گرافيتي به نوعي نشانه‌گذاري هدفمند توسط انسان روي سطوح مختلف اطلاق مي‌شود، چه در محيط‌هاي شخصي و چه در اماكن عمومي. اين پديده به شكل اثري هنري، امضا يا نوشته‌اي خاص ظاهر مي‌شود. وقتي اين عمل برخلاف رضايت صاحب ملك يا مسئول نگهداري آن محل يا سطح انجام گيرد جنبه ونداليسم يا «اوباشگري» پيدا مي‌كند. تاريخ ظهور اين پديده دست‌كم به يونان باستان و امپراتوري روم بازمي‌گردد. واژه گرافيتي هم معنا با واژه گرافيتو يا همان چيزي است كه در ادبيات تاريخ هنر به آثاري كه به روش خراش دادن روي سطوح پديد آمده‌اند اطلاق شده است.

 

 

|  مرضيه محمدي |

شوشتري در نشست خبري دوسالانه ديوارنگاري

ديوارنگاران در گذشته و قبل از اختراع ماژيك‌ها و اسپري‌هاي رنگ، نقوش مورد نظرشان را با استفاده از خراش روي سطوح مختلف ايجاد مي‌كردند. اين لغت در ريشه به واژه يوناني گرافين به معني نوشتن مي‌رسد. اما آنچه هنوز معلوم نيست مبدا زماني است كه واژه گرافيتي درباره اين نشانه‌ها به كار گرفته شد. به هر حال هنر گرافيتي سال‌هاست كه در اكثر كشورهاي دنيا شناخته شده و مورد استفاده قرار مي‌گيرد،

 

اما اين هنر در ايران قدمتي چند ساله و البته زيرزميني دارد، اما آنچه باعث شده تا هنر گرافيتي جايي در ميان اخبار باز كند، اظهارنظر رئيس سازمان زيبا‌سازي شهرداري تهران در نشست دوسالانه ديوارنگاري و گرافيك شهري است. سيدجواد شوشتري از تصميمات تازه سازمان در قبال طرح‌هاي گرافيكي در سطح شهر خبر داد. او گفت: از هنر گرافيتي حمايت مي‌كنيم، به شرط رعايت قانون و موازين.

 

 

شوشتري درباره برنامه‌هاي اين سازمان در سال آينده و مسئله استفاده از تصاوير سه‌بعدي در ديوارهاي شهر، گفت: البته مي‌دانيد كه تصاوير سه بعدي‏، تنها از يك زاويه ويژه، سه بعدي ديده مي‌شوند و آن‌گونه نيستند كه بييننده را دچار خطاي فاحش در ديد كنند. سعي داريم روزهاي آينده‏، در محيط‌هايي كه جنبه تفريحي دارند، از تصاوير سه بعدي استفاده كنيم. رئيس سازمان زيباسازي شهرداري تهران‏ همچنين درباره سمپوزيوم نقاشي‌هاي ديواري اظهار داشت: شايد اين امكان براي ما وجود نداشته باشد كه چنين سمپوزيومي را در سطح شهر برگزار كنيم، به همين دليل برگزاري آن را به استادان دانشگاهي سپرده‌ايم.

 

معتقديم با اين‌كه جا براي افزودن نقاشي‌هاي تازه در سطح شهر وجود دارد، نبايد با چنين رويكردي پيش رفت. چراكه ما نقاشي نمي‌كشيم تا تنها ديواري را از زشتي بيرون بياوريم. چنين رويكردي در حكم بي‌حرمتي به نقاش و صاحب اثر است. همچنين سمپوزيوم به عنوان يك كارگاه شهري برگزار نمي‌شود اما از استادان دانشگاه‌ها خواسته‌ايم تا به كمك دانشجويان خود در خلق نقاشي‌هاي ديواري با شهرداري همكاري كنند و در نهايت نام استادان و امضايشان زير آثار ثبت شود.

 

او با اشاره به يكي از طرح‌هاي بزرگ سازمان زيبا‌سازي شهرداري تهران‏، افزود: ‏ قصد داريم طرح نقاشي بدنه اتوبان يادگار امام را آغاز كنيم كه موضوعات و يادگار هاي حضرت امام(ره) را در سراسر كشور، در بر مي‌گيرد. اين طرح كه تركيب نقاشي و نورپردازي است، از نظر حجم و نوع اجرا در كشورمان و حتي مي‌توان گفت در سطح جهان بي‌نظير است و مي‌تواند الگويي مناسب براي پروژه‌هايي از اين دست در سطح كشور باشد.

