مهرداد ميهن دوست: وزير اسبق صنايع و معادن اين روزها براي گفت‌وگو با رسانه‌ها كمتر سختگيري مي‌كند. دليل آن را از لابلاي حرف‌هايش مي‌توان درك كرد. اسحاق جهانگيري هم مانند بسياري از مديران سابق كشور نگران وضع فعلي ايران است و تلاش مي‌كند تا از طريق بيان نظراتش هشدارهاي لازم را به دولت بدهد. با اين حال دولتمردان نشان داده‌اند در سال‌هاي اخير كمتر به نظرات كارشناسان اهميت مي‌دهد و راه خود را مي‌روند.

اسحاق جهانگيري در گفت وگو با « ملت ما »:

مردي كه روزي روي آخرين پيكان توليد شده در كشور امضا كرد و آن را براي هميشه از خط توليد خارج كرد اين روزها مانند هم‌قطارانش از دور تنها نشسته و افسوس مي‌خورد. افسوسي نه از جنس بازگشت به قدرت كه از جنس دلسوزي براي كشور.

گفت‌وگوي ما با اسحاق جهانگيري در شرايطي انجام شد كه بازار ارز التهابي كم‌سابقه را پشت‌سر گذاشته و شرايط به‌گونه‌اي پيش رفته است كه پيش‌بيني آينده اقتصاد ايران هر روز سخت‌تر از روز گذشته است.

جهانگيري نيز مانند اكثريت قريب به اتفاق كارشناسان مستقل دولت فعلي را مقصر اصلي التهاب در بازار ارز و سكه مي‌داند و معتقد است دولت مي‌توانست با اتخاذ تدابير صحيح جلوي روند شتابان نرخ ارز را بگيرد اما نه تنها اين كار را نكرد بلكه با سكوت چند هفته‌اي باعث شد تا شرايط وخيم‌تر از قبل شود.

براي آغاز بحث، تحليل تان را از شرايط فعلي بازار ارز بفرماييد.

اتفاقات اخير بازار ارز نشانه‌اي از مجموعه رخدادهاي ناگوار در حوزه اقتصاد كشور است. در مقطعي كه بيش‌ترين درآمد نفتي نصيب كشور شد و مسئولان دولت بارها اعلام كرده‌اند كه ارز كافي براي تزريق به بازار دارند باز هم شاهديم كه بازار ارز با تلاطم‌هاي پياپي مواجه مي‌شود و ارزش پول ملي كشورمان روز به روز پايين‌تر مي‌آيد كه اين وضع چيزي جز ناكارآمدي سياست‌هاي اقتصادي دولت فعلي را نمي‌رساند.

چنين التهابي در دولت‌هاي گذشته هم مشاهده مي‌شد يا اين‌كه اين موضوع را هم بايد به حساب عملکردهاي دولت احمدي‌نژاد گذاشت؟

در دولت‌هاي گذشته وقتي نفت به مرز بشكه‌اي 10 دلار و كمتر از آن مي‌رسيد وضع بازار ارز هم با تغيير و تحول روبه‌رو مي‌شد اما به محض اين‌كه قيمت نفت به بشكه‌اي 20 دلار مي‌رسيد بازار دوباره با ثبات به كار خود ادامه مي‌داد اين در حالي است كه دولت فعلي نفت را به قيمت بيش از 100 دلار هم فروخته است اما باز هم اثري از ثبات نيست.

اما محمود احمدي‌نژاد قيمت واقعي دلار را پايين‌تر از رقم‌هاي فعلي عنوان مي‌كند.

دولت فعلي قيمت 800 تا 900 تومان را هم براي دلار زياد مي‌دانست و بر اساس اخباري كه از منابع خبري گزارش مي‌شود چندبار هم تكليف كردند تا قيمت پايين بيايد اما بانك مركزي مقاومت كرد. جالب اين‌جاست كه كساني كه معتقد بودند دلار 900 تومان هم نمي‌ارزد امروز در برابر دلار 1700 توماني سكوت پيشه كرده‌اند و اگر همين حالا هم موفق شوند قيمت‌ها را كاهش دهند باز هم از آثار جانبي اين افزايش قيمت، گريزي نيست و تبعات سياست‌هاي ناكارآمد اقتصادي دولت بعدها مشخص خواهد شد.

