| سيدمهدي معنوي *|تا چندي پيش اخوان‌المسلمين اعلام كرده بودند كه كانديدايي را براي پست رياست جمهوري مصر معرفي نخواهد كرد. ولي در پي آگاهي اين جريان از اختيارات رئيس‌جمهور در مصر، اخوان از آينده سياسي پيش رو احساس نگراني كرد. زيرا احتمال ايجاد محدوديت‌هايي براي مجلس وجود دارد، بنابراين اخوان با هدف به دست گرفتن قدرت اجرايي دولت در آينده تصميم گرفت نامزدهايي را براي اين پست معرفي نمايند.

 

اما با توجه به نزديك به نيم قرن حاكميت نظاميان در مصر از سادات گرفته تا مبارك و ارتباط تنگا تنگ با ايالات متحده امريكا انتقال قدرت از نظاميان به گروه‌هاي اسلامگرا و در راس آنها اخوان المسلمين امري سخت و دشوار به نظر مي‌رسد چرا كه محدوديت‌ها و چالش‌هاي فراوان در اين راه وجود دارد.

 

اخوان المسلمين در طي بازبيني خط مشي سياسي خود و بررسي وضع موجود و چشم‌انداز آينده سرانجام از بين چند نامزد بالقوه اقدام به معرفي خيرت شاطر به عنوان نامزد اين جنبش كرد. كه البته شاطر از سوي ستاد انتخابات مصر ردصلاحيت شد. ردصلاحيتي كه آرايش سياسي در آستانه رقابت‌هاي انتخابات رياست‌جمهوري را دستخوش تغييرات جدي كرد.

 

كميته عالي انتخابات مصر روز 20 فروردين را پايان مهلت نام‌نويسي از نامزدهاي رياست جمهوري اين كشور اعلام كرده بود كه بيست و سه نفر در مهلت قانوني براي شركت در اين انتخابات ثبت‌نام كردند.انتخابات رياست‌جمهوري مصر در دو دور برگزار مي‌شود. دور نخست در روزهاي 4 و ۳ خرداد(۲۳ و ۲۴ مه) و دور دوم آن در ۲۷ و ۲۸ خرداد(16 و ۱۷ ژوئن) برگزار خواهد شد. نتايج نهايي آن در ۱ تيرماه(۲۱ ژوئن) اعلام خواهد شد.

 

اين نخستين انتخابات رياست‌جمهوري در مصر است كه بعد از زمان سرنگوني رژيم ديكتاتوري مبارك در اين كشور برگزار خواهد شد. نامزدهاي رياست‌جمهوري مصر قبل از اعلام رد صلاحيت‌ها به سه گروه اصلي تقسيم مي‌شد:دسته اول شامل گروه‌هاي اسلامي و انقلابي كه شاخص‌ترين كانديداهاي آنها عبارتند از خيرت شاطر و محمد المرسي نمايندگان اخوان المسلمين، حازم ابواسماعيل نامزد حزب سلفي«نور»، محمد سليم العوا و ابوالعز الحريري عضو مجلس مردم، خالد علي و عبدالمنعم ابوالفتوح نام برد.

 

دسته دوم وابستگان به رژيم ديكتاتوري سابق مصر كه عبارتند از عمر سليمان رئيس سابق دستگاه اطلاعات و امنيت، عمرو موسي وزير سابق امورخارجه و رئيس سابق اتحاديه عرب و سرلشکر احمد شفيق، فرمانده سابق نيروي هوايي و نخست‌وزير سابق.

دسته سوم شامل گرايشات ليبرالي كه شاخص‌ترين نامزد آنها ايمن نور از حزب الغدالثوره است.

برخي اعتقاد دارند هرچند محمد بديع در حال حاضر رهبري اخوان المسلمين مصر را بر عهده دارد، اما اين خيرت الشاطر است كه نقش اصلي را در رهبري اخوان دارا مي‌باشد.از سوي ديگر الشاطر ميلياردر و بسيار پرنفوذ است و اين مسئله يكي از علل انتخاب اين فرد براي كانديداتوري رياست‌جمهوري عنوان مي‌شود.

