عمليات تروريستي كه يكشنبه پيش در محله ديپلمات‌نشين كابل صورت گرفت، چيزي حدود 16 تا 20 ساعت به طول انجاميد و يكي از بي‌سابقه‌ترين عمليات تروريستي در 10 سال گذشته درافغانستان بوده است. اين اقدامات در پنج استان و در مناطق حفاظت شده ديپلماتيك و تحت كنترل امنيتي امريكا، ناتو و افغانستان صورت گرفته است و عملياتي بي‌سابقه، هماهنگ و قابل تامل بوده است.

 

 

|  سميه دژ|

محمدتقي جمشيدي در گفت‌وگو با «ملت ما» مطرح كرد

 

هرچند طالبان مسئوليت اين حملات را به عهده گرفت، اما پس از گذشت اندك زماني امريكا شبكه حقاني را مسئول اتفاقات اخير كابل اعلام كرد و اين ما را برآن داشت تا طي مصاحبه‌اي با محمد تقي جمشيدي، كارشناس مسائل افغانستان رويكرد شبكه حقاني و نقش آن را درباره حملات تروريستي اخيرمورد بررسي قرار دهيم.

 

شبكه حقاني از چه زماني و به چه صورت فعاليت خود را آغاز كرده است؟

شبكه حقاني يكي از گروه‌هاي متحد طالبان است. شكل‌گيري گروه‌هاي همسو با طالبان به زمان اشغال افغانستان توسط شوروي سابق بر مي‌گردد. اين گروه‌ها ابتدا در قالب گروه‌هاي مخالف افغان و براي دفاع از سرزمينشان شكل گرفتند و سپس از كشورهاي مختلف و به‌ويژه از پاكستان به سوي افغانستان سرازير شدند و به افغان عرب‌ها معروف شدند.

 

در واقع اين گروه‌ها براي دفاع از كشور اسلامي كه در آن زمان تحت سلطه شوروي سابق درآمده بود تشكيل شدند. بايد اذعان كرد كه در آن زمان قدرت غرب به رهبري امريكا و قدرت شرق به رهبري شوروي سابق دو قطب مهم بين‌المللي دنيا بودند. امريكا از اين تشكلات عليه شوروي سابق استفاده كرد و از اين فرصت عليه اين قدرت كمونيستي نهايت استفاده را برد. اين گروه‌ها پس از آن و با كمك‌ آي اس‌ آي پاكستان به انواع و اقسام سلاح‌ها تجهيز شدند.

 

بسيار جالب است كه بدانيد از خانم بوتو  طي مصاحبه‌اي در بي ‌بي سي درباره طالبان سوال شد، وي در پاسخ گفت كه نقشه اين گروه همان نقشه انگليسي‌ها و آرزوي امريكا بود كه با حمايت سعودي‌ها همراه شد و توسط نيروهاي پاكستاني به اجرا در آمد. حتي در آن زمان برخي از رهبران طالبان به ديدار رئيس‌جمهور وقت امريكا رفتند كه رئيس شبكه حقاني هم يكي از آنها بود. اين گروه در درجه اول متشكل از حوزه علميه افغانستان و سپس پاكستان بود و عمدتا طلاب اعضاي تشكيل‌دهنده اين شبكه بودند كه بعدها بر آنها نام طالبان گذاشتند.

آيا شبكه حقاني به عنوان يكي از گروه‌هاي متحد طالبان، پيش ازاين گروه تشكيل شده است؟

بله اين گروه پيش از طالبان تشكيل شده است. ولي گروه طالبان به استناد طلبه بودن، پيش از اين نيز وجود داشته‌اند ولي بعدها تغيير ماهيت داده‌اند و در جريان نبرد ايدئولوژيك عليه شوروي سابق تشكل گرفته‌اند. اين جريان، جرياني در حركت است و دايما تغيير رنگ مي‌دهد.صبغه اصلي آنها اين است كه به‌خاطر اسلام و شكست دادن اجنبي مي‌جنگند.

