گسترش آموزش عالي موضوعي فراگير است كه همه كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه در پي دستيابي به راه‌هاي تحقق آن هستند. دانشگاه به عنوان مكاني براي پرورش فكر همواره از سوي كارگزاران نظام مورد توجه بوده است اين مكان در ابعاد مختلف عامل موثري در پيشرفت يك جامعه به حساب مي‌آيد. دركشورهاي در حال توسعه كه نهادهاي علمي زيادي خارج از دانشگاه وجود ندارد، دانشگاه مهم‌ترين محور علمي و عملاً مهم‌ترين پايگاه رشد علم است.

 

 

 

| مرضيه محمدي|

 

محمد مهدي مظاهري در گفت‌وگو با «ملت ما»:

 

همچنين دانشگاه‌ها اصلي‌ترين موسساتي هستند كه در نيروي كار، ظرفيت سرمـايه دانش ايجـاد مي‌كنند، مي‌توانند اقتصاد دانش پايه را حمايت كنند و در زمينه زايش دانش نو و انتقال تكنولوژي فعاليت كنند. جوامع به گونه اي تغيير شكل داده‌اند كه دانش‌ها به سرعت گسترش يافته و به‌عنوان موتوري براي توسعه عمل مي‌كنند. بنابراين موسسات آموزش عالي نقش مهمي در توسعه و تقسيم معلومات دارند.

 

هر جامعه‌اي براي آن‌كه در مسير كشورهاي پيشرفته قرار بگيرد مي‌بايست از دانشگاه شروع كند چراكه در هر برنامه‌ريزي براي ترقي جامعه نقش مهمي ايفا مي‌كند. در كشور ما نيز در چند سال اخير توجهات ويژه‌اي به اين امر در برنامه‌ريزي‌ها اختصاص يافته است تا جاييكه در عرصه بين‌المللي دست يافتن به مقام‌هاي علمي روز خاص دانشگاه‌هاي ايران بوده است.

 

با همه اينها هنوز به نقطه مطلوب و افق پيش ذهنمان نرسيده‌ايم و موانعي در پيش داريم كه تنها با هماهنگي‌ها و برنامه‌ريزي‌هاي صحيح توسط مديران كارآمد امكان پذير است. امروزه افزايش توجه دولت به سرمايه بخش آموزشي و دانشگاهي در كشور بيش از پيش احساس مي‌شود چراكه منافع حاصل از سرمايه‌گذاري در آموزش عالي به جامعه بازمي گردد. در حقيقت آموزش ديدن مطمئن‌ترين راهي است كه افراد پس از آن با اطمينان خاطر در عرصه كاري جامعه وارد مي‌شوند. گفت‌وگوي علمي ما را در اين زمينه با دكتر مظاهري معاون فرهنگي دانشگاه آزاد اسلامي بخوانيد:

 

 

آيا ايران از نظر علمي تحريم جهاني است؟ و اين‌كه تحريم‌هاي بين‌المللي چه ميزان بر اوضاع علمي كشور اثرگذار است؟

پس از استقرار نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران، همواره امريكا و برخي از حاميان آن در تلاشند كه با اعمال فشارهاي مختلف از جمله سياسي و اقتصادي و از طريق ابزاري چون سازمان ملل متحد به‌ويژه شوراي امنيت از پيشرفت و اعتلاي علمي ايران جلوگيري كنند و مي‌توان گفت در طول 32 سال گذشته ايران، در معرض تحريم‌هاي ظالمانه غرب در حوزه‌هاي مختلف به‌ويژه در حوزه علمي – دانشگاهي بوده است. با اين وجود، سرمايه‌گذاري‌هاي هدفمند و آگاهانه در آموزش عالي، شريان توليد علم را در مسير مناسب قرار داده است.

 

به‌طوريكه در فناوري‌هاي نوين و رشته‌هاي پايه‌ دانشگاهي كشور توانسته است با تلاش جوانان متعهد و پر تلاش قله‌هاي افتخار نه تنها در منطقه بلكه در سطح بين‌المللي نيز فتح كند. نمونه بارز آن درخشش ايران در حوزه فناوري‌هاي پيچيده، با وجود تداوم تحريم‌هاي سياسي و قطع ارتباط برخي از مراكز علمي امريكايي و اروپايي است كه اقدامات آنان باعث شكوفايي استعدادها و توانمندي‌هاي نهفته پژوهشگران و دانشمندان ايراني شده است.

