| سودابه رخش |انقلاب 25 ژانويه مصر دومين انقلاب از سلسله انقلاب‌هاي بهار عربي بود. انقلابي كه خيلي زود به سقوط حسني مبارك سالخورده انجاميد و روياي فرزندانش براي تصاحب قدرت را نقش بر آب كرد. بسياري گمان مي‌كردند كناره‌گيري ديكتاتور مصر آبي بر آتش بحران مصر باشد اما تداوم اعتراضات مردمي در بيش از يك سال گذشته نشان داده است كه مصري‌ها همچنان بر طبل اعتراضات خود مي‌كوبند. اما به‌راستي طرف‌هاي درگير در بحران اخير مصر چه كساني هستند؟ آيا شوراي نظامي حاكم مصر همچنان در سيبل حملات انقلابيون و احزاب مصري قرار دارند؟

 

 

«ملت ما» در گفت‌وگوي پيش رو با دكتر علي بيگدلي، استاد دانشگاه شهيد بهشتي و كارشناس مسائل بين‌الملل پاسخ اين پرسش‌ها را جويا شده است.

 

بعد از سقوط مبارك و به‌ويژه در درگيري‌هاي اخير انقلابيون هيچ‌گاه نتوانستند مانند گذشته به صورت سازماندهي شده در التحرير تجمع كنند. علت اين امر چيست آيا نظامي‌ها در مصر از محبوبيت نسبي برخوردارند؟

نظامي‌ها پس از انقلاب مصر بر قول و قرارهاي خود پابرجا بوده‌اند. به‌طور مثال آنها اعلام كرده‌اند كه بر اساس تعهد انتخابات رياست‌جمهوري در موعد مقرر برگزار خواهد شد ، بسياري از تظاهركنندگان روزهاي اول كه در ميدان التحرير گردهم مي‌آمدند به همين قول و قرار‌ها اكتفا كردند و رضايتي به ادامه وضع كنوني و بحران به وجود آمده ندارند. يعني از تظاهرات روزهاي اخير ناراضي هستند. اجتماع عظيمي كه در ميدان التحرير برپا شده بود و خواستار سقوط مبارك و مطالبات ديگري بود اكنون مهم‌ترين مطالبه خود يعني محاكمه مبارك را فراموش كرده‌اند

 

و به نظر مي‌رسد دست‌هاي پشت پرده‌اي مانند شوراي نظامي حاكم بر مصر در كار باشد تا تظاهرات ادامه پيدا كند و محاكمه حسني مبارك به تاخير بيفتد و رفته رفته به فراموشي سپرده شود. بنابراين با توجه به تعداد تجمع‌كنندگان به نظر مي‌رسد تظاهرات و اعتراضات ساختگي باشد و از درون و متن بيرون نيامده است. در نهايت ادامه تظاهرات مي‌تواند به نفع بازماندگان نظام مبارك و خود حسني مبارك تمام شود. اما در كل افكار عمومي مصر تقابلي با شوراي نظامي مصر ندارد.

اما در تظاهرات اخير گروه‌هايي مانند اخوان المسلمين، سلفي‌ها و حتي ليبرال‌ها حضور داشتند. بنابراين به نظر نمي‌رسد كه شوراي نظامي تظاهرات اخير را سازماندهي كرده باشد؟

حتي اگر شوراي نظامي حاكم اين تظاهرات را سازماندهي نكرده باشد اما ماحصل اين اعتراضات به نفع حسني مبارك است و طبيعتا به دليل اين‌كه نظامي‌ها از زمان مبارك بر جا مانده‌اند خيلي تمايل ندارند كه حسني مبارك را به شيوه پيشين محاكمه كنند. اما به هر حال با توجه به اين بحران‌ها، موضوع محاكمه مبارك هرروز جذابيت و اهميت خود را از دست مي‌دهد.

آيا تمام گروه‌هاي مصري مقابل شوراي نظامي قرار دارند يا فقط گروه‌هاي اسلام‌گرا در تقابل با اين شورا هستند؟

نه اينچنين نيست. حتي گروه‌هاي اسلام‌گرا نيز يكدست نيستند. يعني اخوان المسلمين در مقابل شوراي نظامي قرار ندارند. در گفته‌ها و مواضع اخوان المسلمين لايه‌هايي ليبراليستي و حتي سكولاريستي ديده مي‌شود. حتي اخوان‌المسلمين پس از سقوط مبارك اعلام كرد كه با حكومت مذهبي مخالف است و خواستار برپايي حكومت مدني با مرجعيت اسلام است. اما سلفي‌ها تندروتر هستند. سلفي‌ها تحت حمايت عربستان سعودي و شيخ نشين‌هاي خليج فارس هستند ديدگاه‌هاي راديكال‌تري دارند و مخالف شوراي نظامي مصر هستند و درباره شوراي نظامي حاكم حساسيت بالاتري دارند.

