اكسپوي آثار فاخر هنرهاي اسلامي در قالب نمايشگاه آثار فاخر اسلامي با حضور بيش از 100 اثر از 40 هنرمند ايراني به‌مدت دو هفته در محل تالار آبي مجموعه فرهنگي تاريخي نياوران برگزار شد. اين آثار شامل مجموعه‌هاي خط، نقاشي، خط و نقاشي و هنرهاي تجسمي است و برخي آثار نيز از حيث قدمت و هنر به كار رفته در آن جزو آثار نادر است. اين اكسپو از سوي موسسه پژوهشي اسلامي آواي باران و مجموعه هنري گوهران برگزار شد. در اين اكسپو كه به‌مدت دو هفته دايربود، بيش از 40 هنرمند ايراني و صاحب نام همچون:

 

 

| مهرنوش محمدزاده|

 

در بررسی « ملت ما» از نخستین اکسپوی هنرهای فاخر اسلامی عنوان شد

هادي جمالي، ايرج اسكندري، صادق تبريزي، رضا هدايت، علي‌اكبر صادقي، خسرو خسروي، احمد نصرالهي، بهنام كامراني، احمد خليلي‌فر، رضوان صادق‌زاده، صداقت جباري، نصراله افجهي، رضا مافي، محمد احصايي، محمد تاتا، كيوان عسكري، رضا بانگيز، داور يوسفي، فرح اصولي، گيزلا سينايي، رضا لواساني، عليرضا معصومي، علي ترقي‌جاه، محمود سبزي، ژاله طالب‌پور سيراك ملكونيان، فريده لاشايي، مصطفي دشتي، سالار احمديان، طاهر نيكخواه‌ابيانه، فرزانه قريشي، مريم طاهريان‌فر و... به ارايه اثر پرداختند.

 

سيده محبوبه كاظمي دولابي مدير موسسه پژوهشي اسلامي«آواي باران» در حاشيه نخستين اكسپوي آثار فاخر هنرهاي اسلامي در مجموعه فرهنگي تاريخي نياوران درباره حفظ آثار ايراني، اسلامي چنين اظهارنظر كرده است:«چرخه توليد و توزيع و خريد و فروش آثار هنري وقتي روغن‌كاري بشود و اين چرخ دنده‌ها همديگر را بگيرند، به حتم آثار ايراني، اسلامي حفظ خواهد شد و شاهد طلوع دوباره اين آثار از مشرق زمين خواهيم بود.

 

به‌اعتقاد وي، اگر بتوان بين اقتصاد و هنر يك تلاقي ايجاد كرد، هم هنرمند مورد حمايت قرار گرفته است و هم آثار حفظ مي‌شود و شان واقعي آثار هم به منصه ظهور مي‌رسد. علي‌اصغر قرباني، رئيس هيئت‌مديره موسسه پژوهشي اسلامي آواي باران نيز درباره اين موسسه و مجموعه هنري گوهران و نقش آنها در برگزاري اين اكسپو توضيح داد: موسسه پژوهشي اسلامي آواي باران به‌عنوان برگزار‌كننده نخستين اكسپوي يك سالانه آثار فاخر هنرهاي اسلامي محسوب مي‌شود كه بخش اعظمي از اين 100 اثر به مجموعه هنري گوهران متعلق است.

 

وي دلايل تشكيل آواي باران به‌عنوان يك موسسه پژوهشي با پسوند اسلامي را چنين عنوان كرد: مجموعه آواي باران تشكيل شد تا در نخستين گام، اكسپوي يك سالانه تاسيس كند. آن هم از نوع ديني و اسلامي. اين موسسه در دو بخش پژوهش و جمع‌آوري آثار اسلامي فعاليت مي‌كند، لذا آثاري كه اسلامي و ديني است از مجموعه گوهران منفك مي‌شود و به آواي باران منتقل مي‌شود. آواي باران هدفش اينست كه بتواند در آينده يك مجموعه آثار اسلامي راه‌اندازي كند و يك گالري در خورشان آثار اسلامي هم به‌زودي راه‌اندازي كند.

 

قرباني همچنين درباره مجموعه هنري گوهران يادآور شد: مجموعه گوهران از حدود 10 سال پيش تشكيل شد و هم‌اكنون 4500 اثر تاريخي دارد كه اين آثار در مقاطع مختلف خريداري شده است. ما هم‌اكنون داريم تلاش مي‌كنيم كه يك مركز جدي خريد آثار تاريخي را فعال كنيم كه اين كار هم تا بخش زياد آن پيش رفته است. خيلي از آثار كه در مجموعه‌هاي خانگي بوده است به مجموعه گوهران پيشنهاد شد و پس از ارزيابي‌ها و بررسي‌ها از آنها خريداري شد و در حال تلاشيم كه به‌زودي اين تنوع آثار را گسترده‌تر كنيم تا بتوانيم به‌زودي در كشور و منطقه حرف جدي براي گفتن داشته باشيم.