 

دانشگاه‌هاي بين‌المللي ايران از سوي دانشگاه‌هاي معتبر جهان حمايت مي‌شوند؟

نگاهي كوتاه به آمار توليدات علمي و پژوهشي ايران در سطح منطقه و جهان نشان مي‌دهد كه ايران در 2010 بنا به استنادات پايگاه اسكو پوس مقام 19 رتبه بعد از تركيه را در منطقه دارد و توانسته است با وجود محدوديت‌هاي داخلي و محذورات بين‌المللي با سرمايه‌گذاري مناسب و افزايش توانمندي‌هاي مختلف علمي به رتبه اول منطقه در سال 2011 و به رتبه 17 در سطح جهان برسد.

اين در حالي است كه با وجود سياست‌هاي شعاري غرب براي انزواي ايران، اكثر دانشگاه‌هاي معتبر علمي – پژوهشي پروژه‌هاي مشتركي را با دانشمندان ايران در حوزه‌هاي مختلف دارند، از اين‌رو موفقيت‌هاي چشمگير كه در پرتو فعاليت‌هاي دانشمندان و پژوهشگران دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشي ايران به دست آمده است ايران را سرآمد توليد علم در منطقه كرده است و ايران همچنين با گسترش مراودات علمي – دانشگاهي با مراكز مختلف دانشگاهي و پژوهشي به پيشتازي خود در حوزه‌هاي علمي ادامه مي‌دهد.

با توجه به مقام 17 علمي ايران در سطح بين‌المللي كه اخيرا به دست آمده است، با تحقق چه امكانات و عواملي مي‌توان اين مقام را به يك رقمي ارتقا داد؟

بي ترديد حفظ اين جايگاه علمي و ارتقاي بيش‌تر آن نيازمند تعامل مشترك ميان مسئولان با پژوهشگران و اعضاي هيات علمي دانشگاه‌ها و نيز سرمايه‌گذاري بيش‌تر و بر طرف كردن شكاف ميان حوزه صنعت و دانشگاه است. از اين رو تدوين سند پژوهش و فناوري دانشگاه در دستور كار و اولويت قرار گيرد

 

همچنين ايجاد شركت‌هاي دانش بنيان توسط اعضاي هيئت علمي دانشگاه‌ها و حمايت از پژوهش‌هاي كاربردي باهدف و رويكرد حل مسئله و تقويت ارتباط موثر ميان دانشگاه و صنعت افزايش يابد و نيز توسعه پژوهش بنيادي و معرفتي در حوزه علوم انساني مرتبط با برنامه‌هاي راهبردي ايجاب مي‌كند كه اعضاي هيات علمي و محققين بنام كشور وارد تعاملات با دستگاه‌هاي اجرايي و تصميم ساز و تصميم‌گيرنده شوند.

 

 

شرايط در داخل كشور به چه ميزان براي شروع به كار دانشجوياني كه در خارج از كشور به تحصيل پرداخته‌اند مهيا است؟

آيين نامه انتقال دانشجويان ايراني شاغل به تحصيل در خارج اخيرا بازنگري شده، بر اساس اين آيين نامه، دانشجويي مي‌تواند از آيين نامه استفاده كند كه حداقل 12 واحد دانشگاهي را گذرانده باشد. در اين مسير بايد قوانين وزارت علوم و نيز شوراي انتقال با شفاف‌سازي بيش‌تر و همسان‌سازي رشته‌ها و ايجاد جذابيت راه بازگشت را فراهم سازد. بي‌ترديد بسياري از دانشجويان شاغل در خارج به دليل نداشتن اطلاعات صحيح از داخل دچار تنگنا مي‌شوند در اين امر بايد رايزني‌هاي فرهنگي كشور نيز براي حل مشكلات فعال‌تر از گذشته عمل کنند.

وضع فرهنگي دانشگاه‌ها را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟ چه اقداماتي در جهت بهبود اوضاع فرهنگي در چند سال اخير انجام شده است؟

با توجه به فضاي علمي موجود در دانشگاه‌ها بديهي است هر انديشه‌اي در قالب دانش و پژوهش  مي تواند در ميان دانشگاهيان اثرگذاري بيش‌تري داشته باشد. خوشبختانه پژوهش‌هاي فرهنگي در سال‌هاي گذشته گسترش چشمگيري يافته و با توجه به انگيزه‌هاي ايجاد شده اقبال كارشناسان فرهنگي جهت توليد علم در اين زمينه افزايش يافته است.