 

شبكه حقاني در پاكستان مستقر هستند يا در افغانستان؟

افرادي كه اين شبكه را تشكيل داده‌اند در پاكستان به دنيا آمده‌اند و در آنجا زندگي مي‌كنند و اغلب محل استقرارشان در پاكستان است. بيش‌تر در ايالت پختون خواه در شمال پاكستان به سر مي‌برند ولي گه گاه به كمك طالبان افغانستان مي‌آيند و در آنجا عليه نيرو‌هاي امريكا، ناتو و نيروهاي افغانستان عملياتي را انجام مي‌دهند. گه گاه سرويس‌هاي امنيتي منطقه هم براي آنها تسهيلاتي را قايل مي‌شوند و به آنها در راستاي اهدافشان كمك مي‌كنند.

 

هدف گروه حقاني از كمك به طالبان افغانستان چيست؟

از ابتدا هم اين گروه‌ها اهداف مشتركي را دنبال مي‌كردند و آن هدف مشترك مبارزه با اجنبي است. در حال حاضر بزرگ‌ترين تشكل نظامي دنيا و به رهبري امريكا در افغانستان مستقر است. چهل و چند كشور اعم از امريكا و كشورهاي اروپايي و ناتو در آنجا هستند. انگيزه اصلي شبكه حقاني و گروه‌هاي متحد مبارزه با نيروهاي خارجي مستقر در افغانستان است.

 

گستردگي نفوذ شبكه حقاني تا كجاست؟ تا چه حد توان عملياتي دارند؟ آيا عملياتشان فقط محدود به افغانستان است يا در نقاط ديگري هم عملياتي از اين قبيل انجام داده‌اند؟

نمي‌توان براي گستردگي عمليات اين گروه حد و اندازه‌اي را مشخص كرد، ولي تقريبا 10 سال است كه كل گروه‌هاي طالبان در حال جنگ و درگيري هستند. توجه داشته باشيد كه همچنان انگيزه براي ادامه درگيري‌ها وجود داردو آن انگيزه عبارت است از حضور تشكل‌هاي نظامي بين‌المللي در كشوري مسلمان.

 

اين نيروهاي خارجي خانه‌هاي مردم راخراب كردند، آنها را به خاك و خون كشيدند و به تجمعات مردمي از قبيل اجتماعات مذهبي و حتي عروسي حمله كردند و جنايات فراواني را مرتكب شدند. هتك حرمت به قرآن و اجساد طالبان خون اين گروه‌ها را به جوش آورده است. تا زماني كه اين انگيزه‌ها وجود دارد بايد منتظر چنين اقداماتي از سوي گروه‌هاي متحد طالبان باشيم.

 

در اين‌جا دو عقيده وجود دارد، اين‌كه امريكا واقعا حريف اين گروه‌ها نشده است، كما اين‌كه اگر سوابق مبارزاتي مردم افغانستان را بررسي كنيد خواهيد ديد كه آنها جلوي حمله انگليسي‌ها در قرن 19 ايستادند و آنها را شكست دادند. در حال حاضر هم جلوي امريكا ايستاده‌اند و چون امريكا موفق به شكست آنها نشده است به مذاكره روي آورده است.

 

نظريه ديگري هم وجو دارد كه امريكا هيچ گروهي را كه نظامي است و خصلت نظامي و جنگندگي دارد از ميان نمي‌برد بلكه به جاي آن سعي مي‌كند كه با آنها كنار بيايد و از آنها در جهت اهداف و عليه دشمنانش استفاده كند. در واقع از اين جريانات و تشكلات جهت ايجاد ناامني در منطقه استفاده مي‌كند و از آن بهره مي‌برد، از اينرو حتي اين اين فرضيه هم وجود دارد كه در جهت دستيابي به اهدافش اين گروه‌ها را تقويت هم مي‌كند.

