شيرزاد عبداللهي :خانم ايرينا بوكووا، مديركل سازمان آموزشي، علمي و فرهنگي ملل متحد(يونسكو) به مناسبت هفته اقدام جهاني آموزش براي همه(3 تا 9 ارديبهشت) گفت: «آموزش پيش دبستاني موتور محركه قوي براي توسعه پايدار جوامع در طولاني مدت است».يونسكو در اين يك هفته«مراقبت و آموزش پيش‌دبستاني» را برجسته كرده است. در سال 2000 رهبران آموزشي 164 كشور جهان از جمله ايران، همراه با تعدادي از سازمان‌هاي دولتي و غيردولتي فعال در عرصه آموزش، در كنفرانس داكار(پايتخت كشور افريقايي سنگال) متعهد شدند تا سال 2015 در كشورهاي خود اقدامات جديدي را براي دسترسي كودكان، جوانان و بزرگسالان به امكانات آموزشي مناسب و با كيفيت انجام دهند.

 

در اين نشست چارچوب عمل مشتركي به نام«چارچوب عمل داكار- آموزش براي همه» در شش بند طراحي شد. «گسترش و پيشبرد مراقبت و آموزش جامع پيش‌دبستاني، به‌ويژه براي كودكان محروم و نيازمند» نخستين بند اين سند است.خانم بكووا در پيام خود درباره لزوم و اهميت آموزش‌هاي پيش دبستاني مي‌گويد:«در اين دوره سني كودكان، دنيا را كشف مي‌كنند، زبان و مهارت‌هاي درك كردن را فرا مي‌گيرند، ياد مي‌گيرند دليل بياورند و نظرات خود را بيان كنند، ارتباط برقرار كرده و با ديگران زندگي كنند...». آموزش دوره پيش‌دبستاني به‌ويژه براي كودكان طبقات محروم ضروري است.

 

طبق تعريف شوراي عالي آموزش و پرورش ايران«دوره پيش‌دبستاني به دوره دو ساله اي اطلاق مي‌شود كه كودكان 4 و 5 سال تمام را تحت پوشش برنامه‌هاي تربيتي قرار مي‌دهد، اين دوره اختياري است و به تفكيك شامل برنامه‌هاي آموزشي و پرورشي ويژه كودكان گروه‌هاي سني 4 ساله(نوباوه) و 5 ساله(آمادگي) است».

 

كارشناسان مي‌گويند كودكاني كه دوره پيش‌دبستاني را مي‌گذرانند در دوره ابتدايي از نظر يادگيري موفق‌تر ظاهر مي‌شوند. كوجيرو ماتسورا؛ يكي از مشاوران و برنامه‌ريزان آموزشي يونسكو درباره اهميت آموزش كودكان پيش‌دبستاني مي‌گويد:«آموزش اوليه به كودكان به‌ويژه كودكان متعلق به جوامع آسيب‌پذير و به‌طور خاص خانواده‌هاي آسيب‌پذير، بسيار حائز اهميت است؛ چرا كه به هر ميزان آموزش به اين كودكان از سن پايين‌تري آغاز شود؛ به همان ميزان مشكلات آموزشي- پرورشي اين گروه نيازمند، كاهش مي‌يابد. كودكاني كه جز آموزش‌هاي بيرون از منزل، شانس آموزش و فراگيري ديگري ندارند».

 

در پيشنويس سند تحولي آموزش و پرورش بر اساس مفاد كنفرانس داكار سن ورودبه مدرسه به 5 سال تمام كاهش يافته بود و قرار بود كه دانش‌آموزان سه سال اول دبستان يعني كودكان 5 تا 8 ساله در مدارس جداگانه‌اي تحت آموزش ويژه خردسالان به‌مدت سه سال قرار گيرند.
در تغييرات بعدي سند كاهش سن ورود به مدرسه تصويب نشد، اما تفكيك دوره ابتدايي به دو دوره سه ساله پذيرفته شد. اهميت آموزش پيش‌دبستاني از نظر يونسكو به حدي است كه در مهرماه 89، نخستين كنفرانس جهاني مراقبت و آموزش كودكان خردسال، با شركت وزيران آموزش و پرورش 65 كشور، ازجمله وزير آموزش و پرورش ايران و دبيركل يونسكو و تعدادي از صاحبنظران، كارشناسان، مربيان در شهر مسكو برگزار شد.