 

آنچه امروزه به نظر مي‌رسد به عنوان گام بعدي در زمينه ارتقاي وضع فرهنگي دانشگاه‌ها ضرورت دارد ايجاد زمينه‌هاي بيش‌تر، گسترده‌تر و مفيدتر براي دانشگاهيان به‌ويژه دانشجويان جهت مشاركت در فعاليت‌هاي فرهنگي دانشگاه است.هم اينك كانون‌هاي فرهنگي مختلفي از سوي معاونت فرهنگي دانشگاه آزاد در واحدهاي مختلف دانشگاهي فعاليت مي‌كنند

 

كه طيف گسترده‌اي از دانشگاهيان به عضويت اين كانون ها درآمده و به سوي فعاليت‌هاي فرهنگي با رويكردهاي مختلف اعم از هنري و ادبي هدايت شده‌اند. اما نمي‌توان بدين حد بسنده كرد و اين‌گونه فعاليت‌هاي مشاركتي مي‌تواند رفته رفته از آسيب‌هاي اجتماعي در رفتار و گفتار دانشگاهيان بكاهد.

آيا تمام تشكل‌هاي دانشجويي براي فعاليت در دانشگاه‌ها نياز به مجوز دارند؟

از آنجا كه مي‌بايست تشكل‌هاي دانشجويي آيينه تمام نماي انديشه و تفكر دانشجويان باشند محوريت فعاليت‌هاي اين تشكل‌ها دانشجويان هستند. بديهي است حيطه فعاليت تشكل‌ها گسترده اما در چارچوب قوانين موجود است. اين تشكل‌ها فعاليت دانشجو محور خويش را بر اساس قوانين موجود انجام مي‌دهند اما هر گونه انحراف از مسير اصلي و وظايف عمده مي‌بايست از قبل پيش بيني شود و توسط مراجع ذيصلاح نظارت شود.

به نظر شما وضع فرهنگي دانشگاه‌ها موضوعي جدا از فرهنگ جامعه است؟ براي اين ارتباط چه اقداماتي انجام مي‌شود؟

تبادل فرهنگ ميان جوامع علمي از جمله حوزه و دانشگاه با جامعه همواره وجود داشته و مورد توجه نيز بوده است. جوامع علمي برداشت خود را از فرهنگ جامعه ارايه كرده و پس از تحليل آن درصدد حل معضلات اجتماعي بر مي‌آيد و جامعه پس از اجراي سياست‌هاي فرهنگي مي‌تواند مهم‌ترين نتايج تحليل و عملكرد مراكز علمي را جلوه‌گر سازد.

 

جامعه به خوبي نيازهاي اصلي نسل حاضر در زمينه‌هاي فرهنگي را باز مي‌نماياند و مراكز علمي از جمله حوزه و دانشگاه توان خويش را در جهت پاسخگويي به نيازها به كار مي‌بند. ميزان اطمينان هر يك از دو طرف مي‌تواند به اثربخشي فعاليت‌هاي فرهنگي كمك كند. تعامل اين دو محيط در اثربخشي فعاليت‌هاي فرهنگي موثر خواهد بود.

 

راه‌اندازي خانه‌هاي فرهنگ چه تاثيري در روند فعلي فرهنگ دانشگاه‌ها خواهد داشت؟

همان‌گونه كه پيشتر گفته شد فعاليت‌هاي فرهنگي بايد برخاسته از نيازهاي موجود باشد. بديهي است هرگونه مركز فرهنگي كه بتواند به اين نيازها پاسخ دهد شايسته تقدير است. به نظر مي‌رسد تاسيس خانه‌هاي فرهنگ نيز از اين قاعده مستثني نيست. جذابيت و اثربخشي فعاليت‌هاي فرهنگي همراه با نوآوري و خلاقيت مي‌تواند استقبال دانشگاهيان را به دنبال داشته باشد.

 

دانشگاه‌هاي كشور چه ميزان با افق مطلوب علمي فاصله دارند؟

اگرچه دستاوردهاي تحقق يافته توسط دانشگاه‌هاي كشور با توجه به امكانات موجود بسيار چشمگير بوده است و اين مهم تنها با لطف خداوند متعال، پيگيري مسئولان و استعداد چشمگير دانشگاهيان فراهم آمده اما اكتفا به اين مقدار نمي‌تواند شايسته جامعه پويا و جوان ما باشد. فراهم كردن زمينه تحقيق و پژوهش و تلاش در جهت ارتقاي فرهنگ هيچ‌گاه نمي‌تواند متوقف شود. چه توقف به معناي عقبگرد است و اين با روحيه پويا و خلاق دانشگاهيان ايران سازگار نيست.