 

شبكه حقاني از انجام اين عمليات تروريستي چه هدفي را دنبال مي‌كند؟

اگر فرض كنيم شبكه حقاني اين عمليات را انجام داده است مي‌توانيم آن را اين‌گونه توجيه كنيم كه مذاكرات غرب و امريكا با طالبان در حال انجام است. يك سري از گروه‌هاي افراطي‌تر از حلقه‌هاي پيراموني ملاعمر، مانند شبكه حقاني و گروه القاعده با اين مذاكرات مخالف هستند و حتي به صراحت از آن انتقاد كرده‌اند. هرچند كه آنها با ادبياتي محترمانه و با لقب اميرالمومنين از ملاعمر ياد كرده‌اند ولي همزمان به نوعي از اقدامات وي درباره مذاكره با امريكا انتقاد كرده‌اند.

 

اين گروه‌هاي تند رو بر اين باورند كه امريكا، غرب و ناتو بسيار پيچيده عمل مي‌كنند و از مدت‌ها قبل اين صحبت‌ها وجود داشته است كه اصل مذاكره با طالبان كه از سوي امريكا مطرح شده در واقع براي ايجاد نفاق، دودستگي و اختلاف ميان گروه‌هاي مختلف طالبان است و امريكا همان سياست قديمي تفرقه بينداز و حكومت كن را در پيش گرفته است. بنابر اين گروه‌هاي مختلف طالبان از اين مذاكرات نگرانند و به طرق مختلف نگراني خود را ابراز مي‌كنند. از طرفي اجلاس شيكاگو درباره افغانستان حدود يك ماه ديگر برگزار مي‌شود.

 

به احتمال قوي پيمان راهبردي ميان امريكا و افغانستان در اين اجلاس به امضا مي‌رسد. بنابراين و با در نظر گرفتن تمام اين مطالب اين عمليات مي‌تواند كار گروه‌هاي مخالف مذاكره طالبان با امريكا باشد (مانند گروه حقاني) كه هم به اين مذاكرات و هم به قرارداد در شرف امضا امنيتي اعتراض كرده‌اند. در نظر داشته باشيد كه اين قرار داد امنيتي عزت، حرييت، استقرار و آقايي افغانستان را زير سوال برده است. با در نظر گرفتن اين فرضيات احتمال انجام اين عمليات توسط گروه‌هاي افراطي افغانستان قوت مي‌گيرد.

 

فرموديد كه شبكه حقاني از گروه طالبان تندرو‌تر هستند، از چه منظر شبكه حقاني تندرو‌تر به نظر مي‌رسد؟

برخي از دسته‌هاي طالبان مانند حلقه‌هاي پيراموني ملاعمر و همچنين شبكه‌اي كه به حزب اسلامي حكمت‌يار در افغانستان معروف است درباره پروژه مذاكره با امريكا بحث مي‌كنند. بعضي از اوقات اين مذاكرات انجام مي‌شود، برخي از اوقات اين مذاكرات بنا به دلايلي كمرنگ و حتي گاهي قطع مي‌شود. شبكه حقاني اين مذاكرات را قبول ندارد و تا به حال هم از انجام مذاكرات سر باز زده است و از اين نظر بسيار تندرو‌تر عمل مي‌كند و حاضر به مذاكره با امريكا نيست.

 

آيا انجام اين عمليات توسط شبكه حقاني محرز است يا كسان ديگري هم از انجام عملياتي از اين قبيل سود مي‌برند؟

خير، نمي‌توان با قطعيت بيان كرد كه اين عمليات توسط شبكه حقاني صورت گرفته است، از طرف ديگر اين اقدامات تروريستي مي‌تواند توسط خود امريكا صورت گرفته باشد. شايد اين عمليات از سوي امريكا، انگليس و قدرت‌هاي ناتو بوده است.

 

چرا افغانستان براي امريكا مهم است؟ اشاره فرموديد كه ممكن است اين عمليات توسط امريكا صورت گرفته باشد، دليل امريكا از چنين اقدامي چيست؟

آنها به صورت علني و در انظار عمومي دنيا اعلام كرده‌اند كه نيروهاي خود را در پايان سال 2014 از افغانستان خارج مي‌كنند و از طرفي ديگر به بهانه‌هاي مختلف از هر فرصتي استفاده مي‌كنند و اعلام مي‌كنند كه ما از افغانستان خارج نمي‌شويم، اگر نيروهاي خود را از افغانستان خارج كنيم امنيت در اين كشور حفظ نمي‌شود و با عمليات ديگري مشابه با عمليات 11 سپتامبر مواجه خواهيم شد.

