گروه اقتصادي ـ  حسام مهدوي: همزمان با آغاز نوسان قيمت ارز پيشنهادي از سوي مسئولان بازار سرمايه مبني بر تشكيل بازار معاملات آتي ارز مطرح شد پيشنهادي كه به اعتقاد بسياري از كارشناسان به ساماندهي بازار ارز كمك خواهد كرد و نوسانات بي‌جهت اين بازار را كنترل و مهار مي‌كند.

 

 

آسيب شناسي راه اندازي « معاملات آتي ارز»

 

سنگينيان در گفت و گو با «ملت ما» از مخالفت بانک مرکزي با ايجاد اين بازار خبر داد

ميرمعيني در گفت و گو با «ملت ما»:راه اندازي بازار معاملات آتي را در جهت حذف دلالي موثر دانست

 

طرح تشكيل بازار معاملات آتي ارز را سازمان بورس به بانك مركزي ارسال كرده و در صورت تاييد بانك مركزي اين بازار تاسيس خواهد شد. همچنين مديرعامل بورس كالا پيشنهاد كرد اين معاملات هر چه سريع‌تر در بازار سرمايه آغاز شود.

 

حسن قاليباف اصل مديرعامل بورس اوراق بهادار تهران در دي ماه سال جاري با اشاره به نشست مشتركي كه با مسئولان بانك مركزي برگزار شد گفت:

 

در اين نشست كه مسئولان بازار سرمايه، بانك مركزي، سازمان بورس، بورس كالا و بورس اوراق بهادار تهران و وزارت اقتصاد حضور داشتند طرح راه‌اندازي معاملات آتي ارز مطرح شد و قرار شد سازمان بورس و اوراق بهادار پيشنهاد خود را براي انجام اين معاملات به بانك مركزي ارايه كند.

 

وي افزود: پيشنهاد سازمان بورس به بانك مركزي ارسال شده و قرار است در صورت موافقت بانك مركزي، معاملات آتي ارز براي كمك به تعادل بازار نقدي در بازار سرمايه آغاز شود. قاليباف در پاسخ به اين پرسش كه آيا بورس اوراق بهادار تهران آمادگي انجام اين معاملات را دارد يا خير؟ گفت:

 

در همان زمان مديرعامل بورس كالاي ايران پيشنهاد كرد، با توجه به رابطه قيمت سكه و ارز بحث راه‌اندازي معاملات آتي ارز در دستور كار قرار گيرد. حسين پناهيان در اين باره گفت: با توجه به رابطه قيمت سكه و ارز پيشنهاد مي‌شود بحث راه‌اندازي معاملات آتي ارز نيز در دستور كار قرار گيرد ضمن آن‌كه بورس كالاي ايران آمادگي كامل خود را به لحاظ حقوقي و فني براي ايجاد بستر لازم جهت انجام اين معاملات اعلام مي‌دارد.

 

البته بديهي است كه اين مهم بدون حضور بانك مركزي امكان پذير نخواهد بود. وي در ادامه افزود: همان‌گونه كه اخيرا اعلام شد طي جلسه‌اي با حضور معاون اول رئيس‌جمهور، وزير امور اقتصاد و دارايي، رئيس‌كل بانك مركزي و رئيس سازمان بورس و اوراق بهادار، تصويب شد كه بانك مركزي علاوه بر عرضه سكه طلا در معاملات آتي بورس كالاي ايران، بخشي از معاملات نقدي سكه را نيز به اين بورس منتقل كند؛ بنابراين از اين طريق بانك مركزي مي‌تواند به عنوان بازارگردان در بازار معاملات آتي سكه وارد شود.

حمايت نمايندگان مجلس

رئيس كميسيون اقتصادي مجلس با بيان اين‌كه ارز در تمام دنيا در بورس معامله مي‌شود، گفت: كساني كه قصد خريد ارز را دارند بايد در بورس حاضر شوند و نرخ نيز همان روز اعلام شود و هر كس قيمت بيش‌تري اعلام كرد بتواند آن را خريداري كند. ارسلان فتحي‌پور در گفت‌وگو با ايسنا تاكيد كرد: به‌اين ترتيب رقابت ايجاد شده و قيمت‌ها كنترل مي‌شود و هيچ‌گاه افزايش بي‌رويه‌ قيمت سكه و ارز را شاهد نخواهيم بود.

