امان‌الله قرايي‌مقدم:مفهومي در جامعه‌شناسي مطرح است با عنوان امنيت فكري كه توسط جامعه‌شناسان مختلفي عنوان شده است بر اساس تئوري مازلو و هرزبرگ امنيت، ايمني و تعلق اجتماعي از جمله عوامل بهداشتي صحه به حساب مي‌آيند به اين معنا كه اين موضوعات با خود بهداشت جسمي و رواني به همراه دارد. تئوري مازلو در اين زمينه 5 طبقه را عنوان مي‌كند كه شامل نيازهاي فيزيولوژيكي، ايمني، تعلق، خوديابي و احترام است هرزبرگ در تئوري خود اين طبقات را به دودسته تقسيم مي‌كند يك دسته نيازهاي بهداشتي هستند و بهداشت فكري ما را حفظ مي‌كند و يك دسته هم برانگيزنده هستند مانند احترام و خوديابي زماني كه ايمني فرد به خطر مي‌افتد در نتيجه كارآيي او در انجام تكاليف و وظيفه فرد در زندگي به كمترين ميزان خود مي‌رسد.

وجود امنيت در ابعاد مختلف خود در جامعه همواره مورد نظر بوده است يكي از راه‌هاي تامين امنيت در بعد اجتماعي در جامعه ما به وجودآوردن تشكيلات گشت ارشاد است.در رابطه با سابقه اثرگذاري چنين برخوردهايي با بدحجابي تجربه ابتداي انقلاب همواره مطرح بوده است و سابقه ذهني در اجتماع از خود به جاي گذاشته است.

به دنبال افزايش اين پديده در جامعه ذهنيت‌هايي راجع به اين برخورد شكل گرفته است كه در ابعاد مختلف قابل بررسي است نخستين نكته تاثيرگذاري اين برخوردها بر ذهن عده‌اي است كه خود مورد ارشاد قرار نمي‌گيرند و شامل افراد بي‌حجاب جامعه نيستند در حقيقت اثرگذاري اين نوع برخوردها تنها اثر بر افراد ارشاد شونده ندارد بلكه اثراتي بر ذهن افراد مصون هم خواهد گذاشت.

ايجاد نوعي ناامني فكري ميان خانواده‌ها و نسل جوان از آن جمله است اين احساس ناامني و ترس كاركرد اجتماعي فرد را به حداقل ممكن كاهش مي‌دهد اين موضوع نه تنها شامل افراد گرفتار شده بلكه اطرافيان او را نيز شامل مي‌شود.

اين مي‌تواند به عنوان اثرات منفي در بعد اقتصادي با انجام اين طرح برشمرده شود اما در ارتباط با بعد سياسي بي‌اعتمادي در اين زمينه مهم‌ترين اصل از ديدگاه جامعه شناختي است از نظر آموزشي در زمينه‌هاي تربيتي افزايش و ادامه اين روند مي‌تواند تبعات جبران‌ناپذيري در پي داشته باشد نارضايتي‌هاي فرهنگي و تاثيرات روحي و رواني از ديگر اثرات اين طرح است احساس ناامني در دو بعد خود را نشان مي‌دهد يك بعد آن به حركت گشت ارشاد مربوط است و ديگري در ارتباط با خود فرد است.

در اين‌جا يك تئوري مطرح است كه بايد ديد ريشه نا امني از كجا نشأت مي‌ گيرد فوكوياما و كلمن و ديگر جامعه‌شناسان معتقدند زماني كه اعتماد در جامعه در سطوح مختلف خود (افقي، عمودي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي) كمرنگ مي‌شود نا امني و احساس آن به اوج خود مي‌رسد.

ذكر اين نكته نيز مورد اهميت است كه هر انساني در هر جامعه‌اي زندگي مي‌كند بايد طبق مختصات آن جامعه رفتار كند به عنوان مثال در كشور ما كه كشوري اسلامي است بي‌حجابي مخالف مختصات ما است بنابراين بعد فردي رعايت حجاب اهميت پيدا مي‌كند اما آنچه مطرح است استفاده از اجبار براي پوشش است كه معمولا احساس ترس و ناراحتي با خود به همراه دارد در نتيجه پايه‌ريزي براي تحقق اهداف و قوانين بهترين راه در اجراي چنين قوانيني از ديدگاه اجتماعي است.

در كشوري مثل امريكا مسلما امنيت معناي ديگري پيدا مي‌كند كساني هستند كه در اين شرايط كشورهاي ديگر را با ما مقايسه مي‌كنند كه اين مقايسه قابل قبول نيست. در بحث گشت ارشاد نبايد تمام انتقادها متوجه پليس امنيت باشد چراكه آنها مجري قانون هستند و آنچه كه بر آنها دستور شده است اجرا مي‌كنند در رفع اين مشكل بايد به سراغ خود قانون رفت و ابهامات آن را مرتفع ساخت تا بتوان توجيه مناسبي براي اين عملكرد پيدا كرد.

*  رفتارشناس و جامعه‌شناس