 

شوشتري درباره استفاده از پرتره‌هاي شهدا نيز اعلام كرد: سعي ما بر اين است كه تصاوير شهدا‏ در قالبي تخت و تنها كار نشوند. در اين راستا مي‌توان از تغييراتي ياد كرد كه در عكس شهيد نواب_واقع در پشت ساختمان سازمان ارتباطات و فرهنگ اسلامي_ صورت گرفته است. خوشبختانه در يكي دوسال گذشته تجربه‌هايي مناسب در اين حوزه به دست آمده، همچنين آلبومي از تصاوير نقاشي شهدا در فضاهاي شهري منتشر شده كه مختصات اين آثار را در خود دارد.

 

او درباره‌ افزودن نام و مشخصات صاحب اثر زير نقاشي‌هاي شهري، گفت: هم‌اكنون پلاك‌هايي مشخص و متعدد براي تمامي آثار ديواري از قبيل نقاشي و كاشي‌كاري آماده شده كه اميدواريم بخش عمده آنها در تعطيلات نوروز، زير آثار نصب شوند. رئيس سازمان زيباسازي با ياد كردن از برخي شكايات، مبني بر حذف مشخصات اثر و صاحب آن اظهار داشت: ما نيز بر اين باوريم كه هنرمندان را بايد عزيز داشت، اما نبايد فراموش كرد كه ما هزينه كار انجام شده توسط هنرمندان را پرداخت مي‌كنيم.

 

بنابر اين آنها نمي‌توانند انتظار داشته باشند كه سطح بالايي از ديوار به نام و امضاي آنها اختصاص داشته باشد، در اين حوزه‏، بايد استاندارد‌سازي صورت گيرد كه تهيه پلاك‌هاي يكپارچه از اين روست. او همچنين درباره نحوه‌ كار شوراي هنري سازمان زيباسازي شهرداري توضيح داد: اين شورا كه متشكل است از استادان نامدار نقاشي در كشورمان‏، بر اساس رزومه‌هايي كه از هنرمندان و نقاشان تهيه شده‏، كار سطح‌بندي را آغاز‌ و تاكنون 60 هنرمند يا گروه هنري را در تهران دسته‌بندي كرده است.

 

با اين كار‏، ظرفيت‌هاي موجود در شهر مشخص مي‌شود و رفته‌رفته به يك جدول نهايي از اطلاعات هنرمندان اين حوزه دست‌خواهيم يافت. اميدوارم هنرمندان نيز با تواضع رزومه‌هاي خود را به شوراي هنري سازمان ارائه دهند تا روند استانداردسازي طي شود. ما وظايفي جديد به عهده شوراي هنري گذاشته‌ايم كه عبارتند از انجام تحقيقات درباره محل‌هاي مذكور كه براي اجراي پروژه‌هاي ديواري در نظر گرفته مي‌شوند همچنين در نظر داشتن توازن نقاشي‌هاي شهريست كه لازمه‌اش توجه به‌موقعيت آثار قديمي‌ در مقابل آثاري‌ در دست اجراست.

 

شوشتري در پاسخ به پرسشي در حوزه نحوه نظارت بر تبليغات شهري توضيح داد: تبليغات تجاري با مهر تاييد وزارت ارشاد به دست ما مي‌رسد، البته تعاملات خوبي با مسئولان ارشد داريم اما درباره تبليغات فرهنگي و مناسبت‌ها‏، مسئوليت اجرايي با سازمان زيباسازي شهرداري است و نظارت بر اين آثار به گروهي از كارشناسان سپرده شده كه هر هفته جلساتي را در اين مورد برگزار مي‌كنند.

 

او همچنين درباره موضع سازمان زيباسازي در مقابل پديده گرافيتي، با يادكردن از كتابي كه از سوي سازمان و در اين موضوع منتشر شده گفت: گرافيتي به عنوان سبكي وارداتي كه تاريخچه آن به كارهاي اپوزيسيوني و اعتراض‌هاي مدني در غرب برمي‌گردد، فوايد و مضراتي دارد كه بايد مورد بررسي قرار بگيرد. البته در پي آن هستيم كه با شناسايي هنرمندان اين حوزه‏ و ظرفيت‌هاي موجود‏، از آنها استفاده كنيم. در ضمن نبايد فراموش كرد كه مي‌بايست از اشاعه كارهاي غيرمجاز و مخالف با موازين ديني جلوگيري شود اما اميدواريم در سال 91 شرايط مهيا شود و فضايي را در اختيار اين افراد علاقه‌مند قرار دهيم تا آثارشان را به اجرا بگذارند.