در حالي كه اخيرا رفت و آمدهاي ديپلماتيك ميان ايران و تركيه رو به فزوني گرفته است و مسئولان دو كشور طي هفته‌هاي اخير چندين بار به كشورهاي يكديگر سفر كرده و ديدار و مذاكرات گسترده‌اي نيز با هم داشته‌اند، خبر‌ها حاكي از اين است كه ترك‌ها به علت بالا بودن قيمت گاز صادراتي ايران به اين كشور قصد شكايت از ايران در ديوان بين‌المللي را دارند. اين خبر همزمان با سفر علي اكبر صالحي وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران به تركيه است.

گروه سياسي- احسان تقوايي‌نيا:

ترك‌ها به دنبال سود اقتصادي

گفته مي‌شود كه علي اكبر صالحي وزير امور خارجه ايران براي شركت در بيست و سومين اجلاس كميسيون مشترك همكاري‌هاي اقتصادي ايران و تركيه، تهران را به مقصد آنكارا ترك كرده است. به‌طور كلي طي يكي دو هفته اخير شاهد روزهاي پرترافيكي در روابط ميان ايران و تركيه بوده‌ايم و روند حوادث نشان مي‌دهد كه اين ترافيك همچنان نيز ادامه پيدا مي‌كند.

سفر وزير خارجه ايران به تركيه در حالي است كه هفته گذشته نيز وزير امور خارجه تركيه در سفري دو روزه به ايران آمده بود و درباره مسائل دو جانبه و همچنين مسائل منطقه‌اي و بين‌المللي با مسئولان جمهوري اسلامي به مذاكره نشسته بود. بر اين اساس بعد از سفر وزير خارجه تركيه به ايران علي لاريجاني رئيس مجلس شوراي اسلامي ايران نيز به تركيه رفته بود.

در سفر علي اكبر صالحي به آنكارا، وي با همتاي خود و برخي مقامات تركيه درباره روابط دو جانبه و تحولات منطقه‌اي ديدار و تبادل نظر خواهد كرد.حال با همه اين رايزني‌هاي گسترده ميان دو كشور ايران و تركيه بايد ديد كه قصد ترك‌ها از شكايت خود از ايران چيست؟ طبق اعلام خبرگزاري‌ها وزير انرژي تركيه تهديد كرده است

كه اگر ايران تا پايان همين هفته، بهاي گاز صادراتي خود به تركيه را كاهش ندهد، از ايران به ديوان داوري بين‌المللي شكايت مي‌كنند. ترك‌ها بر اين عقيده‌اند كه چون روسيه، قيمت گاز خود به تركيه را كاهش داده، ايران نيز بايد اين كار را انجام دهد. مقامات تركيه اعلام كرده‌اند كه به دليل عدم كاهش نرخ بهاي گاز صادراتي ايران به تركيه، خود را آماده شكايت از ايران مي‌كنند.

طبق نظر وزير انرژي و منابع طبيعي تركيه تا كنون ايران دو نامه تركيه در زمينه كاهش يا تخفيف در بهاي گاز صادراتي خود به تركيه را ناديده گرفته است. گفتني است كه تهران و آنكارا در آگوست 1996 ميلادي قراردادي 25 ساله امضا كردند كه بر اساس اين توافق، مقرر شد سالانه 10 ميليارد متر مكعب گاز ايران به تركيه صادر شود.

در حال حاضر نيز تاسيسات تقويت فشار و شبكه انتقال گاز ايران از ظرفيت انتقال روزانه 30 ميليون متر مكعب گاز به تركيه را برخوردارند كه امكان افزايش ظرفيت گاز صادراتي از خطوط و تاسيسات موجود تا سقف روزانه 40 ميليون متر مكعب معادل 15 ميليارد متر مكعب ماهانه وجود دارد. به‌طور كلي و بنا بر آمار موجود تركيه حدود ۳۰ درصد گاز طبيعي وارداتي خود را از ايران تامين مي‌كند.

