همزمان با ديدار سالانه هيئت امريكايي از پكن روابط دو كشور دچار تنش شد. اين تنش در پي پناهندگي ناراضي چيني به سفارت امريكا در پكن بالا گرفت و موجب بروز مشكلاتي در روابط دوجانبه پكن و واشنگتن شد. در همين حال ديروز (سه‌شنبه)، هيلاري كلينتون، وزير امورخارجه، و تيموتي گيتنر، وزير خزانه‌داري امريكا براي ديدار و تبادل نظر با مقامات چيني عازم پكن شدند در حالي كه مقامات دو كشور درصدد بوده‌اند تا بحران ناشي از پناهندگي يك ناراضي چيني به سفارت امريكا در پكن را به گونه‌اي حل وفصل كنند.

 

حضور وزير خزانه داري امريكا در اين هيئت حاكي از آن است كه مسائل اقتصادي نيز از اهميت ويژه‌اي در دستور كار مذاكرات دو طرف برخوردار است. برخي كارشناسان روابط چين و امريكا را مهم‌ترين روابط دو جانبه از منظر تاثيرات و پيامدهاي آن بر سياست بين‌الملل امروز و آينده دانسته‌اند. چرا كه اين روابط از يك‌سو تعامل تنها ابرقدرت جهان با مهم‌ترين قدرت در حال ظهور است و از ديگر سو مسائل همگرايانه و واگرايانه متعددي در آن وجود دارد؛ مسائلي كه بالقوه مي‌تواند دو كشور را به سوي وابستگي متقابل يا تنش استراتژيك سوق دهد.

 

از نظر توليد ناخالص داخلي، چين، با جمعيتي حدود يك ميليارد و سيصد ميليون نفر، جاي ژاپن را به عنوان دومين اقتصاد بزرگ جهان پس از ايالات متحده به خود اختصاص داده و به اين ترتيب، سياست اقتصادي داخلي و خارجي دولت چين بر وضع اقتصاد جهاني موثر است.افزون بر اين و مهم‌تر آن‌كه تبعات الگوي حاكم بر تعامل چين و امريكا بسيار فراتر از سطح دوجانبه مي‌رود، فرايندهاي كلان بين‌المللي را متاثر مي‌سازد و بر موقعيت قدرت‌هاي منطقه‌اي و آزادي عمل آنها تاثيرات مهمي بر جاي مي‌گذارد.

 

در طول تاريخ روابط چين و امريكا، چيني‌ها در دوره جديد با تغيير الگوي تعامل با ايالات متحده از دشمني به گونه پيچيده‌اي از رقابت و همكاري ضمن كاهش فشارهاي آن، از قابليت‌هاي گسترده امريكا در جهت پيشبرد توسعه بهره‌هاي وافري برده‌اند. بسياري معتقدند چين تنها كشوري است كه در آينده قابل پيش‌بيني از قابليت توليد حجم ثروت و قدرتي برابر با ايالات متحده برخوردار خواهد بود.

 

بر اين مبنا مي‌توان گفت كه در صورت تداوم رشد اقتصادي چين طي يكي دو دهه آينده و به تبع آن بازتعريف پيوسته موقعيت استراتژيك اين كشور در صحنه بين‌المللي، رقابت آن با ايالات متحده در برخي حوزه‌ها بالا خواهد گرفت. از همين رو مقامات ارشد دو كشور هر ساله ديدار دارند و ملاقات جاري از مدت‌ها پيش برنامه‌ريزي شده بود اما فرار چن گوانگ‌چنگ، منتقد سياسي دولت چين از حبس خانگي و انتشار گزارش‌هايي از پناهندگي او به سفارت ايالات متحده در پكن اين سفر را تحت‌الشعاع قرار داده است.

 

چن كه دولت را به انجام سقط جنين و عقيم‌سازي اجباري در چارچوب برنامه كنترل جمعيت متهم كرده بود، در سال ۲۰۰۵ بازداشت و در سال ۲۰۰۶، پس از يك محاكمه كوتاه، به چهار سال حبس محكوم شد. اين معترض چيني كه نابيناست، پس از خاتمه دوره محكوميت نيز در خانه خود تحت نظر قرار داشت اما اواخر هفته گذشته گزارش شد كه توانسته است از حبس خانگي بگريزد.

 

فرار چن از بازداشت خانگي و گزارش پناهندگي به سفارت امريكا باعث بروز دشواري در روابط دوجانبه شده است نزديكان او و فعالات حقوق بشر چين گفته‌اند كه چن گوانگ‌چنگ پس از فرار از حبس خانگي، در سفارت ايالات متحده پناه گرفته است. مقامات امريكايي در اين مورد اظهارنظري نكرده‌اند و باراك اوباما، رئيس‌جمهوري، در پاسخ به سئوالي در اين زمينه، تنها گفت كه از اخبار مربوط به اين موضوع آگاه است اما توضيح بيش‌تري نداد.

