| ركسانا ملكي*، الهام سفلايي ** |سلاح‌هاي شيميايي از جمله سلاحهاي خطرناكي هستندكه داراي اثرات بسيار شديد، گسترده، طويل المدت و بعضاً مادام‌ العمر بر افراد و محيط زيست هستند. اين مواد نخستين بار در جنگ جهاني اول مورد استفاده قرار گرفت كه بعد از تصويب پروتكل ژنو در سال1925 كاربرد هرگونه عامل شيميايي در جنگها ممنوع شد.

 

سلاح‌هاي شيميايي به صورتهاي جامد، مايع و گاز، بدن انسان و محيط زيست را تحت تاثير قرار مي‌دهند و براساس اثري كه بر موجودات زنده مي‌گذارند تقسيم‌بندي مي‌شوند: عامل اعصاب، عامل خردل، سيانيد هيدروژن، گازهاي اشك‌آور، آرسينها، عوامل رواني، عوامل سمي و ... از جنگ جهاني اول تاكنون دفن سلاح‌هاي شيميايي از جمله گاز خردل H در آبها امري مورد پذيرش بود.

 

در سال 1943 شواهدي از آزاد شدن اين مواد در درياي آدرياتيك در نزديكي بندري در ايتاليا و آبهاي ساحلي ايالات متحده امريكا مشاهده شد. بخشي از اين مهمات كه در آبهاي كم عمق درياي بالتيك و سواحل ژاپن دفن شده‌اند، مشكلاتي را براي شيلات منطقه ايجاد كرده‌اند. خارج كردن و انتقال محفظه‌هاي حاوي اين مهمات به تاسيسات محل تخريب و امحای آنها امري ضروري است كه بايستي مطابق دقيق‌ترين معيارهاي ايمني و استانداردهاي زيست محيطي صورت پذيرد تا از هرگونه رها شدن تصادفي آنها در محيط كه مي‌تواند كاركنان، مردم و محيط زيست منطقه را به مخاطره اندازد جلوگيري شود.

 

تكنولوژي مربوطه بايستي خطرات رها‌سازي عوامل شيميايي را طي مدت انبارش، حمل و نقل و عمليات امحای و همچنين اثرات خروجي‌هاي فرايند برسلامت انسان‌ها و محيط زيست را به حداقل رساند. پايش، نمونه‌گيري و آناليز خروجي‌ها و پسماندهاي جامد، تكنولوژي‌هاي انهدام سلاح‌هاي شيميايي براساس استانداردهاي زيست محيطي پيش از رها‌سازي آنها در محيط زيست ضروري است.

 

انهدام سلاح‌هاي شيميايي از برنامه‌هايي است كه مطابق اتفاق نظر اعضاي كنوانسيون سلاح‌هاي شيميايي طي دهه آينده بايستي صورت پذيرد. ولي اين امر انجام فرايندهاي پيچيده و صرف هزينه بالايي را شامل مي‌شود كه با گذشت زمان بر ميزان مبالغ هزينه افزوده مي‌شود. در سال 1987 ارتش امريكا براي انهدام 768/27 تن سلاح‌هاي شيميايي در انبارهاي خود به هزينه‌اي معادل 2 ميليارد دلار نياز داشت. درحالي كه امروزه اين رقم به 28 ميليارد دلار رسيده است.

 

ازجمله مشكلاتي كه برسر راه عمليات سوزاندن اين مواد در دنيا وجود دارد، مخالفت فعالان محيط زيست با سوزاندن اين سلاح‌ها است. چراكه اين امر مي‌تواند موجب دامن‌ زدن به انتشار آلودگي و تاثيرات دراز مدت بر سلامت بشر و محيط زيست شود.

 

از نوامبر 2006 تا فوريه 2007 كشورهاي ژاپن و چين در اقدامي مشترك سلاح‌هاي شيميايي برجاي مانده از جنگ جهاني دوم دولت ژاپن در خاك چين را جهت جلوگيري و پيشگيري ورود آلاينده‌ها به منابع آب زيرزميني پاكسازي كردند. طي اين پروژه شناسايي، علامت‌گذاري، خارج‌سازي، طبقه‌بندي و ذخيره‌سازي موقت به‌عنوان اقدامات اوليه و اوراق‌سازي مهمات، تخريب عامل شيميايي آنها و در نهايت جداسازي ارسنيك و مديريت ساير پسماندهاي آن صورت پذيرفت.

 

طي اين عمليات متخصصان به‌طور مستمرخاك منطقه را از نظر آلودگي به مواد شيميايي مورد بررسي و آناليز قرار مي‌دهند و خاك‌هاي آلوده را جدا مي‌كنند. اين اقدام براساس تفاهمنامه‌اي صورت گرفت كه در 30 جولاي 1999 توسط دوكشور براي تخريب كليه سلاح‌هاي شيميايي برجاي مانده از كشور ژاپن در چين منعقد شد. براساس تحقيقات به‌عمل آمده 2 ميليون سلاح‌هاي شيميايي در شهرهاي چين برجاي مانده است.

* كارشناس بررسي پسماند ويژه

 

**كارشناس بررسي آلودگي آب‌هاي سطحي

< قبلی		بعدی >