضطراري، قابليت مونتاژ سريع و آماده شدن براي كار در مدت 5 دقيقه به واسطه طراحي ماژولار (بخش بخش)، امكان افزايش ظرفيت سوخت با نصب مخازن سوخت بيش‌تر در بال و بدنه در صورت نياز از ديگر ويژگي‌هاي هواپيماي سبك فائز است.

 

حمل محموله‌هاي شناسايي، بسته‌هاي فوريت‌هاي پزشكي، انتقال محموله‌هاي پستي، امكان اجراي ماموريت‌هاي گشت و مراقبت و پروازهاي تفريحي و ورزشي از جمله قابليت‌ها و كاربردهاي اين هواپيما است.با توجه به ساخت و فروش هزاران فروند هواپيماي شخصي و كوچك در دنيا از ساليان دور تا به امروز، سرمايه‌گذاري در كشورمان براي توليد چنين محصولاتي مورد توجه قرار گرفته و با شناخته شدن بيش‌تر اين وسايل در ميان مردم مسافرت‌هاي هوايي كوتاه و سريع با هواپيما نيز به امري پرطرفدار تبديل خواهد شد.

 

< قبلی		بعدی >