تانر يلديز وزير انرژي تركيه در يكي از اظهارنظرهاي خود اعلام كرده است كه ما همكاري‌هاي نزديكي با ايران در زمينه گاز طبيعي داريم و نارضايتي خود درباره قيمت گاز ايران را با مقامات اين كشور درميان گذاشته‌ايم. وزير انرژي تركيه افزوده است كه از نظر تركيه قيمت گاز صادراتي ايران به تركيه بسيار بالا است، و اين در حالي است كه اين امر مورد نظر جمهوري اسلامي ايران نيست. وي تاكيد كرده است كه تركيه در اين زمينه نمي‌تواند هم نظر باشد و به نظر مي‌رسد رجوع به داوري كه يك هيئت داوري بين‌المللي است اجتناب ناپذير است.

اين در حالي است كه اوجي مديرعامل شركت ملي گاز علاوه بر اين‌كه از افزايش بي‌سابقه گاز طبيعي به تركيه در سال جاري خبر داده است و يادآور شده است كه از ابتداي سال جاري به‌طور متوسط روزانه ميزان صادرات گاز طبيعي ايران به تركيه حدود 10 درصد افزايش يافته است. اوجي مديرعامل شركت ملي گاز ايران همچنين با اشاره به اين‌كه كشور تركيه درخواست كرده است تا رقم قيمت گاز صادراتي ايران به اين كشور كاهش يابد، گفته است كه اخيرا در جلساتي كه با كشور تركيه داشتيم درخواست آنها مطرح شده و ما نيز قصد داريم روي اين درخواست اقداماتي انجام دهيم.

برخي از كارشناسان بر اين باورند كه به‌زودي ايران و تركيه در شرايطي كه قراربود به‌زودي ميزان صادرات را افزايش دهند وارد فاز جديدي از اختلاف‌ها و قطع صادرات گاز شوند. اين درحالي است كه قراربود تركيه گذرگاهي براي صادرات گاز ايران به اروپا محسوب شود و براين اساس نيز سال گذشته بين تهران و آنكارا قراردادي براي انتقال گاز ايران از طريق تركيه به اروپا امضا شده است.

همچنين سال گذشته يادداشت تفاهم همكاري ايران و تركيه در زمينه نفت و گاز در حضور مقام‌هاي عالي‌رتبه دو كشور در تهران به امضاي وزير نفت ايران و وزير انرژي تركيه رسيده است. اين قضايا همگي درحالي است كه همچنان با وجود مذاكرات مكرر ايران و تركيه براي انتقال گاز به اروپا در قالب قرارداد گازي ايران و سوئيس، تركيه همچنان ايران را بلاتكليف گذاشته است. درعين حال قراربود يك شركت تركي در احداث اين خط لوله سرمايه‌گذاري كند كه اين امر نيز همچنان در ابهام باقي مانده است.

مذاكره ديگري بين ايران وتركيه مطرح بود مبني بر اين‌كه اين كشور در پروژه‌هاي ايران چون پارس جنوبي سرمايه‌گذاري كنند اين امر تا كنون كاملا منتفي شده است. بنابراين در چنين شرايطي همچنان مشخص نيست چرا اين كشور خواستار كاهش قيمت گاز طبيعي صادراتي از ايران شده‌اند.اين عقيده ترك‌ها در زمينه شكايت از ايران در صورت عدم تمكين ايران به كاهش گاز صادراتي به تركيه در حالي مطرح مي‌شود كه از نظر مسئولان سياست خارجي ايران، روسها در قبال كاهش قيمت گاز صادراتي خود به تركيه از اين كشور امتياز گرفته‌اند.

حال اين سوال پيش مي‌آيد كه آيا ايران نيز در ازاي كاهش قيمت صادراتي گاز خود به تركيه به دنبال امتياز‌گيري از تركيه است يا خير؟ و اصولا جمهوري اسلامي در مقطع كنوني چه امتيازي را مي‌تواند از تركيه طلب كند؟ اين پرسش‌ها در حالي است كه در مقطع فعلي مسائل مهم و عمده‌اي ميان ايران و تركيه وجود دارد. به‌طور كلي مي‌توان نتيجه گرفت كه در اين مقطع فعلي قصد ترك‌ها اين است كه از اين رهگذر سودي اقتصادي را دريافت كنند و از طرف ديگر ايران نيز طلب امتيازي سياسي از تركيه را داراست.