بعد از آن‌كه سعيد جليلي نماينده ارشد جمهوري اسلامي ايران پاسخ نامه كاترين اشتون مسئول سياست خارجي اروپا را داد، زمينه‌ها براي آغاز مذاكرات ميان ايران و غرب فراهم شده است. در يكي از جديدترين اظهارنظرها نيز علي‌اكبر صالحي با اشاره به نامه اخير جليلي به اشتون گفته است كه مكان اين مذاكرات علي‌القاعده، استانبول خواهد بود و درباره زمان انجام آن نيز منتظر نامه خانم اشتون هستيم.

 

 

گروه سياسي- احسان تقوايي‌نيا:

ايران چگونه به دنبال بازي برد  ـ  برد  است؟

 

وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران خاطرنشان كرد كه همان‌طور كه پيش از اين نيز اعلام كرده‌ بوديم گفتيم ما در نامه‌اي كه به خانم اشتون نوشته‌ايم آمادگي انجام مذاكرات را در اسرع وقت داريم؛ منتظر پاسخ طرف مقابل هستيم.وي افزود: در اين مذاكرات به دنبال مكانيسمي براي برون رفت از موضوع هسته‌اي ايران هستيم به گونه‌اي كه براي هر دو طرف برد- برد باشد.

 

ما مي‌دانيم طرف مقابل به دنبال شرايطي است كه از اين موضوع آبرومند خارج شود. ما هم آمادگي اين را داريم كه شرايط را براي خروج آبرومندانه آنها فراهم كنيم.اميدوارم طرف مقابل هم از خود حسن نيت نشان دهد. حال بايد ديد كه بازي برد- بردي كه صالحي از آن حرف زده چيست. نخستين نكته به بحث تئوريك اين مطلب يعني به نظريه بازي‌ها در سياست بين‌الملل بر مي‌گردد.

 

نظريه بازي‌ در تلاش است توسط رياضيات رفتار را در شرايط راهبردي يا بازي‌ كه در آنها موفقيت فرد در انتخاب كردن وابسته به انتخاب ديگران است، به دست آورد. يك بازي شامل مجموعه‌اي از بازيگران، مجموعه‌اي از حركت‌ها، راهبردها و استراتژي‌ها است.براساس اين نظريه عرصه روابط ميان دولت‌ها مانند صفحه شطرنج است

 

و دولت‌ها و دولتمردان به‌مثابه بازيگراني هستند، كه در مقابل يكديگر قرار گرفته‌اند و برد و باخت در اين‌بازي، بستگي به مهارت، حدس نزديك به‌واقع، اطلاعات و... دارد. اين نظريه درصدد است تا با بيان استراتژي و سياست‌هاي مختلف در يك شرايط مشخصي، منطقي‌ترين و عقلاني‌ترين سنجش را انجام دهد.

 

اين نكته مهم است كه پيروزي در يك بازي ربطي به شانس و اقبال ندارد، بلكه اصول و قوانين ويژه خود را دارد و هر بازيگر طي بازي سعي مي‌كند با به كارگيري آن اصول خود را به برد نزديك كند. اين نظريه در مقابل نظريه موسوم به باخت- باخت مطرح مي‌شود. نظريه باخت-باخت به اين معنا است كه در يك مذاكره يا مناقشه دو طرف بدون آن‌كه چيزي به دست آورند به سازش دست يابند. بحث بازي «برد- برد» بر اصل همكاري و همگرايي و به نوعي حل مسئله از طريق مذاكره و رايزني اشاره دارد.

