| مرضيه محمدي|گرما و سرما ندارد چه در زير آفتاب سوزان مردادماه پشت چراغ قرمز ايستاده باشيم و چه در سرماي دي‌ماه، كودكان كار را مي‌بينيم. كودكاني كه كار مي‌كنند تا خرج تحصيل خود را فراهم كنند و گاهي هم نان آور خانه مي‌شوند. اين روزها بازار كودكان كار رنگ و لعاب ديگري دارد با پايان فصل درس و امتحانات تعداد اين كودكان در خيابان و پشت چراغ‌هاي قرمز بيش‌تر مي‌شود. براي ساماندهي وضع كودكان كار تا امروز چند آيين نامه و دستورالعمل در نظر گرفته شده است كه تاكنون جواب نداده است.

 

طبق ماده ۷۹ قانون كار، به كار گماردن افراد كمتر از ۱۵ سال تمام ممنوع بوده و طبق ماده ۷۱۳ قانون مجازات اسلامي، هر كس كودكي را وسيله تكدي قرار دهد، به سه ماه تا دو سال حبس و استرداد كليه مواردي كه از طريق مذكور به دست آورده است، محكوم مي‌شود، ممكن است كه كودكان كار بالاتر از ۱۵ سال مورد نظارت و حمايت قرار گيرند اما وزارت كار، اشتغال كودكان زير ۱۵ سال را مجاز ندانسته و در نتيجه نظارتي هم بر روند اجراي اين قوانين نمي‌كند.

 

در عين حال وزارت كار طبق ماده 191 قانون كار بر كارگاه‌هايي كه تعداد كارگرهاي شاغل در آن كمتر از ۱۰ نفر بوده نيز نظارت نكرده، آنها را از شمول قانون كار خارج مي‌دانند، به‌اين بهانه كه تعداد نيروهاي نظارتي كم است، از اين امر مهم سر باز مي‌زند. آيين نامه ساماندهي كودكان خياباني، كه از سال 84 تصويب و لازم الاجرا بوده و به دليل داشتن نواقصي، به آن عمل نشده است در حال بازنگري است در حالي كه اما و اگرهاي زيادي در ادامه اين بازنگري ديده مي‌شود.

 

با توجه به شرايط سخت كودكاني كه در خيابان‌ها به دستفروشي يا تكدي‌گري مشغول هستند نبايد چشم‌ها را در مقابل نياز مالي اين كودكان بست. مديركل امور آسيب ديدگان سازمان بهزيستي كشور براي اجراي رويكرد توانمندسازي در رابطه با كودكان كار و خيابان به تامين 30 ميليارد تومان اعتبار اشاره مي‌كند حبيب‌الله مسعودي فريد، با بيان اين‌كه اجراي روند توانمندسازي در رابطه با هر كودك كار به شش ميليون تومان اعتبار نياز دارد اظهار مي‌كند:

 

سال گذشته 5 هزار كودك توسط سازمان بهزيستي ساماندهي شدند و به اين ترتيب براي اعمال رويكرد توانمندسازي درباره اين كودكان به سي ميليارد تومان اعتبار نياز است. اين در حالي است كه رئيس انجمن مددكاري اجتماعي ايران نياز مالي را مهم‌ترين دليل كار اين كودكان عنوان مي‌كند. موسوي چلك در گفت و گو با «ملت ما» مي‌گويد: 80 درصد كودكان كار بيش از آن‌كه كارتن خواب يا به دنبال سرپناه باشند بيش‌تر به دليل تامين بخشي از هزينه‌هاي زندگي به كار مشغولند برخي از آنها حتي به همراه خانواده خود به كار مي‌پردازند يا در دست عده‌اي بهره كش فعاليت مي‌كنند در بين آنها اتباع بيگانه‌اي كه پدر افغاني و مادر ايراني است با ازدواج‌هاي ثبت نشده ديده مي‌شود.