 

چيزي حدود 10 سال از حضور امريكا در افغانستان مي‌گذرد و براي امريكا هزينه‌هاي بسياري را در بر داشته است. امريكا صرفا براي افغانستان نيامده است، افغانستان كشوري است كه از لحاظ استراتژيك و ژئوپلتيك بسيار مهم و تاثيرگذار است. گروه‌هاي مختلف مذهبي از گروه‌هاي معتدل تا گروه‌هاي افراطي در آنجا قرار دارند. از نظر سياسي در موقعيت جغرافيايي بسيار مهمي قرار دارد.

 

امريكا و قدرت‌هاي غربي در صورت اسقرار در آنجا به قدرت‌هاي منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي (مانند ايران، هند، چين و روسيه) اشراف خواهند داشت و راحت‌تر مي‌توانند جزر و مدها و فعاليت‌هاي مختلف در اين منطقه وسيع را كنترل كنند. در ضمن پس از برآوردهاي انجام شده افغانستان ذخاير تحت‌الارضي و دست نخورده فراواني دارد و تمام اين دلايل، دلايل بسيار مهمي است كه ماندن استعمارگران را در اين كشور توجيه مي‌كند.

 

اين عمليات بسيار بي‌سابقه بوده است و اكثر كساني كه در اين ميان كشته شده‌اند مهاجمين بودند. از طرفي ديگر اين عمليات در منطقه حفاظت شده رخ داده است، منطقه‌اي كه براي نفوذ در آن بايد از درهاي امنيتي بي‌شماري گذشت و بلافاصله پس از اين حملات بود كه كراكر، سفير امريكا در كابل اعلام كرد عملياتي از اين قبيل بيانگر آن است كه بايد در افغانستان بمانيم. با در نظر گرفتن شواهد و قرائن موجود احتمال دست داشتن امريكا در اين عمليات وجود دارد.

امريكا پس از مرگ بن‌لادن بيش از همه برروي شبكه حقاني تمركز كرده است و بيش از همه از جانب آنها احساس خطر مي‌كند، دليل ترس امريكا از اين شبكه چيست؟

زماني كه امريكا و متحدان غربي اش به افغانستان حمله كردند، رئيس‌جمهور وقت امريكا، بوش پسر به صراحت در مجامع بين‌المللي و در انظار عمومي اعلام كرد، به افغانستان مي‌رويم تا طالبان را نابود كنيم، بن‌لادن و ملاعمر را دستگير كنيم و كشت و برداشت و تجارت مواد مخدر را در آنجا ريشه كن كنيم. اما حتي در مرگ بن‌لادن هم شبهه وجود دارد كه آيا او به مرگ طبيعي مرده است يا توسط امريكا كشته شده است! به غير از اين مورد هيچكدام از خواسته‌هاي آنها تحقق نيافته است.

امريكا بارها و بارها اعلام كرده است كه با طالبان كنار نمي‌آيد، حال به يك‌باره تصميم گرفته است كه با طالبان مذاكره كند و اعلام مي‌كند كه طالبان دشمن ما نيست. چه بسا كه در آينده با شبكه حقاني و گروه طالبان كنار بيايد! امريكا نه در حرف صداقت دارد و نه در موضع‌گيري‌هايش و انقلاب‌هاي رخداده در خاورميانه اين را اثبات مي‌كند. در ابتدا آقاي اوباما گفت دولت حسني مبارك دولت پا برجايي است و پس از آن‌كه خشم مردم را ديد حرف خود را عوض كرد، به فرض اگر اوضاع آرام مي‌شد مجدد حرف خود را عوض مي‌كردند.

 

< قبلی		بعدی >