هوا پر مي‌شود از ابر‌هاي سياه و خاكستري رنگ، مردم باراني مي‌پوشند چتر به دست مي‌گيرند و آماده دل زدن به درياي باراني شهر مي‌شوند، ولي ساعتي بعد آسمان آبي آبي مي‌شود بي‌آنكه قطره‌اي از آسمان به زمين ببارد. چشم‌ها دوباره پشت عينك‌هاي آفتابي مي‌رود و صداي سرفه‌ها در اثر خشكي هوا فضا را پر مي‌كند. اين شده است وضع اين روز‌هاي اصفهان، شهري كه ژان شاردن، گردشگر فرانسوي عصر صفويه شيفته آب و هوايش شد و از همان روز‌ها لقب شهر آب و آيينه را به آن داد.

گزارشي از وضع  آلودگی هوا و بارش باران در شهر اصفهان

|   رضا صالحي پژوه  |

آب براي جريان رودخانه زاينده رود از وسط شهر و آيينه نيز براي هواي پاك و سالمي كه آن زمان نتيجه تنفس باغ‌ها و باغچه‌هاي فراوان اطراف شهر بوده است. اما اكنون نه از رودخانه خبري هست و نه از آن باغ‌ها و باغچه‌ها، هواشناسي هم كه از احتمال بارش در اين شهر خبر مي‌دهد كسي باور نمي‌كند. هرچند كه پاييز امسال بارش‌ها اميدوار‌كننده بود، ولي به يك‌باره توده‌هاي پايدار هوا چترشان را بر سر اصفهان باز كردند و حتي زماني كه يازده استان اطراف اصفهان هم شاهد بارش‌هاي وسيع بود اصفهان از اين موهبت الهي بي‌بهره ماند.

اصفهان در اين ايام به غير از يك‌ماه پاييز با خشكي دست و پنجه نرم مي‌كند بطوري كه ميزان بارندگي در شهر اصفهان از ابتداي مهر ماه 89 تا پايان شهريور ماه 90، 7/56 ميليمتر بوده كه نسبت به سال گذشته با رقم 8/114، 53درصد كاهش و در مقايسه با متوسط بلندمدت با رقم 1/120، 55 درصد كاهش داشته است.

همچنين ميزان كل بارش‌ها در ايستگاه چلگرد (شاخص حوضه زاينده رود) از ابتداي مهر ماه 89 تا پايان شهريور ماه 90، 981 ميليمتر بوده كه در مقايسه با سال گذشته و متوسط بلندمدت با ارقام 5/1290 و 2/1432 ميليمتر، 16 درصد و 37 درصد كاهش داشته است. اما اداره كل هواشناسي استان اصفهان اين موضوع را پيش‌بيني كرده و از آغاز بارش‌هاي اين استان در نيمه دوم بهمن ماه خبر داده بود. مهدي صالحي مديركل هواشناسي استان اصفهان در اين زمينه گفت:

در دي‌ماه شاهد خشكي هوا و كم‌ترين ميزان بارش بوديم در صورتي كه از نيمه دوم بهمن‌ماه به صورت نرمال شاهد بارش برف و باران در استان خواهيم بود. وي از وارونگي هوا و آلودگي در دي‌ماه خبر داد و تاكيد كرد: آلودگي در دي ماه به بالاترين حد خود رسيد و شرايط خطرناكي را در اصفهان رقم زد و تنها بارش‌هاي مفيد مي‌تواند اين شرايط را تغيير دهد. كارشناسان همچنين معتقدند كه عامل وضع كنوني و ابري شدن آسمان ولي نباريدن آن عدم وجود رطوبت در هواي اصفهان است. رطوبتي كه باعث عبور زود هنگام ابر‌ها از روي اصفهان مي‌شود.

