ركسانا ملكي:يكي از فعاليت‌هاي سازمان محيط زيست در بخش آب و خاك بر مديريت پسماندهاي بي‌فنيل‌هاي پلي‌كلره (PCBs) تمركز دارد كه از جمله پسماندهاي ويژه صنعتي محسوب مي‌شوند.اين مواد متعلق به گروهي از مواد به نام آلاينده‌هاي آلي پايدار (Persistent Organic Pollutants) هستند كه تركيباتي مقاوم در برابر تجزيه بيولوژيكي، شيميايي و حتي پرتوهای مقاوم با حلاليت كم در آب و حلاليت زياد در چربي (لذا در بافت‌هاي چربي موجودات زنده انباشته شود) و قدرت انتشار گسترده در سطح زمين دارند تا حدي كه با وجود عدم كاربرد در مناطق قطبي نيز يافت مي‌شوند.

 

بي‌فنيل‌هاي پلي‌كلره به دليل خاصيت عايق دي الكتريك و حرارتي از سال 1930، كاربردهاي صنعتي مختلفي به‌ويژه در ترانسفورماتورها و خازن‌ها نيز پيدا كرده‌اند. توليد و كاربرد اين مواد به دليل اثرات سوئي كه بر سلامت و انسان و محيط‌زيست دارند در دستگاه‌هاي جديد ممنوع شده است ولي هنوز هم دستگاه‌هاي قديمي حاوي آنها مورد كاربرد در صنعت هستند و براساس كنوانسيون‌هاي بين‌المللي اين دستگاه‌ها تا سال 2025 بايد از رده خارج شوند.

 

امكان وجود 209 ايزومر براي PCBs از سه ايزومر تك كلره تا ايزومر بي‌فنيل 10 كلره مي‌باشد. به‌طور كلي هر چه درجه جانشيني كلر افزايش يابد، حلاليت در آب و فشار بخار ايزومر كاهش يافته و درجه حلاليت در چربي با افزايش جانشيني كلر زياد مي‌شود. انتظار مي‌رود كه PCBs در محيط زيست با تركيبات آلي خاك، رسوبات و بافت‌هاي زنده پيوند برقرار كرده يا با تركيب با كربن آلي محلول در محيط‌هاي آبي، نسبتا بصورت محلول در آب درآيد.

 

با وجود فشار بخار پايين PCBs به واسطه خاصيت فراريت از سطح آب جدا شده و وارد اتمسفر مي‌شود و از اين طريق قادر است مسافت‌هاي طولاني در محيط زيست را بپيمايد.   قدرت مسموميت PCBs به تعداد و محل قرار گرفتن اتم‌هاي كلر بر روي حلقه‌ها در حالت ارتو كه از چرخش حلقه‌ها جلوگيري بعمل مي‌آورد، بستگي دارد.

 

ايزومرهاي PCBs كه موقعيت ارتو ندارند به‌طور كلي به دو سطح غير يكسان تقسيم مي‌شود (Coplanar) و PCBs ديگر غير كوپلونار هستند. PCBs كوپلونار همانند دي اكسين‌ها و فورا‌نها به AL – receptor محدود بوده و اثراتي همانند دي‌اكسين‌ها از خود نشان مي‌دهند، در مجموع تاثيراتي كه PCBs غيركوپلونار دارند بهAL – receptor بستگي دارد. از عوارض تاثير PCBs بر آنزيم‌هاي كبد مي‌توان به هپتاامگالي و آسيب‌هاي پوستي، خارش يا تحريك غشای پوست و جوش صورت و پوست اشاره كرد. غالبا هرچه غلظت در خون افزايش يابد تاثيرات زيان‌آور هم افزايش مي‌يابد.

 

اين سازمان با توجه به رسالت خود در مديريت پسماندهاي ويژه اقدام به تدوين «ضوابط و روش‌هاي مديريت اجرايي زيست‌محيطي پيش از امحاي پسماندهاي حاوي يا آلوده به بي‌فنيل‌هاي پلي كلره» مصوبه شماره 299705/ت45270ك مورخ 26/12/89 شوراي عالي حفاظت محيط‌زيست كرده است و جهت اجرايي ساختن آن در سطح كشور اقدام به اجراي برنامه‌هاي مستمر و گسترده‌اي كرده است.

 

با اين وجود توجه كاربران به نحوه حفاظت شخصي در برابر آثار بهداشتي و زيست محيطي محتويات ترانسفورماتورها و خازن‌ها به‌ويژه جلوگيري از تماس پوستي با اين مواد همچنين عدم وارد كردن لباس‌هاي آلوده محيط كار به فضاي خانه خود از اهميت ويژه‌اي براي جلوگيري از آلوده شدن انسان‌ها به اين ماده برخوردار است.

*كارشناس بررسي پسماند

 

 

 

< قبلی		بعدی >