در اين خصوص نقش تحريم‌ها را چقدر جدي مي‌دانيد؟

آنچه واضح است اين است كه تحريم‌ها قطعا بي‌تاثير نيستند اما دولت مي‌توانست با اتخاذ راهكارهاي صحيح از بروز التهاب جلوگيري كند. نكته بعدي اين‌جاست كه اگر برخورد با تحريم‌ها صحيح انجام مي‌شد بازار مدت كوتاهي را در التهاب سپري مي‌كرد و سپس به وضع ثبات باز مي‌گشت اما در حال حاضر هفته‌هاست بازار ارز كشور با التهاب جدي مواجه شده است. بنابراين مي‌توان ادعا كرد كه در خنثي كردن اثر تحريم نيز دولت موفق عمل نكرده است.

آيا مي‌توان بانك مركزي را هم در اين ماجرا مقصر دانست؟

به‌طور حتم بانك مركزي و مديريت آن در اين ماجرا بي‌تقصير نيستند. اگر بانك مركزي مي‌توانست استقلال خود را حفظ كند با ابزارهايي كه در اختيار دارد جلوي آشفتگي بازار را مي‌گرفت اما مي‌بينيم كه در عمل اتفاق خاصي نمي‌افتد.اگر بانك مركزي در مسير اهداف برنامه چهارم حركت مي‌كرد و اجازه مي‌دادند تا اين نهاد مستقل از دولت عمل كند امروز شاهد اين بي‌ثباتي نبوديم.  وقتي بانك مركزي استقلال نداشته باشد وضع اقتصاد كشور بهتر از اين نمي‌شود.

در اين موارد نهادي مانند شوراي پول و اعتبار مي‌تواند كار خاصي انجام دهد؟

اگرچه شوراي پول و اعتبار بايد مستقل عمل كند اما در عمل مي‌بينيم كه اين شورا نيز تحت تاثير نظرات دولت قرار مي‌گيرد. حتي شوراي پول و اعتبار نيز كه در مقطعي به انحلال كشيده شد هم اختيار چنداني ندارد. نمونه اين عدم استقلال را در تعيين نرخ سود بانکي ديديم كه بر خلاف تصميمي كه در اين شورا گرفته شد با يك دستور نرخ سود هم تعيين شد و شوراي پول و اعتبار نتوانست مانع انجام آن شود.

البته با تصويب افزايش نرخ سود بانكي مي‌توان اميدوار بود بخشي از نقدينگي سرگردان به بانك‌ها برود اما نبايد اين نكته را از نظر دور داشت كه اگر نرخ سود سپرده افزايش بيش از اندازه داشته باشد ممكن است توليد‌كنندگان و صنعتگران نيز از ادامه كار منصرف شوند و در واقع توليد ديگر به صرفه نباشد.

يكي از معضلاتي كه به عقيده كارشناسان در رديف علل نابساماني‌هاي اخير قرار مي‌گيرد رشد بي‌رويه نقدينگي است. در اين خصوص نظر شما چيست؟

طبق آماري كه سخنگوي اقتصادي دولت منتشر كرده است حجم نقدينگي در گردش به بيش از 350 هزار ميليارد تومان مي‌رسد. به‌طور حتم وجود اين حجم از نقدينگي تبعات فراواني دارد كه يكي از آنها همين وضعي است كه امروز شاهد آن هستيم. در ابتداي سال اين نقدينگي به بازار سرمايه رفت كه با رشد كاذب آن بازار و البته تركيدن حباب به وجود آمده به بازار طلا سرازير شد.

با ايجاد شوك قيمتي در بازار طلا،  نقدينگي به سمت ارز رفت و باعث شد ركورد دلار 1800 توماني نيز به ثبت برسد.بنابراين به تعبيري مي‌توان سياست‌هاي ناكارآمد دولت در جذب اين نقدينگي سرگردان را عامل اصلي وضع پديد آمده عنوان كرد.

تاثير اين وضع بر توليد و تجارت چگونه است؟

تاثير افزايش اينچنيني قيمت ارز پيش از همه بر توليد آشكار مي‌شود. در بسياري از كالاها ما هنوز وابسته به واردات هستيم و با افزايش قيمت ارز هزينه واردات نيز افزايش مي‌يابد. با گراني واردات توان رقابتي محصولات داخلي از بين مي‌رود و نه تنها بازار داخلي به محصولات خارجي واگذار مي‌شود كه رفته رفته بازارهاي صادراتيمان را هم از دست مي‌دهيم و در دراز مدت به وارد‌كننده‌اي تبديل مي‌شويم كه امكان رفع نياز‌هاي اوليه را هم ندارد.