در ارتباط با علت سفر نوري مالكي به ايران بايد گفت كه بحث كلي تحليل روابط ايران و عراق در چند بستر قابل ملاحظه است و به‌طور كلي مي‌توانيم بگوييم كه در حقيقت در سال‌هاي اخير به‌ويژه بعد از بحث‌هاي بحران كويت و به‌ويژه بعد از سقوط صدام و تشكيل نظام اسلامي و روي كار آمدن شيعيان روابط ايران و عراق در ابعاد مختلف سياسي، اجتماعي، فرهنگي و به‌ويژه اقتصادي رو به گسترش بوده است. از نظر اقتصادي ما در بازسازي عراق بعد از جنگ به آن كشور كمك‌هاي فني مهندسي و كمك‌هاي مشاوره‌اي مي‌كنيم. به هرحال روابط ايران و عراق روابط ديرينه‌اي است.

 

 

|دكتر محمدجعفر جواد*|

 

خوب مي‌دانيم كه سابقه تمدني قديمي بين ايران و عراق وجود دارد كه اين امر مي‌تواند به گسترش روابط فيمابين كمك شاياني را بكند. به اين ترتيب اگر چه در بعضي از شرايط روابط ما تحت الشعاع بعضي از فشارهاي‌ بيروني به‌ويژه فشارهاي امریکا در فرایند تشکیل دولت عراق بوده است، اما ديپلماسي جمهوري اسلامي ايران ديپلماسي همه‌جانبه‌اي شده است كه به‌ويژه با كشورهاي همسايه رو به گسترش است.

 

علاوه بر اين به لحاظ اين‌كه ما بتوانيم آن چارچوب‌هاي امنيتي خود و مرزهاي امني را نيز داشته باشيم، لاجرم بايد ارتباطات گسترده‌اي را با همسايگان داشته باشيم. كشور عراق هم به عنوان يك كشور همسايه و مسلمان در اين راستا قابل تحليل است. يكي از مسائل مهم ديگر در طي روزهاي اخير اين است كه ايران توانست مكان دور دوم مذاكرات هسته‌اي با گروه 1+5 را به غرب بقبولاند. در اين زمينه نيز مي‌توان گفت عوامل و دلايل زيادي در تصميم ايران دخيل بوده است. به هر حال ما چند دور مذاكره در گذشته در بغداد داشتيم كه مذاكره سه جانبه بين ايران و عراق و نمايندگان امريكا يكي از اين موارد بوده است.

 

منتها در شرايط فعلي يكي دو نكته برجسته است كه حتي ايران اصرار داشت كه مذاكرات دور اول نيز بايستي در بغداد انجام شود. يكي از اين دلايل بر مي‌گرددبه بحث خروج نظاميان امريكايي از عراق و اين‌كه هم جمهوري اسلامي ايران و هم دولت عراق و نوري‌المالكي درصدد اين هستند كه نشان دهند كه خود عراقي‌ها ظرفيت‌سازي امنيت داخلي خودشان را دارند.

 

اين مي‌تواند گوياي آن باشد كه بعد از خروج نظاميان امريكا با وجود اين‌كه ما با ترورهاي مختلفي در شكل‌هاي گوناگون در عراق روبه‌رو هستيم، كه خود قابل بحث است، ولي رويكرد رو به جلو اين است كه دو كشور مصمم هستند كه اين وضع(يعني وضع امنيت) را با تشكيل اين جلسه با گروه 1+5 تثيبت‌تر بكنند و اين نشان مي‌دهد كه دولت نوري مالكي آمادگي برگزاري اين جلسه مهم را دارد و مي‌خواهد تضمين كند كه مي‌تواند اين جلسه را به سلامت برگزار كند كه پيامدهاي زيادي نيز مي‌تواند داشته باشد.

 

هرچند جواب دقيق اين سوال را بايد مقامات و مسئولان جمهوري اسلامي بدهند كه چرا ايران بر گزينه بغداد به عنوان مكان مذاكرات هسته‌اي با گروه 1+5 اصرار داشت چه بود، منتها يكي از دلايل ديگري كه ايران بحث مكان مذاكره با غرب را در عراق مطرح كرد اين مسئله بود كه روابط ايران و تركيه در ماه‌هاي اخير و به‌خاطر مواضعي كه دولت تركيه نسبت به سوريه گرفته بود به تيرگي گراييده بود. همچنين بحث مذاكرات در بغداد مي‌تواند اين فضا را تلطيف كند و فضا را رو به جلو ببرد.

 

به‌طور كلي نشست استانبول نيز نشست موفقيت‌آميزي بود و هم طرف ايراني و هم گروه 1+5 اظهار رضايت داشتند و تمام به اصطلاح برآيند مذاكرات نشان‌دهنده اين است كه قطعا دور دوم كه در عراق برگزار مي‌شود ما بايد گام‌هاي بيش‌تري را در زمينه اعتماد‌سازي و تقاضاهاي گروه 1+5 ‌برداريم و سعي كنيم كه بعد از وقفه طولاني پيش آمده در مذاكرات هسته‌اي با اعتماد‌سازي بيش‌تر اين مذاكرات را به نتيجه قابل قبولي برسانيم.  در ارتباط اين‌كه تاريخ سوم خرداد براي مذاكرات هسته‌اي در بغداد تعيين شده است.

 

همان‌طور كه مي‌دانيم اين روز مصادف است با روز آزاد‌سازي خرمشهر از دست نيروهاي عراقي.  اين‌كه آيا انتخاب اين تاريخ حاوي پيام خاصي بوده است يا خير نيز جاي بحث دارد. خوب اين روز، روز نماد ملي ما است و روزي است كه مي‌توانيم به آن افتخار كنيم. درست است كه دوران جنگ بوده ولي براي ما روز بسيار مقدسي است.

 

 

من فكر مي‌كنم تعيين روزهاي مذاكرات بيش‌تر به يك ظرايف دقيق‌تر طرفين برمي‌گردد كه توانستند اين روز را تعيين كنند.  ولي از جهت كلي براي ما پيامدهاي مثبت و خوبي دارد. اگر چه اين مذاكرات در عراق است اما امروزه جهت‌گيري‌ها و سياست‌هاي دولت عراق به‌طور كلي نسبت به دوران گذشته تغيير كرده است و بنابراين مهم اين است كه ما بتوانيم در ارتباطات خودمان چه با همسايگان و چه با قدرت‌هاي فرامنطقه‌اي شاهد بهبود روابط باشيم. ما بايد تلاش كنيم كه عراق بتواند بيش‌تر در جهت امنيت‌سازي خودش گام‌هاي بلند‌تري بردارد.

*استاد علوم سياسي دانشگاه تهران

 

 

< قبلی		بعدی >