در پي اعلام «حنا رباني‌ كار»، وزير امور خارجه پاكستان مبني بر اين‌كه خط لوله گازي ايران به پاكستان جزئي از منافع ملي اين كشور محسوب مي‌شود و پاكستان درصدد است تا در سريع‌ترين زمان ممكن اجراي اين پروژه را آغاز كند، به نظر مي‌رسد كه بايد به بررسي اين مسئله پرداخت كه آيا خط لوله گازجديدي كه قرار است از ايران به پاكستان كشيده شود به سرنوشت خط لوله صلح مبتلا خواهد شد يا اين‌كه سرنوشت ديگري براي آن رقم خواهد خورد.

 

 

گروه سياسي- احسان تقوايي‌نيا:

 

آيا خط لوله گازي ايران و پاكستان به سرنوشت خط لوله صلح مبتلا مي‌شود؟

 

نكته اول درباره اين خط لوله گازي اين است كه اين قرارداد از طرفي امضا شده است كه پاكستان كشوري است كه به‌شدت از كمبود گاز رنج مي‌برد و همواره از وجود شكاف ميان عرضه و تقاضاي گاز در كشور خود به دليل كمبود اين سوخت و گسترش اعتراض‌ها در اين كشور خود را آسيب‌پذير مي‌بيند، براي حل اين معضل، راهكارهاي لازم را در دستور كار قرار داده كه از جمله آنها احداث خط لوله گازي با ايران است.

 

از نظر مقامات پاكستان اين پروژه گازي كمك خواهد كرد كه پاكستان كمبودهاي انرژي خود را جبران كند. از طرف ديگر نيز جمهوري اسلامي ايران با حدود 17 درصد صاحب دومين ذخاير عمده گاز جهان‏ است. بر اين اساس و با توجه به‏ وضع جهاني انرژي در سال‌ها و دهه‌هاي آينده ايران‏ نقش مهمي در تامين نيازمندي‏هاي گاز طبيعي، مايع‏ (علاوه بر نفت) ايفا خواهد كرد.

 

دولت پاكستان همواره به وزارت نفت و منابع طبيعي اين كشور دستور داده است پروژه خط لوله گازي ميان ايران و پاكستان را با شتاب بيش‌تر اجرا كند تا كمبود گاز اين كشور كاهش يابد. مقامات پاكستاني در اظهارنظر‌هاي مختلف اعلام كرده‌اند كه پاكستان نمي‌تواند آينده خود را بدون گاز ايران تضمين كند.

 

به گفته اين مقامات، تهران سهم خود در احداث خط لوله گازي ايران و پاكستان را تكميل كرده است و هم‌اكنون پاكستان مي‌بايست احداث بخش باقيمانده اين خط لوله را هر چه زودتر آغاز كند. به‌طور كلي بايد گفت كه تاخير در اجراي اين پروژه گازي افزايش هزينه‌ها و از بين رفتن رقابت صنعتي در بازار بين‌المللي را به دنبال خواهد داشت.

 

 

خط لوله صلح در كما

توافق خط لوله گازي چند ميليارد دلاري ايران ـ پاكستان در ژوئن ۲۰۱۰ و با هدف صادرات روزانه 5/21 ميليون مترمربع گاز طبيعي ايران به پاكستان امضا شد. شايان ذكر است كه اين پروژه ابتدا به پروژه خط لوله گازي ايران ـ پاكستان ـ هند يا خط لوله صلح معروف بود. البته ذكر اين نكته در اين‌جا حائز اهميت است كه خط لوله صلح نام خط لوله گاز صادراتي ايران به هند و پاكستان بود كه براساس تفاهم‌هاي انجام شده بين طرفين، ايران متعهد مي‌شد كه تا مدت ۲۵ سال، گاز خود را با قيمت توافقي به هند و پاكستان بفروشد.

 

اين مسير در صورتي كه اجرا مي‌شد اقتصادي‎ترين راه تامين انرژي شبه قاره هند بود. با وجود جذابيت‌هايي كه اين طرح نه تنها از جنبه تامين انرژي براي شبه‌قاره هند، بلكه به عنوان يك عامل كاهش تنش در روابط بين هند و پاكستان نيز به شمار مي‌رفت و مذاكراتي پيرامون پيوستن تركمنستان و قطر به ايران نيز براي تامين گاز طبيعي اين پروژه بزرگ نيز مطرح شده بود، اما به علل گوناگون و از جمله فشارهاي امريكا به هند به سرانجام نرسيد.

 

تهران، دهلي و اسلام‌آباد چندين دور مذاكره سه‌جانبه درباره اين پروژه را برگزار كردند، اما دهلي در نهايت در پي دست نيافتن به توافق با اسلام‌آباد در برخي موارد از قبيل بهاي ترانزيت گازي كه هند بايد به پاكستان پرداخت مي‌كرد، مذاكرات سه‌جانبه را ترك كرد. طبق قرارداد صورت گرفته جديد بين دو كشور ايران و پاكستان، پاكستان حدود 700 كيلومتر از خط لوله ايران- پاكستان را در مرزهاي خود خواهد ساخت و ايران نيز 300 كيلومتر از اين خط لوله را از ايرانشهر به مرزهاي پاكستان در بندر چابهار مرتبط خواهد كرد.

 

طبق اين قرارداد قرار است ايران از فروردين 1393 (2014 ميلادي) روزانه 21 ميليون و 500 هزار متر مكعب و سالانه 8/7 ميليارد مترمكعب گاز طبيعي به كشور پاكستان صادر كند. مقامات پاكستاني و از جمله وزير خارجه اين كشور «حنا رباني» از تكميل خط لوله انتقال گاز طبيعي ايران به پاكستان تا سال 2014 خبر داد‌اند. از نظر مقامات پاكستان خط لوله انتقال گاز ايران به پاكستان جزو منافع ملي پاكستان محسوب مي‌شود و در تكميل اين پروژه تسريع به عمل خواهد آمد.