 

وي درباره جزئيات و اهداف برگزاري اكسپوي يك سالانه آثار فاخر هنرهاي اسلامي توضيح داد: اين نمايشگاه و اكسپو با پيشنهاد و اقدام‌هاي موسسه پژوهشي آواي باران استارت خورد. تلاش شد كه بخش اعظمي از آثار اسلامي در اين نمايشگاه ارايه شود. بدون اغراق بايد به اين نكته اشاره كنم

 

كه بخش اعظمي از اين آثار اسلامي مربوط به كارهاي جوانان است، گرچه آثار برند و داراي اعتبار تاريخي و هنري هم تكميل‌كننده اين حلقه زنجير است. اين هنرمنداني كه 100 اثر در اين نمايشگاه را خلق كردند جزو هنرمندان بنام كشور هستند كه توانستند در بازارهاي مختلف جاي خودشان را باز كنند و مخاطبان ردشان را پيدا كنند. اما 100 اثر برجسته در حال حاضر در مجموعه موجود است از 40 هنرمند شاخص.

 

قرباني درباره علل پراكندگي مجموعه‌هاي تاريخي، هنري گفت: اعتقاد من بر اين است كه مجموعه داران ما به‌عنوان حاميان اصلي جريان هنر و به‌عنوان حاميان اصلي و شركاي عمده جامعه هنر محسوب مي‌شوند. مجموعه داران ما بايد يك مقدار نگاهشان را گسترده‌تر، سبدشان را كلان‌تر و وسيع تركنند. يعني بسته هنري خودشان را چند منظوره كنند و نگاهشان را عملياتي‌تر كنند و از نگهداري آثار در انبارهاي خودشان پرهيز كنند. من مجموعه داراني را مي‌شناسم كه آثار ارزشمندي را در انبارها و زير زمين‌ها نگهداري مي‌كنند.

 

قرباني با بيان اين‌كه مجموعه داران بايد آثار خودشان را رونمايي كنند و در معرض ديد متخصصان و مردم قرار بدهند، افزود: در تلاش هستيم كه بتوانيم يك گالري در امارات متحده عربي، دوبي فعال كنيم و فقط آثار مجموعه داران را به آنجا ببريم. يعني آثاري كه توسط مجموعه داران خريداري شده و با اين كار بتوانيم اين آثار را از انبارها بيرون بكشيم.

 

گرچه خيلي از مجموعه داران آثارشان را نمي‌فروشند، چون اين آثار بعضا ارزش ريالي نمي‌توان روي آنها گذاشت و بسيارارزشمند هستند. ما در موسسه آواي باران و گوهران تصميمي نداريم براي فروش همه آثار، بيش‌تر هدفمان اين است كه يك گنجينه هنري داشته باشيم و فروش برخي از اين آثار قفل شده و امكان فروش آنها نيست اما برخي آثار را هم مي‌فروشيم. ضمنا بايد توجه داشته باشيم كه مجموعه داران نقش استراتژيكي در توسعه هنر دارند.

 

وي درباره برگزاري اكسپوي يك سالانه آثار فاخر هنرهاي اسلامي براي معرفي و فروش اين آثار گفت: يكي بحث كالكشن و كلكسيوني است كه بخش اصلي آثار است و قرار نيست فروش برود اما ما يك مركز خريد هستيم. طبيعتا ما مي‌خريم كه يك زماني بفروشيم. يعني وقتي ما تعدادي اثر را از يك هنرمند خريداري مي‌كنيم بخشي از آن را در كلكسيون نگهداري مي‌كنيم و بخشي را هم تلاش مي‌كنيم كه توسط برگزاري همين اكسپوها و نمايشگاه‌ها به فروش برسانيم. حالا سواي بحث فرهنگي كه من معتقدم مجموعه داران ما بسيار انسان‌هاي انديشمند، متفكر و با برنامه‌اي هستند، اما بايد نگاهشان را به بازار تعميم بدهند.

