| محمدمراد بيات*|دوركاري يكي از شيوه‌هاي انجام كار است كه محصول حركت شتابان و گسترش فناوري اطلاعات و ارتباطات است. دوركاري روش انجام كار درخارج از محل سازمان، اداره يا شركت در هرزمان و درهر مكان با استفاده از فناوري‌هاي اطلاعات و ارتباطات است. هم‌اكنون بسياري از شركت‌ها و سازمان‌هاي بزرگ دنيا از اين رويكرد بهره مي‌گيرند و يافته‌ها نشان مي‌دهد كه چه براي حال  و چه براي آينده، موردتوجه جدي سازمان‌ها قرار گرفته است.

 

دوركاري يك روش و سبك انجام كار است كه سازمان‌ها مي‌توانند با استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات مانند خدمات ارتباطي رايانه‌اي مودم، پست الكترونيكي، پيام‌هاي فوري(مسنجر)، موبايل، تلفن ثابت، فاكس و...؛ به كاركنان اجازه مي‌دهد تمام يا قسمتي از كارشان را خارج از محل سازمان يا شركت خود انجام دهند. در ايام دوركاري سازمان‌ها مي‌توانند به كاركنان خود چه در خانه يا هر كجاي ديگر دسترسي داشته باشند. متقابلا كاركنان نيز قادرند با سازمان خود، ارتباط برقرار كنند. آنان مي‌توانند از منزلشان يا يك مركزارتباطي از راه دور در نزديكي منزلشان يا هرمحل ديگري، وظايف و ماموريت‌هاي خود را انجام دهند.

 

در دوركاري، كاركنان براي انجام وظايف محوله، خانه خود را تبديل به دفتركار(بخشي از سازمان متبوع) مي‌كنند. آنان با استفاده از داده‌ها و فناوري‌هاي از راه دور، خدمات مورد انتظار را به سازمان خود ارايه مي‌كنند. اين دفتركار، كارمند و سازمان را قادر مي‌سازد تا با وجود فاصله فيزيكي، به محصول و نتايج مورد نياز ناشي از انجام كار دست يابند.

 

در دوركاري، دوركاران وظايف خود را به‌طور مستقل و بدون دخالت ديگران انجام مي‌دهند. دوركاري يا كار از راه دور يا كار الكترونيكي عمدتا شامل انجام كار و وظايف سازماني توسط فرد دوركار در منزل يا محلي نزديك منزل و به صورت پاره وقت يا تمام وقت است. با اين وصف، دوركاري يك شيوه و سبك انجام كار است كه در آن محل كار و ساعت كار كاركنان از انعطاف‌پذيري بالايي برخوردار است.

 

دوركار كسي است كه كار و ماموريت خود را دور از دفتركار خود در سازمان انجام مي‌دهد، حضور وي در محل سازمان معمولا يك يا دو روز در هفته بيش‌تر نمي‌شود، داراي ماموريت شخصي، شفاف و ساخت يافته است،  نيازمند ارتباط چهره به چهره با هيچ‌كدام از همكاران و ذي‌نفعان سازمان نيست.

 

لزومي به حضور وي در جلسات كاري در سازمان نيست. دسترسي او به سازمان، همكاران و ذي‌نفعان از طريق فناوري ارتباطات و اطلاعات و ارتباطات راديويي(مخابراتي) صورت مي‌گيرد. ملزومات انجام كار مانند اسناد، نقشه‌ها، طرح‌ها، تجهيزات فني و تخصصي و... توسط سازمان ذي‌ربط براي وي پيش بيني و تامين مي‌شود و در محل انجام دوركاري(منزل وي يا هر كجاي ديگر) در اختيار او قرارداده مي‌شود.

 

با توجه به‌ويژگي اي كه دوركاري به دنبال دارد بايد به اين نكته اشاره كرد كه موضوع دوركاري معلول وجود فناوري‌هاي نوين در دنيا است ارتباطات و اطلاعات نوين باعث شده است كه ديگر حضور فيزيكي عامل مهمي در انجام امور اداري به حساب نيايد سازمان‌ها در وضع دوركاري با بهره‌گيري از دانش تخصصي افراد در خارج از محيط كار، بهره‌گيري از فناوري‌هاي نوين خارج از كار و محل فيزيكي آن مي‌توانند به ارايه نتيجه مطلوبي از عملكرد خود بپردازند.

 

در پاسخ به برخي كه به انتقاداز موضوع دوركاري مي‌پردازند و رابطه‌اي با نظريه‌هاي جامعه‌شناسانه برقرار مي‌كنند بايد گفت از آنجا كه ما در گذشته چيزي به نام فناوري نوين نداشته‌ايم و تكنولوژي‌هاي ارتباطي به اندازه امروز مورد اهميت نبوده است بنابراين با تحول در نظام ارتباطات و اطلاع‌رساني در طبيعت اين نوع تغييرات به شكل طبيعي در ساختار نظام اداري جامعه شكل مي‌گيرد.

 

از آنجاكه در نظريه‌هاي جامعه شناختي وجود مدير يا ناظر در راس هرم سازمان پيش بيني شده است نمي‌توان اين‌گونه تفسير كرد كه با تحقق نظام دوركاري اين نظارت به حداقل ممكن كاهش مي‌يابد بلكه اين سيستم در فناوري مديريتي و نظام دوركاري كاملا حفظ مي‌شود مثلا سيستم مانيتورينگ يا ويدئو شو مي‌تواند نظارت مدير را هر لحظه در خانه با كارمند به همراه داشته باشد.

 

از جمله مزاياي تحقق نظام دوركاري را مي‌توان؛ صرفه جويي درهزينه‌ها، افزايش بهره‌وري، تقويت انگيزه، توسعه مهارت به شكل خودآموزي، انعطاف‌پذيري، بهبود ارايه خدمات به مشتريان، كاهش زمان تردد و هزينه‌هاي آن براي سازمان، ايجاد فرصت‌هايي براي بهبود كار، كاهش اختلال در زندگي، ايجاد تعادل دركار و زندگي خانوادگي، مشاركت در جامعه محلي، ساعات كاراداري انعطاف پذير، كاهش حجم ترافيك، افزايش گستره اشتغال و فرصت‌هاي كار و دسترسي به كار براي افراد با مشكلات خاص برشمرد.

 

*جامعه‌شناس و استاد دانشگاه

 

 

< قبلی		بعدی >