دكتر برهان رياضي:اين روزها درباره پروژه انتقال آب از درياي مازندران به فلات مركزي نكات زيادي مطرح مي‌شود اما مسئله مهم اين‌جاست كه نكات مثبتي كه ذكر مي‌شود- هرچند معتقدم هيچ نكته مثبتي وجود ندارد- در مقابل عوارض و نكات منفي اين مسئله بسيار ناچيز و بي‌اهميت است. درياي مازندران بسيار آسيب‌پذير بوده و شكننده است و امروزه به خودي خود با مشكلات بسياري مواجه است كه با انجام چنين كارهايي بيش‌تر به مشكلات آن دامن زده مي‌شود.

 

يكي از نكاتي كه در اين رابطه وجود دارد اين است كه با چنين اقدامي، سطح آب اين دريا پايين خواهد آمد. آب درياي خزر چند دهه پشت سر هم پايين مي‌رفت و از اواخر سال 1356 بود كه شروع كرد به بالا آمدن هرچند كه مجددا كاهش يافت و پايين رفت. با اين حساب، اگر از اين دريا بخواهيم آب‌برداريم، حتي اگر نيم سانتي‌متر در هر سال سطح آبش را پايين ببريم بعد از صد سال نيم متر برداشته مي‌شود و ظرف 1000 سال پنج متر آب مي‌رود پايين كه خطري جدي است و در طولاني‌ مدت اين كاهش سطح آب بسيار مسئله‌ساز خواهد بود.

 

ضمن اين‌كه ما حق نداريم به چنين پروژه‌هايي به صورت كوتاه‌مدت نگاه كنيم، مقياس‌هاي زمين‌شناسي بر اساس ميليون‌ها سال سنجيده مي‌شود و اگر بخواهيم ميليون‌ها سال را در نظر بگيريم مي‌بينيم كه چه آسيبي به اين دريا وارد خواهد شد. يكي ديگر از مواردي كه در اين قضيه بايد در نظر گرفت اين است كه پنج كشور خودشان را درباره درياي خزر صاحب حق مي‌دانند و كافي است كشور ما بهانه به دست كشورهاي ديگر بدهد تا آنها بيش‌تر از ما از اين دريا برداشت كنند.

 

اين درست است كه ما در فلات منطقه خشك داريم ولي در مناطقي از اين كشورها همچنين شرايطي حاكم است به عنوان مثال در تركمنستان هم كوير وجود دارد و با اين كار ما به آنها هم مجوز مي‌دهيم كه مشكلاتشان را با برداشت آب از اين دريا مرتفع كنند و به اين ترتيب ديگر چيزي از آب اين دريا باقي نخواهد ماند. نبايد فراموش كرد كه زماني هم كه از سرشاخه‌هاي كارون و زاينده‌رود اقدام به برداشت آب كرديم، پيش‌بيني چنين وضعي نمي‌شد اما اكنون مي‌بينيم كه خشكيده‌ شده‌اند و كارون به بدترين وضع رسيده است.

 

بنابراين و با توجه به سابقه‌اي كه در اين زمينه وجود دارد حق نداريم همين‌طور بي‌مبالات به درياي خزر دست بزنيم و آينده آن را به خطر بيندازيم. هم‌اكنون خود اين دريا با مشكلاتي مواجه است از جمله آلودگي‌هاي نفتي كه وارد اين آب مي‌شود و پساب‌ها و فاضلاب‌هاي انساني كه به‌طور مستقيم و غيرمستقيم به اين دريا ريخته مي‌شود به‌طوري كه درياي خزر يكي از آلوده‌ترين آبگيرهاي دنياست.

 

همچنين خطر انقراض گونه‌هاي جانوري اين دريا را در نظر بگيريد و نيز آسيب‌هايي كه در تمام طول ساحل درياي خزر به اين دريا زده‌ايم و اكنون شاهديم كه هيچ نقطه‌اي حتي براي شنا كردن از سلامت كافي برخوردار نيست. اصلا سوالي كه در اين ميان پيش مي‌آيد اين است كه مگر تمام مشكلات ما از كمبود آب است؟ خير، سوءمديريت مشكلي است كه ما با آن مواجهيم و اكنون براي جبران آن با اين‌گونه اقدامات مي‌خواهيم به محيط‌زيست صدمه وارد كنيم.

 

مسئولان بهتر است به جاي اين اقدامات در نظر بگيرند كه كشور هلند به اندازه استان مازندران است و مي‌بينيم كه دارد به تمام دنيا كره صادر مي‌كند. ما اكنون از مازندران كه مشكل كم‌آبي هم ندارد به اندازه كافي بهره مي‌گيريم كه حالا بخواهيم به فلات مركزي آب ببريم و به توسعه برسيم؟ بهتر است تحقيق كنيم و ببينيم دوبي و ساير كشورها از بيابان چطور دارند بهره‌برداري مي‌كنند و ما چطور.

 

لازم نيست به همه‌جا آبرساني كرد و به دستكاري طبيعت آن هم به اين شكل پرداخت بلكه امكانات زيادي وجود دارد كه بايد نحوه استفاده از آنها را بشناسيم و آنها را به كار بگيريم. اكنون بسياري از جنگل‌ها و تالاب‌ها و مهم‌تر از همه درياچه اروميه در معرض خطر هستند و بايد فكري به حال آنها كرد نه اين‌كه با انجام اقدامات اينچنيني بيش‌تر دست به تخريب طبيعت زد.

 

بنابراين به نظر مي‌رسد ديگر بايد بيش از اينها مواظب نعمت‌هاي خدادادي سرزمينمان باشيم و با انجام اقدامات نسنجيده، به اين منابع طبيعي بيش‌تر از اينها آسيب وارد نكنيم؛ چرا كه در غير اينصورت و با ادامه اين روند كه به‌شدت داريم منابع طبيعي را تخريب مي‌كنيم، به آيندگان چه جوابي خواهيم داد؟

 

*استاد دانشكده محيط‌زيست واحد علوم و تحقيقات دانشگاه آزاد

 

< قبلی		بعدی >