با جمع‌آوري كودكان كار و خيابان از سطح خيابان‌ها مخالفيم

مديركل امور آسيب‌ديدگان سازمان بهزيستي كشور تاكيد مي‌كند: با جمع‌آوري كودكان كار و خيابان از سطح خيابان‌ها مخالفيم چرا كه در جمع‌آوري نگاه قهري حاكم است و بدين‌ترتيب خانواده‌هايي كه كودكانشان را مجبور به كار كردن مي‌كنند آنها را از خيابان به زيرزمين‌ها سوق مي‌دهند و كودك با هزاران آسيب ديگر مواجه مي‌شود. رئيس انجمن مددكاري اجتماعي هم در اين رابطه مي‌گويد:

 

با توجه به تجربه‌هاي قبلي كار ضربتي و برخورد با اين كودكان براي پيشگيري از اين آسيب موثر واقع نمي‌شود و بايد شرايط ديگري براي جلوگيري از اين آسيب به وجود‌آيد. موسوي چلك مي‌افزايد: وقتي ما اين كودكان را از خيابان‌ها جمع مي‌كنيم و به گرمخانه‌ها مي‌فرستيم، آنها پس از بازگشت به خانه‌هايشان بار ديگر به مشاغل قبلي خود باز مي‌گردند، يا به سراغ كارهاي زيرزميني مي‌روند كه اين خود به مراتب آسيب‌هاي بيش‌تري را به دنبال دارد.

خانواده‌هايي كه صلاحيت ندارند

فريد، مديركل امور آسيب ديدگان سازمان بهزيستي با تاكيد بر ضرورت اعمال رويكرد كاهش آسيب در زمينه كودكان كار و خيابان به ايسنا مي‌گويد: بسياري از اين كودكان در سن نوجواني در معرض آسيب‌ و تعدي قرار مي‌گيرند و اگر نتوان آنها را در سيستم مددكاري جذب و ساماندهي كرد در آينده با مشكل اعتياد، ايدز مواجه شده و تبديل به مجرم مي‌شود.

 

او در ادامه تاكيد مي‌كند: اغلب خانواده اين كودكان صلاحيت نگهداري از آنها را ندارند و بايد اين كودكان را به مراكز شبه خانواده فرستاد ضمن اين‌كه بايد سيستم حمايت‌هاي اجتماعي را در زمينه كودكان كار و خيابان توسعه داد تا از اين طريق نرخ دسترسي به كودكان افزايش يابد. مديركل امور آسيب ديدگان سازمان بهزيستي كشور در ادامه با تغيير رويكرد سازمان بهزيستي در زمينه كودكان كار و خيابان از غير فعال به فعال مي‌گويد:

 

پيش نويس نهايي اين موضوع تهيه شده است و به صورت پايلوت در تهران و خراسان رضوي اجرا مي‌شود. فريد معتقد است: ارايه خدمات سرپايي به كودكان كار و خيابان به اعتباري كمتر از اجراي رويكرد توانمندسازي در اين كودكان نياز دارد اما لازم است رويكرد توانمندسازي درباره اين كودكان اجرا شود.

حس انتقام در كودكان كار رشد مي‌كند

رئيس انجمن مددكاري ايران با اشاره به كودكاني كه در خيابان كار مي‌كنند بچگي را به معناي واقعي تجربه نمي‌كنند به«ملت ما» مي‌گويد: زندگي در خيابان، سازو كارها و الزامات خود را دارد، اين كودكان مدرسه، دوست، غذاي سالم و لباس مناسب را تجربه نمي‌كنند. موسوي چلك مي‌افزايد: كودكان كار در خيابان رشد مي‌كنند، انواع تحقير و توهين را مي‌بينند، حرص مي‌خوردند، حسادت مي‌كنند و حس انتقام همراه با سنشان در آنها رشد مي‌كند. او معتقد است:

 

بايد بدانيم كه اين كودكان سرمايه ما هستند، بنابراين بايد نگاهمان را به اين موضوع عوض كنيم. رئيس انجمن مددكاري ايران مي‌گويد: در ماده ۸۰قانون كار آمده است، كار افراد ۱۵تا۱۸سال به همراه فراهم شدن شرايط خاص، مجاز است همچنين طبق ماده ۷۹ قانون كار، كار افراد زير ۱۵سال ممنوع بوده و جرم محسوب مي‌شود. موسوي چلك با اشاره به اهميت شناسايي عوامل به وجود آورنده پديده‌هاي اجتماعي معتقد است:

 

پس از شناسايي عوامل است كه مي‌توان سازوكارهاي لازم را براي تاثيرگذاري مورد نظر قرار داد. رئيس انجمن مددكاري اجتماعي مي‌افزايد: طبق هيچ قانونی نمي‌توان مانع كودكي شد كه كار مي‌كند بلكه بايد فرصت‌سازي كنيم. منظور از فرصت‌سازي يعني امكان دسترسي او را به امكاناتي همچون بهداشت، معاينه و حتي آموزش‌هاي فني و حرفه‌اي فراهم كنيم.

 

< قبلی		بعدی >