 

البته چون احتمال رد صلاحيت مي‌رفت رو جماعت اخوان المسلمين كه عزم جدي براي ورود به اين رقابت‌ها و به دست آوردن پست رياست‌جمهوري مصر را دارد اقدام به معرفي محمد مرسي، نامزد ذخيره حزب اخوان المسلمين ازحزب آزادي و عدالت كرده است محمد مرسي، رهبر حزب آزادي و توسعه شاخه سياسي اخوان المسلمين است و هم‌اكنون به عنوان كانديداي اخوان المسلمين در عرصه انتخابات حضور دارد.

 

همان‌گونه كه اشاره شد حضور جماعت اخوان المسلمين در عرصه انتخابات مصر چالش‌هايي را براي اين جريان به همراه خواهد داشت كه مواجهه با آن مي‌تواند سرنوشت اخوان و حتي آينده سياسي مصر را رقم بزند برخي از اين موانع عبارتند از:

 

الف) عرصه داخلي:

1- معرفي نامزد رياست‌جمهوري از سوي اخوان‌المسلمين مي‌تواند اين گروه را به رويارويي مستقيم با شوراي عالي نظامي حاكم بكشاند.

2- اخواني‌ها با اين شورا روابط نزديكي دارند و نمي‌توانند آنها را ناديده بگيرند اما از سوي ديگر معترضين ميدان التحرير خواستار كناره‌گيري هرچه سريع‌تر آنها از عرصه سياسي هستند.

3- بسياري از مصري‌ها مي‌پندارند و حتي مي‌ترسند، كه اخوان‌المسلمين و شوراي نظامي در پشت صحنه با هم بر سر تقسيم قدرت، به هنگام انتقال صوري آن به غيرنظاميان مشغول چانه زدن هستند. رئوس اين معامله بين اخوان و نظاميان مي‌تواند شامل 1)مصونيت نظاميان از تعقيب قضايي 2) معافيت بودجه نظامي از حسابرسي و در مقابل تسهيل ورود اخوان‌المسلمين به دولت از سوي نظاميان باشد.

4- شكل‌گيري گروه‌هاي جديد اسلام‌گرايي چون«النهضه» در مصر كه خواهان حاكميت احكام شرعي در عرصه‌هاي اجتماعي و سياسي هستند، ضمن اين‌كه در اخوان نيز عضويت ندارند.

5- عدم مرزبندي شفاف اين گروه با گروه‌هاي چپ- سكولار و ملي‌گرا.

6- فاصله اختلافات قومي، مذهبي ميان مسلمانان و مسيحيان قبطي و اين موضوع كه علاقه آنها به افزايش حقوق اقليت‌ها در عمل به چه صورت خواهد بود.(قبطي‌هاي مقيم خارج از مصر اعلام كردند كه هرگز از نامزدهاي اسلامگرا حتي با داشتن كارنامه و عملكرد درخشان حمايت نخواهند كرد.)

7- عدم سابقه اجرايي و تجربه كافي و همچنين ديدگاه ‌هاي استراتژيك سياسي نامزدهاي معرفي شده از طرف اخوان المسلمين.

8- نحوه تعامل با گروه‌هاي مدني كه در اين دوره گذار به‌طور فزاينده‌اي گسترش يافته و امريكا با شعار ترويج ارزش‌هاي دموكراسي‌خواهي در مصر، از طريق اين گروه‌ها سعي در اعمال نفوذ در تحولات آينده مصر را دارد.

ب) عرصه بين‌المللي:

1- ابهام غرب مبني بر آن‌كه آيا اخوان تبديل به يك طالبان جديد در مصر خواهد شد يا مانند يك حزب معتدل مذهبي عمل خواهد كرد؟

2- عدم پيش‌بيني غرب از اين‌كه آيا جماعت اخوان المسلمين متعهد به سياست‌هاي رژيم مبارك در قبال تعهدات بين‌المللي مصر خواهد بود يا اين‌كه بر اساس ارزش‌هاي خود، بر خلاف آن تعهدات عمل خواهد كرد؟

3- وجود اختلافات گسترده اخوان المسلمين با ايالات‌متحده امريكا به‌ويژه در زمينه‌هاي 1)عمليات‌هاي نظامي امريكا در منطقه 2)همكاري‌هاي نزديك نظامي ايالات‌متحده با مصر(به‌طور كلي روابط ايالات‌متحده با متحدانش در سراسر جهان بر اساس موافقتنامه‌هاي نظامي تنظيم مي‌شود) 3)كمك‌هاي نظامي و اقتصادي سالانه امريكا به مصر 4)سياست‌هاي مبارزه با تروريسم امريكا