 

مخالفت بانك مركزي

اما با وجود آمادگي كامل مجموعه بازار سرمايه براي انجام معاملات آتي ارز، آخرين خبر‌ها از نشست مشترك مسئولان بازار سرمايه با مسئولان بانك مركزي حكايت از آن دارد كه بانك مركزي به‌صورت شفاف با انجام معاملات آتي ارز مخالفت كرده است. در عين حال اخبار غيررسمي حكايت از آن دارد

 

كه موضوع عرضه نقدي سكه در بورس كالا نيز با مانع اصلي بانك مركزي روبه‌روست و اين بانك هرگز با عرضه نقدي سكه و انجام معاملات آتي ارز در بازار سرمايه همچون روال گذشته موافقت نكرده است. مخالفت‌هاي بانك مركزي با بازار سرمايه، سابقه ديرينه دارد و تقريبا در طول سال‌هاي گذشته بانك مركزي با هيچ‌يك از طرح‌هاي بازار سرمايه موافقت نكرده است و به سدي براي بازار سرمايه تبديل شده است.

 

نتايج نشست بانك مركزي و بازار سرمايه

در نهم دي ماه سال جاري محمدرضا پورابراهيمي يكي ديگر از مسئولان بلندپايه بازار سرمايه درباره نتايج نشست بانك مركزي و بازار سرمايه و راه‌اندازي معاملات آتي ارز گفت: انجام معاملات آتي ارز كمك به اقتصاد كشور و كمك به اجراي سياست‌هاي بانك مركزي براي كنترل بازار ارز است و اين اوراق، ابزار جديدي را براي مديريت بازار در اختيار بانك مركزي قرار مي‌دهد.

 

وي در پاسخ به اين پرسش كه آيا دولت با انجام معاملات آتي ارز در بازار سرمايه موافق است افزود: مجموعه دولت و به‌طور مشخص وزير امور اقتصادي و دارايي كه سخنگوي اقتصادي دولت هم هست كاملا با انجام معاملات آتي ارز در بازار سرمايه موافق هستند و طرح پيشنهادي از سوي سازمان بورس به بانك مركزي ارسال شده و ما اميدواريم بانك مركزي هرچه سريع‌تر نظر خود را درباره انجام معاملات آتي ارز در بازار سرمايه اعلام كند.

 

وي افزود: بازار سرمايه به‌طور كامل آماده انجام اين معاملات است و بانك مركزي هر زمان اعلام كند، ما مي‌توانيم معاملات آتي ارز را آغاز كنيم. پورابراهيمي كه در عين حال رئيس هيئت‌مديره بورس كالا هم هست در پاسخ به اين پرسش كه گفته مي‌شود بانك مركزي با انجام معاملات آتي ارز در بازار سرمايه مخالفت خواهد كرد گفت:

 

اگر بانك مركزي به هر دليل نخواهد در اين باره همكاري كند توفيق اجراي سياست‌هاي ارزي و مديريت بيش‌تر بازار را با ضريب اطمينان بيش‌تر از دست مي‌دهد.  عضو شوراي بورس تاكيد كرد: اگر من به جاي مسئولان بانك مركزي بودم به شكل ويژه از بازار سرمايه مي‌خواستم تا براي حل مشكلات ناشي از ارز، معاملات آتي ارز را هرچه سريع‌تر آغاز كنند چرا كه اجراي اين طرح به نفع اقتصاد كشور و به‌ويژه بانك مركزي است.

 

وي تصريح كرد: در كل وظيفه ما تدوين آيين‌نامه‌هاي معاملات آتي ارز و آماده كردن زمينه‌هاي انجام اين معاملات بود، كه انجام شد. حال اگر بانك مركزي قصد داشته باشد اين كار را انجام دهد مي‌تواند شرايط انجام معاملات آتي ارز را در بازار سرمايه فراهم كند، چرا كه مي‌توان مديريت ارز را از طريق بازار سرمايه توسعه داد و اين بيش‌تر از هر كس به نفع بانك مركزي است.

 

مباني علمي

اما با وجود مباني علمي انجام اين معاملات، چندي پيش رئيس‌كل بانك مركزي انجام معاملات آتي سكه را در بورس كالا قمار دانست كه همين اظهارنظر باعث شد تا مقامات بازار سرمايه درخواست تشكيل يك نشست اضطراري كنند. در اين نشست 2 موضوع اساسي مطرح شد اول اين‌كه سكه به‌صورت نقدي در بورس كالا عرضه شود تا قيمت‌ها در بازار سكه متعادل شود و دومين نكته هم آغاز معاملات آتي ارز در بورس تهران يا بورس كالا بود.

 

پس از پايان اين نشست قرار شد مسئولان سازمان بورس 2 طرح پيشنهادي به بانك مركزي ارسال كنند تا شرايط انجام معاملات نقدي سكه و آتي ارز فراهم شود اما با وجود گذشت 10 روز از ارسال اين طرح هنوز پاسخي از سوي بانك مركزي ارسال نشده است.  اين در حالي است كه مسئولان دولت و وزير امور اقتصادي و دارايي با انجام اين كار موافق هستند.