 

به لحاظ تاريخي مصري‌ها به كدام احزاب اسلام‌گرا رغبت بيش‌تري دارند؟

اخوان المسلمين نسبت به سلفي‌ها از قدمت و گستردگي بيش‌تري برخوردار است و يكي از مهم‌ترين احزاب اپوزيسيون مصر است. از سوي ديگر بيش‌تر اعضاي آن تحصيلكرده هستند، يعني چيزي حدود 80درصد آنها دانشگاه رفته هستند. بسياري از رهبران اخوان المسلمين مقيم كشورهاي اروپايي هستند و سال‌ها در غرب زندگي مي‌كرده‌اند. بنابراين تمايل مردم مصر به نماينده اخوان المسلمين در انتخابات رياست جمهوري آتي مصر زياد است اما از سوي ديگر به دليل حمايت كشورهاي عربي از عمرو موسي، شانس او براي كسب جايگاه رياست‌جمهوري بالاتر است.

در آستانه انتخابات رياست‌جمهوري مصر آيا تقابلي ميان دو گروه اسلام‌گرا وجود دارد، يا گروه‌هاي اپوزيسيون متحد با هم در تقابل با شوراي نظامي مصر هستند؟

در برهه زماني كنوني دو گروه اسلام‌گراي مصري تقابلاتي با هم دارند. اخوان المسلمين خيلي از نظرات سلفي‌ها و مواضع آنها رضايت ندارند. سلفي‌ها شايد به دنبال اين باشند كه تمام احكام ديني را در نظام مصر پياده كنند اما اخوان المسلمين ديدگاه ديگري دارد. سلفي‌ها خواهان اجراي قوانين با مقبوليت بيش‌تر علماي اسلامي در جامعه مصر هستند اما اخواني‌ها با ديدگاه‌هاي خود به قوانين اسلامي چشم دوخته‌اند. در ضمن در گروه اخوان المسلمين مانند سلفي‌ها ديدگاه‌هاي غرب ستيزانه وجود ندارد.

افكار عمومي مصر چطور؟آيا آنها ديدگاه‌هاي ضد غربي ندارند؟

افكار عمومي هم ضد غرب نيست و در تظاهرات مردم مصر شعارهاي ضد امريكايي و ضد غربي به چشم نمي‌خورد. اما مواضع ضداسرائيلي دارند.

برخي رسانه‌هاي ايراني بر اين باورند كه ليبرال‌ها و سكولارها جايگاهي در مصر نداشته و نخواهند داشتند. با شناختي كه از مصر داريد اين تعبير را درست مي‌دانيد به‌ويژه اين‌كه جمال عبدالناصر هم اسلام‌گرا نبود اما از محبوبيت برخوردار بود؟

نه اين طور نيست و مصر به عنوان كشوري كه رهبري جهان عرب را به عهده داشته است قطعا به سوي سكولاريست پيش خواهد رفت. حتي اخوان المسلمين كه گروهي اسلام‌گرا است ديدگاه‌هاي سكولاري دارد و هيچ‌گاه به سمت اسلام افراطي و طالبانيسم پيش نخواهد رفت.

برخي از كارشناسان نبود رهبري واحد براي انقلابيون راموجب بروزدرگيري‌هاي اخير عنوان كرده‌اند. آيا به‌راستي نبود رهبري يكي از چالش‌هاي پيش روي انقلاب مصر است؟

علم سياست به اين نتيجه رسيده است كه انقلاب‌ها بدون رهبري هم به دموكراسي ختم مي‌شوند. حتي اگر شما به گذشته بازگرديد انقلاب فرانسه و حتي تاحدودي انقلاب انگلستان بدون رهبر بود اما به دموكراسي رسيد. اگر انقلابي رهبر نداشته باشد مشاركت بين تمام گروه‌هاي فعال تقسيم مي‌شود و قدرت هم در آينده بين همين گروه‌ها تقسيم خواهد شد.

ممكن است رسيدن به نظامي دمكرات به درازا بكشد اما جلوه‌هاي دموكراسي در آن بيش‌تر به چشم مي‌خورد. دولت‌هاي ائتلافي دمكرات‌تر هستند و چند صدايي در هيئت دولت و در مجلس نشانه دموكراسي است.

برخي حمايت سلفي‌ها از عبدالفتوح را برگ برنده اين گروه عنوان كرده‌اند. آيا اين امكان وجود دارد كه اسلام گراها دست به تشكيل يك گروه ائتلافي بزنند؟

اين امكان وجود ندارد چرا كه ديدگاه‌هاي متفاوتي دارند و به نظر نمي‌رسد اين ائتلاف صورت بگيرد. همان‌طور كه درباره پارلمان هم اين ائتلاف اتفاق نيفتاد و مقامات اخوان المسلمين گفتند به دليل تفاوت ديدگا ه‌ها در اجراي اسلام در قانون اساسي با گروه اسلام‌گراي النور ائتلاف نمي‌كنند.

اگر همان‌طور كه نظر سنجي‌ها مي‌گويند عمرو موسي برنده انتخابات شود و شوراي نظامي نيز بحران را مديريت كند آيا اسلام گراها از گردونه خارج مي‌شوند و اوضاع به عقب برمي‌گردد؟

اگر حتي هيچ كدام از احزاب اسلام‌گرا در انتخابات رياست‌جمهوري پيش رو موفق نشوند باز هم به‌طور كامل در نظام سياسي مصرحذف نخواهند شد و از نفوذ پارلماني خود استفاده خواهند كرد. اسلام گراها بيش‌ترين كرسي را در پارلمان مصر به دست آورده‌اند و مي‌توانند در فضاي سياسي مصر تاثيرگذار باشند و همين براي آنها كافي است.

 

 

< قبلی		بعدی >