 

چرا كه اين پروژه به حل معضل كمبود انرژي پاكستان كمك زيادي خواهد كرد. جديد‌ترين اظهارنظر در اين مورد نيز مربوط به وزير خارجه پاكستان است كه ضمن بي‌اساس دانستن فشارهاي امريكا براي توقف اين پروژه افزوده است كه اصولا تحريم‌هاي امريكا عليه صنعت نفت ايران است و ارتباطي به گاز ندارد. وي با يادآوري اين موضوع كه برخي تحريم‌ها عليه ايران از سوي سازمان ملل وضع شده كه لازم‌الاجرا است، اضافه كرده است كه تحريم‌هاي يكجانبه غرب عليه ايران، الزام‌آور نيست.

 

سرمايه‌گذاري 5/2 ميليارد دلاري اسلام‌آباد براي نزديكي بيش‌تر به تهران

طبق گزارش روزنامه‌هاي اسلام‌آباد، دولت پاكستان اخيرا كنسرسيومي را به رهبري شركت  بي‌اي سي انتخاب كرده است تا منابع مالي براي احداث بخش پاكستاني خط لوله صادرات گاز ايران به اين كشور را ظرف مدت 12 ماه تكميل و همزمان طرح واردات گاز از تركمنستان را نيز پيگيري كند.

 

طبق اين گزارش‌ها و به نقل از مقامات مسئول پاكستاني اين كميته پس از تكميل فرآيند برگزاري مناقصه‌ تامين مالي احداث بخش پاكستاني خط لوله واردات گاز از ايران، كنسرسيومي به رهبري شركت آي بي آي سي چين و با مشاركت بانك حبيب پاكستان را براي اجراي اين پروژه انتخاب كرد.

 

منابع،  آگاه پاكستاني همچنين از علاقه‌مندي چين براي سرمايه‌گذاري 5/2 ميليارد دلاري در خط لوله گازي ايران - پاكستان خبر دادند. از ديد اين منابع چين علاقه‌مند است كه خط لوله ايران- پاكستان تا چين امتداد يابد. پاكستان نيز مذاكرات خود را با چين براي خريد تجهيزات فني از اين كشور براي توسعه اين خط لوله گازي تا چين آغاز كرده است.

 

طبق اعلام رسانه‌ها پاكستان هيچ‌گونه مخالفتي با حضور چين در اين پروژه گازي ندارد. وزير امورخارجه پاكستان نيز در اظهارنظري اعلام كرده بود كه با توجه به تاخيرهاي دهلي نو براي ادامه حضور در پروژه خط لوله گازي ايران-پاكستان-هند، اين پروژه مي‌تواند به پروژه خط لوله ايران-پاكستان-چين تبديل شود.

 

 

نگراني امريكا از همكاري پاكستان با ايران

اما نكته حائز اهميت در اين‌جا مخالفت امريكا با اين پروژه است. مسئله اصلي اين است كه امريكا در طي زمان سعي كرده است كه پاكستان را از اين پروژه منصرف بكند. طبق اخبار دريافتي امريكا اعلام كرده است كه پروژه خط لوله گاز ايران- پاكستان ممكن است ناقض محدوديت‌هاي امريكا درباره معاملات مالي كلان با تهران باشد و واشنگتن در اين باره با پاكستان مذاكره مي‌كند.

 

هرچند رئيس‌جمهور پاكستان اعلام كرده كه كشورش با وجود ملاحظات امريكا به پروژه خط لوله گاز ايران – پاكستان ادامه خواهد داد. اما قانوني كه اوباما امضا كرده است تبادلات با بانك مركزي ايران را ممنوع مي‌كند و كارشناسان مي‌گويند اين محدوديت مي‌تواند اجراي اين پروژه را براي پاكستان دشوار سازد.

 

وزارت خارجه امريكا نيز در اظهارنظري در همين مورد گفته است كه اين مسئله باعث نگراني براي امريكاست و ما در ماه‌هاي گذشته به دفعات نگراني‌مان را از اين معامله به صراحت اعلام كرديم و به گفت‌وگو با پاكستان در اين باره ادامه خواهيم داد. در اين زمينه بايد منتظر ماند و ديد كه چه اتفاقاتي رخ مي‌دهد، چرا كه به نظر مي‌رسد كه اعلام مخالفت امريكا با اين پروژه بسيار جدي است و امريكايي‌ها همواره در اين منطقه پيرو سياست همه‌چيز بدون ايران بوده‌اند.

 

چنان‌چه گفته شد احداث اين پروژه مشترك با فشارهاي شديد واشنگتن روبه‌رو شده است. ريچارد هالبروك نماينده ويژه امريكا در امور پاكستان نيز چندين شركت در اسلام‌آباد را تهديد كرده است در صورتي كه در اين پروژه با تهران همكاري كنند، با تحريم‌هايي از سوي امريكا روبه‌رو خواهند شد. حال با اين اوضاع و احوال گفته شده بايد ديد كه سرنوشت اين پروژه چه مي‌شود.

 

مسئولان سياست خارجي ايران بايد به گونه‌اي عمل كنند كه اين خط لوله به سرنوشت خط لوله صلح مبتلا نشود. چرا كه به نظر مي‌رسد كه هرچند پاكستان با امريكا داراي اختلافاتي است، اما طرف پاكستاني نيز در اين ميان به گونه‌اي عمل مي‌كند كه هم بتواند دوستي امريكا با خود را حفظ كرده و هم اين‌كه ايران را همچنان در كنار خود داشته باشد.

< قبلی		بعدی >