 

يعني بخشي از مجموعه خودشان را به قول معروف آزاد كنند كه در اصطلاح بتوانند با مخاطب ارتباط برقرار كنند. يك جمله‌اي هست درباره نمايشگاه‌ها و اكسپوهايي كه مي‌گويد؛ اين‌جا ديوارها خالي نيست؟ اما وقتي واقع بينانه نگاه مي‌كنيم مي‌بينيم كه واقعا ديوارها خالي است. به اندازه همه ديوارها مي‌توانيم اثر هنري خلق كنيم. يعني اين توان در بين هنرمندان ما وجود دارد. اما واقعا در اين حوزه ما چه كار كرديم؟خيلي از مجموعه داران در فضا و در جايي با شرايط نا مطلوب اين آثار را نگهداري مي‌كنند و نگهداري اينها هم به روش صحيحي نيست و معمولا علمي نيست.

 

قرباني درباره چگونگي از بين بردن اين چالش‌ها گفت: به عبارتي اين كار يك اقدام چند منظوره است. اگر شما از يك نقطه‌اي بخواهيد شروع كنيد بايد ببينيد اين چيست و بعد اهداف را هم مشخص كنيد، ببينيد بايد بپذيريم كه ما ايراني‌ها خيلي باهوش هستيم، اگر نقطه آغاز كارمان مشخص باشد و نقطه پايان كار عملياتي را هم بدانيم، حتما به هدفمان مي‌رسيم. اين كار قطعا يك تعامل ملي را مي‌خواهد. دولت، هنرمند، گالري‌دار و مجموعه‌دار و خريدار حقيقي و حقوقي، عوامل و مديريت فروش پنج حلقه واصل تكميل چرخه هنر در اين حوزه هستند.

 

ايرج اسكندري از هنرمندان شركت‌كننده در اين اكسپو درباره نحوه برگزاري گفت: آنچه من در روز افتتاحيه ديدم يك نمايشگاه بود كه در يكي از تالارهاي كاخ نياوران آثاري به نمايش گذاشته شده بود كه از نظر من آن فضا براي ارايه نمايشگاه فضاي مناسبي نبود يعني تالار آبي براي مقصود خاصي ساخته شده و ديوارهاي آن مناسب ارايه تابلو نيست.

 

با اين‌كه با زحمت آنجا را تهيه كرده بودند ولي به هيچ عنوان براي ارايه تابلو مناسب نبود. اگرچنين مجموعه‌اي قرار است نمايش داده شود بايد حتما زمينه مناسبش هم فراهم شود. اكسپوهايي كه در كشورهاي خارجي مثل دوبي برگزار مي‌شود، فضاي خيلي مناسبي با نور و امكانات مناسب براي برگزاري اكسپو در نظر گرفته مي‌شود.

 

اين منتقد و مدرس دانشگاه درباره نحوه برگزاري اكسپوها توضيح داد: اكسپوهاي هنري معمولا با هدف رونق بازار آثار هنري توسط يك موسسه برگزار مي‌شود و قاعدتا بايد قيمت‌گذاريها در حدي باشد كه موسسات دولتي و غير دولتي بتوانند آنجا خريد كنند. برگزار‌كنندگان هم بايد ارتباط مناسبي با موسسات، مجموعه داران و كلكسيونرها داشته باشند تا بتوانند آنها را به اين اكسپوها جذب كنند.

 

يك خريدار مهم ديگر هم مي‌تواند دولت باشد كه الان بودجه‌اي را دولت و وزارتخانه‌ها براي خريد آثار هنري اختصاص داده‌اند. با توجه به ارتباطاتي كه برگزار‌كنندگان با مسئولان امر دارند، اين بودجه بايد با توجه به آثاري كه در اين اكسپوها ارايه شده به انتخاب و خريداري آثار منتهي شود تا اينها در وزارتخانه‌ها و ادارات و موسسات نصب و استفاده شوند.

 

اسكندري درباره چگونگي اكسپوي آثار فاخر هنرهاي اسلامي گفت: آنچه كه به ذهن من در اين اكسپو رسيد اين بود كه آثاري از هنرمندان معاصر به نمايش گذاشته شد كه خيلي با عنوان نمايشگاه كه آثار هنرهاي اسلامي بود، ارتباطي نداشت. اگر هنرهاي ديني بگوييم، هنر يك مقوله عام است و خيلي نمي‌توان آن را به ديني يا غير ديني تقسيم‌بندي كرد.