4- نحوه همكاري نظامي مصر با ناتو(همكاري با ناتو پيش‌شرط تداوم همكاري امريكا است)

5- سرنوشت پيمان كمپ‌ديويد و رابطه با اسرائيل (در گذشته رهبران اخوان‌المسلمين اظهارات ضد و نقيضي در اين خصوص داشته‌اند برخي صراحتا پيمان صلح با اسرائيل را زير سوال مي‌برد و برخي از رهبران اعلام كردند اخوان به عنوان بخشي از مردم مصر به آنچه كه دولت قبلي بدان پايبند بوده پايبند خواهد بود).

7- تعامل با گروه‌هاي جهادي در منطقه از جمله حماس در فلسطين.

مخالفين حضور اخوان المسلمين درعرصه انتخابات مصر را مي‌توان چنين برشمرد:

الف) در عرصه داخلي:

- جريانات سلفي جهادي و تكفيري

- جريانات سكولار و لاييك

- گروه‌هاي غربگرا و مورد حمايت امريكا

- نظاميان طرفدار امريكا

- برخي از قبطي‌هاي مسيحي

- جريانات تند روي داخلي اخوان المسلمين

- القاعده فعال در مصر

ب) در عرصه بين‌المللي:

- امريكا و غرب

- القاعده

-برخي از كشور‌هاي عرب منطقه از جمله عربستان سعودي و قطر

- اسرائيل

با توجه به حاكميت نزديك به پنجاه ساله نظاميان در مصر از سادات تا مبارك و ارتباط تنگا تنگ و نزديك نظاميان با ايالات متحده و همچنين پاكسازي ارتش از عناصر اسلامي در سال‌هاي گذشته بعيد به نظر مي رسد خروج چرخه قدرت از دست ارتش و واگذاري آن به گروه‌هاي اسلامي امري ساده و بدون مقاومت نظاميان به پشتيباني غربي و امريكا باشد.

شايد بتوان سناريو‌هاي احتمالي درباره آينده جماعت اخوان المسلمين مصر را چنين برشمرد:

سناريوي اول: اين جماعت دچار يك چرخش تاريخي در روند مبارزاتي و سياسي خود شده و ضمن تعامل و تفاهم و نيز حفظ فاصله خود با شوراي عالي نظامي كه هم‌اكنون زمام امور را در دست دارد پا به عرصه انتخاباتي گذاشته و تعاملات خارجي را نيز برمبني همكاري با ايالات متحده، شناسايي تلويحي رژيم اشغالگر قدس و پايبند به تعهدات رژيم ديكتاتوري مبارك ازجمله پيمان كمپ ديويد بنا نهند.

سناريوي دوم: اخوان المسلمين ضمن حفظ ارزش‌ها و رويكردهاي مبارزاتي خود به عرصه انتخابات وارد شده و به رقابت با عناصر وابسته به رژيم ديكتاتوري مبارك بپردازد، در اين رويكرد و در صورت موفقيت اخوان المسلمين در انتخابات مصر امكان دارد سناريوي الجزاير در سال 1991 اين‌بار در مصر تكرار شود و تقابل بين نيروي هاي وابسته به رژيم گذشته و اسلام‌گرايان اخوان المسلمين منجر به جنگ داخلي شده يا مصر را به سمت يك انقلاب ديگر سوق دهد.

آنچه مسلم است اخوان المسلمين بر سر يك انتخاب تاريخي قرار دارد، در مجموع چنين مي‌توان بيان كردكه شرايط سياسي مصر بسيار نامشخص است و نمي‌توان به جرأت گفت كه گروه قدرتمند اخوان‌المسلمين در چند سال آينده آيا همچنان با قدرت در صحنه سياسي حضور خواهد داشت يا اين‌كه تنها يك نقش حاشيه‌اي برعهده خواهد گرفت.

* فارغ‌التحصيل كارشناس ارشد روابط بين‌الملل

 

< قبلی		بعدی >