چه موانعي موجب مي‌شود يك كشور از نظر فرهنگي از ساير كشورهاي پيشرفته عقب بماند؟

تحولات جهاني و دگرگوني عظيم در ساختارها به‌ويژه فناوري اطلاعات و ارتباطات و اقتصاد دانش محور به مباحث مربوط به كيفيت در نظام علمي اهميت ويژه‌اي بخشيده است. به نظر مي‌رسد با وجود پيشرفت علمي و پژوهشي و تلاش‌هاي گسترده پژوهشگران و محققين و اعضاي هيئت علمي دانشگاه‌ها در بحث‌هاي علمي و نوآوري‌هاي جديد در برخي از علوم، ساز و كار جامعي براي ارزيابي كيفيت در نظام علمي ايران تاكنون استقرار نيافته است،

 

ساز و كاري كه مورد اجماع دانشگاهيان و سياست‌گذاران باشد و گذشته از مطابقت با اصول و هنجارهاي علمي و دانشگاهي بين‌المللي متناسب با زمينه‌هاي علمي باشد. يكي از موانع ديگر غلبه عوامل سياسي بر نظام علمي (سياست زدگي) است كه روي هم رفته به زيان نهادينه شدن ارزشيابي علمي در ايران است. پس مستقل شدن دانشگاه‌ها در امر اجرا و تصميم و تعريف دانشگاه به عنوان مركز قدرت علمي – پژوهشي مي‌تواند از راهكارهاي مناسب براي رسيدن به افق مطلوب قلمداد شود.

 

باتوجه به شروع همايش‌هاي متنوع در معاونت فرهنگي هدف از تشكيل دوره همايش شهروند مسئول چيست؟

بر اساس سياست‌گذاري‌هاي انجام شده در معاونت فرهنگي دانشگاه آزاد اسلامي، نخستين دوره همايش بين‌المللي شهروند ‏مسئول با هدف تبيين فرهنگ امر به معروف و نهي از منكر كار خود را در دانشگاه آزاد اسلامي واحد ‏خوراسگان آغاز كرد در افتتاحيه اين همايش علاوه بر حضور نماينده ولي فقيه در استان جمعي از روسا و مسئولان دانشگاه‌هاي ‏استان، انديشمندان كشورهاي اسلامي، استادان حوزه و دانشگاه و دانشجويان و مديران دستگاه‌هاي اجرايي حضور يافتند كه ‏طي آن جايگاه نظري و عملي امر به معروف و نهي از منكر به عنوان دو فريضه بزرگ از واجبات الهي در جامعه اسلامي ‏تبيين شد.

 

اما آنچه بيش از ساير محورها گوياي اعتبار اين همايش بين‌المللي بود پيام‌هاي مكتوب و تصويري ارزشمند ‏حضرات آيات صافي گلپايگاني، مظاهري، مكارم شيرازي، جوادي آملي و هاشمي شاهرودي به اين همايش و بيانات آيت‌الله ‏هاشمي‌رفسنجاني در ديدار با اعضاي شوراي سياست‌گذاري همايش و حضور رئيس قوه قضاييه در مراسم اختتاميه همايش ‏و ايراد سخنراني وي درباره امر به معروف و نهي از منكر بود. اين پيام‌ها و سخنان هر يك دغدغه اين بزرگواران را ‏نسبت به ضرورت امر به معروف و نهي از منكر بيان داشت. ‏

 

عنوان اين همايش يعني شهروند مسئول، نخستين‌بار از سوي آيت‌الله العظمي مظاهري مطرح شد كه پس از آن مورد ‏استقبال و استفاده محافل فرهنگي شد و از آن هنگام مجموعه همايش‌هاي متعددي با همين عنوان و در تبيين فريضه امر ‏به معروف و نهي از منكر در مناطق مختلف دانشگاهي برگزار شد.

 

در سال گذشته اين همايش در سطح ملي برگزار شد و ‏با توجه به ضرورت موجود و استقبال مخاطبان كه عمدتا از استادان و انديشمندان حوزه و دانشگاه بودند اين همايش در سطح ‏بين‌المللي برگزار شد. ‏خوشبختانه آيت‌الله العظمي مظاهري از آغاز، اين همايش را چه در سطح ملي و چه در سطح بين‌المللي، مورد ‏حمايت قرار دادند و از اين رو اين همايش در بخش پژوهش‌هاي ديني و رويكرد علمي محتواي قابل قبولي داشت. پيام معظم ‏له نيز در اين همايش گوياي بسياري از بايسته‌هاي فرهنگي و شيوه‌هاي صحيح امر به معروف و نهي از منكر بود. ‏