 

كارشناسان امر بر اين اعتقادند كه اگر اين فضاي مذاكره و گفت‌وگو به عنوان نكته مورد اتفاق و توجه دو طرف براي مذاكرات آينده باشد همان چيزي است كه شايد به بيان امروز ما تبديل تقابل به تعامل يا فرآيندي است كه ما به آن بازي برد - برد اطلاق مي‌كنيم. به عبارت ديگر دو طرف مي‌خواهند اول زمينه‌هاي مشترك و فضايي را ترسيم كنند

 

كه اين فضا مي‌تواند به آنان كمك كند به نوعي همدلي و همراهي و پيدا كردن نقاط مشترك منتهي مي‌شود و پس از آن تلاش مي‌كنند نقاط افتراق و اختلاف خود را با طرح موضوعات متنوع بيان كنند و آنان را هم تبديل به ديدگاه مشترك كنند. معمولا بازي برد- برد همراه با نتيجه متعادل براي دو طرف است.

 

به عبارت ديگر طراحي بازي برد- برد به گونه‌اي است كه معمولا هم بازيگران، هم اهداف بازي، هم زمين بازي و امتيازات به گونه‌اي تقسيم مي‌شود كه دو طرف راضي باشند. حالا شايد تقسيم منافع و امتيازات پنجاه پنجاه نباشد ولي دو طرف به اندازه زحمت، قابليت و ظرفيتي كه به كار گذاشتند از اين امتيازات بهره مند مي‌شوند.

 

اما در اين‌كه آيا مذاكرات آتي در استانبول بر اساس بازي برد - برد طراحي مي‌شود يا خير جاي سوال دارد. بازي برد – برد مورد اشاره وزير خارجه ايران مبتني بر يك راه‌حل پايدار و بر اساس رضايت نسبي ايران و غرب استوار است. اما اين‌كه آيا اين امر پتانسيل لازم براي خروج از بن‌بست فعلي را دارد يا خير جاي پرسش دارد.

 

در يك سناريوي برد –برد غني‌سازي مستقل اورانيوم در خاك ايران مورد پذيرش قرار مي‌گيرد. در مقابل ايران تضمين مي‌دهد كه برنامه اتمي‌‌اش به سوي تسليحاتي شدن پيش نرود. در صورت عملي شدن اين بازي در فرايند مذاكره بين ايران و غرب هر دو بازيگر سود مي‌برند. از يك طرف برد براي ايران اين است كه به پيشرفت هسته‌اي خود ادامه دهد و در طرف ديگر برد براي غرب اين است كه مانع از دستيابي ايران به سلاح‌هاي هسته‌اي شود.

 

اما در اين‌جا نكته مهمي وجود دارد كه نبايد از آن غافل شد. اين نكته اين است كه بازي برد - برد بيش‌تر به موضوعات و مسائل داخلي مربوط مي‌شود، در حالي كه وزير خارجه ايران از بازي برد – برد در فضاي بين‌الملل سخن رانده است. بايد به اين نكته اشاره كرد كه اگر بخواهيم از منظري واقع گرايانه به بحث نگاه كنيم بايد گفت كه جامعه داخلي از جامعه بين‌الملل جدا و منفك است.

 

يعني از ديدگاه واقع گرايان، مسائل بين‌المللي داراي ماهيتي به مراتب متفاوت از مسائل داخلي است. در جامعه داخلي بازي قدرت به‌خاطر وجود قرارداد اجتماعي (دولت) بازي با حاصل جمع مثبت است، يعني در صحنه داخلي رابطه برد – برد ميان افراد جامعه حاكم است. اما در صحنه خارجي به دليل وجود ماهيت آنارشيك نظام بين‌الملل بازي قدرت بازي با حاصل جمع صفر يا مضاعف ميباشد.

 

به معناي رابطه برد و باخت يا سود كمتر و سود بيش‌تر. علی ايحال مسئولان سياست خارجي ايران بايد دقت ويژه‌اي داشته باشند كه مبادا بازي برد- برد به بازي باخت- باخت تبديل شود، چرا كه بعد از مدت‌ها كه فرصت دوباره‌اي براي مذاكره ميان طرفين ايجاد شده است، نه براي ايران و نه براي غرب سودمند نيست.

< قبلی		بعدی >