 

به‌نظر مي‌رسد اين‌بار هم بانك مركزي با اجراي طرح‌هاي مشترك در بازار سرمايه مخالفت خواهد كرد چرا كه مخالفت‌هاي بانك مركزي با بازار سرمايه سابقه ديرينه دارد و تقريبا در طول سال‌هاي گذشته بانك مركزي با هيچ‌يك از طرح‌هاي بازار سرمايه موافقت نكرده و به سدي براي بازار سرمايه تبديل شده است.

 

انجام مطالعات لازم مخالفت بانك مركز ي با تشكيل اين بازار موضوعي است كه دكتر علي سنگينيان معاون شركت بورس و اوراق بهادار به آن اشاره مي‌كند و به «ملت ما» مي‌گويد: با توجه به نياز بازار سرمايه موضوع تشكيل بازار معاملات آتي را چندي پيش ارايه داديم در اين خصوص مطالعات زيادي انجام شده و تمام زير ساختها و بستر‌هاي لازم اعم از مباني علمي و مسائل فقهي نيز شناسايي و بررسي شد اما بانك مركزي تاكنون جواب مشخصي در اين مورد نداده است

 

با توجه به لزوم كمك بانك مركزي براي تشكيل اين بازار بايد مسئولان اين بانك نسبت به تشكيل اين بازار اهتمام ورزند. البته با توجه به اختيارات بانك مركزي به نظر مي‌رسد دليل آنها براي عدم استقبال از اين بازار وارد شدن بورس به اين حوزه است. وي درباره مزاياي اين بازار معتقد است: بازار معاملات آتي ارز با استفاده از ابزارهاي لازم به پوشش ريسك در برابر نوسانات كمك مي‌كند و از دلالي و سفته بازي جلو‌گيري مي‌كند.

 

پوشش ريسك

سيد حميد معيني، كارشناس بورس درباره تشكيل اين بازاربه «ملت ما» مي‌گويد: تعيين و قيمت‌گذاري ارز در بازار بورس موضوعي است كه از مدت‌ها پيش بايد انجام مي‌شد با توجه به وجود مكانيزم تعيين شده در اين بازار امكان پوشش ريسك در معاملات ارز فراهم مي‌شود و قيمت‌گذاري پول ملي در برابر ارز‌هاي خارجي شفاف‌تر مي‌شود.

 

وي با توجه به مبادلات فراوان ما در حوزه نفت و پتروشيمي و در كنارآن به دليل مصرفي بودن كشور ما و انجام واردات زياد تغييرات قيمت ارز در اقتصاد كشور كاملا احساس مي‌شود به همين دليل بايد مكانيزم مشخصي براي كنترل اثرات تغيير نرخ ارز ايجاد شود تا بتوان در موقع لزوم ريسك سرمايه‌گذاري را پوشش داد. اين كارشناس بورس با اشاره به حذف دلالي در اين سيستم معتقد است:

 

سفته‌بازي و دلالي در اين سيستم از بين مي‌رود چرا كه قيمت‌گذاري با كار كار‌شناسي انجام مي‌شود و متغير‌هاي اقتصادي را در تعيين قيمت لحاظ مي‌شود. ميرمعيني بستر‌هاي ايجاد اين بازار در بورس فراهم دانسته و مي‌گويد: با توجه به سيستم معاملاتي در بازار بورس درباره سكه و پول‌هاي خوبي كه در اين ميان در گردش بوده است بازار بورس توانايي كامل براي ايجاد بازار معاملات آتي را دارد.

 

با توجه به تجربه معاملات آتي سهام در بورس تهران، همه زيرساخت‌هاي لازم از جمله مسائل سخت‌افزاري و نرم‌افزاري معاملاتاتي ارز در بورس اوراق بهادار فراهم است و بورس تهران آمادگي كامل براي انجام اين معاملات را دارد. وي افزود: معاملات آتي ارز مي‌تواند به بانك مركزي براي كنترل بازار و اعمال سياست‌هاي مديريت بازار كمك كند.

 

به گفته مديرعامل بورس اوراق بهادار تهران، معاملات آتي ارز ابزاري براي مديريت ريسك و كنترل نوسان‌هاي بازار است. وي با بيان اين‌كه طرح راه‌اندازي معاملات آتي ارز قبلا از سوي بورس تهران به سازمان بورس ارسال شده خاطرنشان كرد: اين طرح از سوي كميته فقهي سازمان بورس و كميته فرعي شوراي بورس مورد بررسي قرار گرفته است و اين دو كميته معاملات آتي ارز را مورد تصويب قرار داده‌اند.