 

البته هنر اسلامي يك مقوله خاص ديگري است ولي اين مجموعه‌اي كه به نمايش گذاشته شد خيلي با عنواني كه براي آن گذاشته بودند، هماهنگ نبود. آثار از هنرمندان معاصر بود به‌عنوان نمونه من هم دو اثر داده بودم كه خيلي تامين‌كننده عنوان نمايشگاه نبود.ايرج اسكندري به‌طور كلي درباره برپايي چنين اكسپوهاي هنري در ايران گفت: در هر صورت، اگر اقداماتي به گرمي بازار هنر كمك كند، خوب است.

 

با توجه به اين‌كه اين اكسپوها مي‌تواند محلي باشد براي خريد وزارتخانه‌ها و موسسات دولتي. چون الان موسساتي كه اين بودجه به آنها اختصاص داده شده خيلي نميدانند كه بايد از كجا خريد كنند يا چه آثاري را خريداري كنند. خيلي خوب است كه كارشناسان هنري را براي انتخاب آثار در نظر بگيرند و با توجه به نظر كارشناسان، آثاري را كه مي‌پسندند را خريداري و در كلكسيون خود نگهداري كنند.

 

اكسپوهاي هنري در ايران

 

وقتي پابلو پيكاسو از دنيا رفت، هزاران نقاشي و طرح و مجسمه از خود به جا گذاشت كه با بررسي كارشناسان، چيزي در حدود 1/5 ميليارد فرانك فرانسه مي‌ارزيد. آثار هنري، ازجمله گران‌قيمت‌ترين اشياي دست‌ساز جهانند و تنها يكي از آنها مي‌تواند سرمايه قابل توجهي براي يك كشور باشد.

بنابراين به‌طور طبيعي خريد و فروش آثار هنري نيز، تجارت سودآوري است. چرخه اقتصادي اين تجارت، چنان پررونق و پرسود است كه شركت‌هاي بزرگي در دنيا تنها از اين طريق روزگار مي‌گذرانند و بانك‌ها و موسسات تجاري نيز همواره تلاش كرده‌اند واردش شوند. در اين بين، بسياري از اهالي دنياي هنر معتقدند برگزاري اكسپو، نخستين گام براي نزديك شدن به مفهوم چرخه اقتصادي هنر است. مفهومي كه آرام آرام هنرمندان و هنرشناسان كشور، شجاعت بر زبان راندنش را يافته‌اند. چرا كه حالا ما نيز مي‌توانيم از پديده تازه‌اي به‌نام اكسپو سخن بگوييم.

 

اكسپو يا نمايشگاه

پيش از آن‌كه براي نخستين‌بار كلمه اكسپو در رسانه‌هاي همگاني به كار رود نيز نمايشگاه‌هاي مختلفي به‌صورت انفرادي يا گروهي برگزار مي‌شد و البته در بيش‌تر اين نمايشگاه‌ها، فروش نيز بخش مهمي از ماجرا بود. گالري‌دارها فضاي خود را در اختيار هنرمندان قرار مي‌دهند و از فروش آثار، درصد خود را برمي‌دارند. اما اين واژه‌هايند كه فرهنگ‌ها را مي‌سازند؛ اكسپو اگرچه عملا همين كار را مي‌كند، اما با تاكيد و تمركز بار معنايي واژه بر فروش، مفهوم و به‌دنبال آن، فرهنگ ديگري را در مواجهه با آثار هنري بنا كرده است. همان فرهنگي كه اقتصاد هنر را در پي خواهد آورد و نياز اول هنر در اين مرز پر گهر است.

اما براي شكل‌گيري يك مفهوم، واژه تنها ابتداي راه است، نه‌انتها. وقتي چند اكسپو مختلف در مدت كوتاهي برگزار مي‌شود و ناگهان، فرهنگي كه حتي نام اكسپو را نشنيده بود با پديده‌اي روبه‌رو مي‌شود كه او را در رودربايستي خريد مي‌گذارد، چه مي‌شود كرد جز باز مثل هميشه، دست به دامان دولت شدن؟

 

تمركز اكسپو بر خريد، بازديدكننده را در موقعيت جالبي قرار مي‌دهد. درست مثل فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي بزرگ كه اگرچه بازديد صرف و قدم زدن در آنها نيز بلامانع است، اما فضايي را ايجاد مي‌كند كه به خوبي مي‌توان دريافت توقف بي‌جا مانع كسب است و تنها كساني بهتر است وارد شوند كه قصد خريد دارند. اينچنين است كه مسئولان اكسپوهاي نقاشي، عكس و‌ مجسمه، براي آمدن مسئولان و دستور خريد و فروش چند كار هنري، چشم به در مي‌دوزند.

< قبلی		بعدی >