 

مطابق معيارهاي يونسكو كودكان زير 8 سال در طبقه خردسالان قرار مي‌گيرند و آموزش در اين گروه سني، اصلي‌ترين آموزش پايه محسوب مي‌شود. مديركل يونسكو در كنفرانس مسكو گفت: «برنامه‌هاي مراقبت و آموزش كودكان خردسال، بيش از ساير دوره‌هاي آموزشي، سبب بازگشت سرمايه مي‌شود». وي افزود: «چنانچه مراقبت و آموزش براي تمامي كودكان خردسال كمتر از هشت سال فراهم شود، 69 ميليون كودكي كه هم‌اكنون از آموزش ابتدايي محرومند، كاهش قابل توجهي خواهند يافت.»

 

با وجود اين‌كه كشور ايران يكي از امضاكنندگان سند«آموزش براي همه » معروف به سند داكار است، اما در سال 86 آموزش و پرورش ايران با صدور دستورالعملي، پيش‌دبستاني‌ها را به مدارس غيرانتفاعي واگذاركرد. مديركل مدارس غيردولتي آموزش و پرورش در مصاحبه‌اي گفت: «از امسال(86) همه كلاس‌هاي پيش دبستاني در شهرها و مناطق روستايي برخوردار به صورت غيرانتفاعي اداره مي‌شوند و شهريه اين كلاس‌ها نيز از سوي هيئت موسسان مدارس غيردولتي تعيين مي‌شود.»

 

مديركل مدارس غيردولتي واگذاري پيش‌دبستاني‌ها به مدارس غيرانتفاعي را در راستاي استفاده بيش‌تر از ظرفيت مشاركت‌هاي مردمي در آموزش و پرورش و كوچك كردن سهم دولت ارزيابي كرد. هر چند هنوز به لحاظ شكلي پيش دبستاني‌ها به انواع دولتي و غيردولتي مستقل و ضميمه تقسيم مي‌شوند، اما تمام يا بخش عمده شهريه را از اولياي دانش‌آموزان مي‌گيرند.

 

پولي شدن آموزش پيش‌دبستاني باعث محروميت اقشار وسيعي از مردم به‌ويژه طبقات فقير از آموزش‌هاي مهم پيش‌دبستاني شده است و اين تصميم بيش از همه به كودكان مناطق دوزبانه آسيب مي‌رساند. پولي شدن آموزش پيش‌دبستاني، مانعي بر سر راه اجراي بند س ماده 52 قانون برنامه چهارم توسعه بود كه دولت را مكلف به تهيه و اجراي برنامه‌هاي لازم براي گسترش آموزش پيش‌دبستاني و آمادگي به‌ويژه در مناطق دوزبانه كرده بود.

 

عده‌اي از مقامات آموزش و پرورش معتقدند كه طبق اصل 30 قانون اساسي، آموزش و پرورش فقط موظف به ارايه آموزش رايگان به كودكان بالاي 6 سال است و اين وزارتخانه تعهدي در برابر كودكان زير 6 سال ندارد. اين درحالي است كه اصل 30 قانون اساسي شرط سني براي آموزش قائل نشده است.

 

نكته شگفت اين‌جاست كه آموزش و پرورش در حالي كه كودكان زير 6 سال را از شمول برخورداري از تحصيلات رايگان خارج مي‌داند؛ در پروسه‌اي غيرمرتبط اشتهاي زيادي براي ورود به حيطه آموزش عالي از خود نشان مي‌دهد. در اقدامي ديگر آموزش و پرورش سرانجام سازمان بهزيستي را وادار به عقب‌نشيني كرد و كنترل اداري مراكز پيش‌دبستاني و مهدهاي كودك را از سازمان بهزيستي گرفت و صدور و تمديد پروانه اين مراكز به آموزش و پرورش محول شد. هرچند يكپارچگي سيستم آموزشي؛ منطقي و درست است، اما مهم‌تر از آن گسترش مراكز آموزش پيش‌دبستاني اجباري و رايگان است. اين اقدام يكي از وظايف ذاتي و مهم آموزش و پرورش است.

*كارشناس مسائل آموزشي

 

< قبلی		بعدی >