 

با وجود نگراني درباره مسئله پناهندگي چن گوانگ‌چنگ، به نظر نمي‌رسد براي اين مسئله راه‌حل ساده‌اي وجود داشته باشد كه هم تعهد ايالات متحده به دفاع از حقوق بشر و حيثيت آن كشور در حمايت از پناهجويان را حفظ كند و هم باعث ناخرسندي مقامات چيني نشود. بعيد است مقامات امريكايي بدون دريافت تعهد قابل قبولي از دولت چين درباره امنيت و خوش رفتاري با اين ناراضي چيني، حاضر شوند او را تحويل مقامات امنيتي جمهوري خلق چين دهند.

 

در مقابل، دولت چين نگران آن است كه در صورت موفقيت آقاي چن در فعاليت سياسي خود از طريق استمداد از سفارتخانه‌هاي خارجي، ساير معترضان نيز به اين روش متوسل شوند و به اين ترتيب، قدرت حكومت در سركوب معترضان را تضعيف كنند.مسئله پيچيده ديگري كه به‌طور بالقوه روابط دو كشور را تحت تاثير قرار مي‌دهد افشاي يك نامه از كاخ سفيد است كه طي آن دولت اوباما قصد دارد فروش جنگنده‌هاي F16 به تايوان كه پيش از اين متوقف شده بود را عملي سازد. اقدامي كه باعث خشم و عصبانيت چيني‌ها شده است.

 

مسئله فروش تسليحات به تايوان توسط امريكا در سال‌هاي اخير بارها موجب نوسان در روابط امريكا و چين شده است. اين گزارش افزود: باراك اوباما رئيس‌جمهوري امريكا تلاش مي‌كند استراتژي نظامي و انرژي ديپلماتيك امريكا را به علت رشد افسارگسيخته نظامي و اقتصادي چين به سمت آسيا متمركز سازد. دولت چين بارها نسبت به حضور نظامي امريكا و دخالت در امور داخلي منطقه به اين كشور هشدار داده است. اخيرا امريكا استراتژي نظامي خود را به سمت آسيا – اقيانوسيه چرخانده است. امري كه موجب انتقاد پكن شد.

 

پيشتر شي جين پينگ با انتقاد از استراتژي نظامي جديد امريكا گفته بود: «زماني كه انسان‌ها در آرزوي صلح، ثبات و توسعه هستند، برجسته كردن برنامه امنيتي نظامي، افزايش استقرار نظامي و تقويت پيمان‌هاي نظامي چيزي نيست كه بيش‌تر كشور‌هاي منطقه آسيا-اقيانوسيه خواهان آن باشند.» با اين حال، بسياري اين استراتژي جديد را قسمتي از تلاش‌هاي واشنگتن براي حفاظت از خود در برابر نفوذ رو به رشد چين در منطقه تلقي مي‌كنند. اين درحالي است كه پكن نگران اين است كه هدف از موضع نظامي واشنگتن تحت محاصره قرار دادن چين باشد.

 

پناهندگي چن گوانگ‌چنگ در حالي به خبري مهم در سطح جهاني تبديل شده كه قرار است ظرف چند ماه آينده، تغييراتي عمده در سطح رهبري حزب و حكومت چين صورت گيرد و مقامات چيني بي‌ترديد مايل بوده‌اند كه اين تحولات در فضايي آرام انجام پذيرد. در عين حال، امريكا و چين هر دو به دليل اهميت و حساسيت موضوعاتي كه در دستور كار مذاكرات مقامات ارشد دو طرف قرار دارد مايل هستند اين مانع هر چه سريعتر مرتفع شود. انتظار مي‌رود مشكلات اقتصاد جهاني از جمله موضوعات اصلي در مذاكرات مقامات ارشد چين و امريكا باشد.

 

چين نه‌تنها به يكي از بزرگ‌ترين صادركنندگان كالا به كشورهاي ديگر تبديل شده، بلكه داراي ذخاير ارزي قابل توجهي است كه مي‌تواند براي كمك به كشورهاي دچار مشكل مالي، از جمله تعدادي از كشورهاي عضو حوزه يورو به كار رود. ايالات متحده انتظار دارد چين در حل بحران كنوني در اقتصاد جهاني نقش فعال‌تري ايفا كند و به درخواست امريكا براي تغيير برخي از سياست‌هاي خود، به‌ويژه در زمينه آزادسازي نرخ برابري يوان در برابر ارزهاي خارجي، تن در دهد.

 

درباره برخي مسائل سياسي مانند بحران اتمي كره‌شمالي و ايران و موضعگيري در قبال بحران سياسي سوريه، دو كشور اختلاف نظرهايي داشته‌اند. با اين حال چين اخيرا موضع سختگيرانه‌تري نسبت به سياست هسته‌اي و موشكي كره شمالي اتخاذ كرده و از راه‌حل مشترك سازمان ملل و اتحاديه عرب در قبال سوريه حمايت به عمل آورده است. خانم كلينتون پس از خاتمه ديدار از چين، به كشورهاي بنگلادش و هند نيز سفر خواهد كرد.

 

< قبلی		بعدی >