آلودگي‌ها، نباريدن باران، كوچ پرندگان

پرندگان هم از آسمان اصفهان كوچ كرده‌اند، اما اين تنها بخشي از موضوع است و براي پي بردن به ابعاد موضوع بايد گفت اين نباريدن‌ها، آلودگي‌ها و خشكي‌ها حتي روي زيست بوم جانوران اين منطقه نيز تاثير گذاشته و نه تنها باعث شده تا كوچ پرندگان سيبري به سمت اصفهان در فصل زمستان به تعويق بيفتد و پرندگان راهشان را در اين مسير نيابند، بلكه كلاغ‌ها كه از سرسخت‌ترين و پايدار‌ترين پرندگان هستند در اين شهر حضوري كمرنگ‌تر داشته باشند.

حضوري كه يكي دو نسل گذشته را به ياد بعد از ظهر‌هاي پاييزي مي‌انداخت كه آسمان اصفهان به يك‌باره از بازگشت كلاغ‌ها از مزارع اطراف سياه مي‌شد. اما اينك حضور كمرنگ كلاغ‌ها در شهر اين نگراني را در مردم ايجاد كرده كه اگر آلودگي بر روي اين پرنده مقاوم اينگونه تاثير گذاشته پس چه تاثيرات عميقي مي‌تواند بر روي انسان داشته باشد، و علاوه بر آن اينكه وقتي شهري زيبايي‌هاي خود را از دست داد ميهمان و گردشگر خود را نيز از دست خواهد داد و انگيزه‌ها براي نگهداري ابنيه تاريخي از بين خواهد رفت.

خبر كوچ پرندگان از شهر تاريخي اصفهان را نايب‌رييس كميسيون حمل و نقل و محيط زيست شوراي اين شهر نيز اعلام كرده است. گرچه بسياري افراد از اصفهان به عنوان شهر پرندگان نام مي‌برند، اما با نيم نگاهي به اين موضوع در مي‌يابيم كه اين روزها بسياري از پرندگان و حتي كلاغ‌ها بار سفر بسته‌اند تا اين شهر تاريخي را براي هميشه ترك كنند که مشكل كوچ پرندگان را نيز به فهرست معضلات توسعه زندگي شهري بيفزاييم.

پيش از اين نيز گروهي از كارشناسان از وضع كنوني آب و هواي اصفهان كه ديگر مجالي براي ماندن پرندگان در اين شهر نگذاشته است ابراز نگراني كرده بودند، اما با نزديك شدن به فصل وارونگي هوا و نبود ردپايي از كلاغ‌ها كه گويي نامشان با فصل سرما در اين شهر گره خورده است،

اين مساله بيش از پيش موجب نگراني اصفهاني‌ها شده است. افزايش دما، كمبود آب، خشكي زاينده رود و كوچ پرندگان همه و همه دست به دست هم داده‌اند تا در شهر اصفهان كه همه ساله در نخستين روزهاي پاييز ميزبان مرغان دريايي بود، دود اگزوز و سروصداي خودروها چهره شهررا تيرو تار كند.

بارش‌هاي اصفهان نيازمند تكنيك‌هاي مدرن

حال مردم با اين وضع از مسوولان توقع دارند تا بيش از پيش به موضوع خشكي اصفهان بپردازند و بيش از اينها براي آن وقت و هزينه بگذارند. استاندار اصفهان در اين زمينه گفت: بسته آبي اصفهان درباره خشكسالي و راهكارهاي كاهش اثرات آن به هيئت دولت ارسال شد. مديريت استان اصفهان در طول اين مدت با استفاده از روش‌هاي علمي و مدرن اقداماتي را در حوزه استاني و ملي انجام داده است.

متوسط بارندگي در استان اصفهان بين 30 تا 70 درصد نسبت به بلندمدت كاهش يافته است.عليرضا ذاكر اصفهاني با بيان اينكه كاهش ذخاير مخزني بويژه در سد زاينده‌رود و وارد آمدن خسارت 37 هزار ميليارد ريالي از جمله اثرات خشكسالي در استان اصفهان به شمار مي‌رود، افزود:

مهاجرت از منطقه شرق استان، عدم تامين كشت پاييزه در 200 هزار هكتار از اراضي كشاورزي در استان، تخريب عرصه‌هاي منابع طبيعي، عدم پرداخت بدهي بانكي كشاورزان و خشكي زاينده‌رود و تالاب گاوخوني از ديگر اثرات ناشي از خشكسالي در استان اصفهان بوده است. تهديد خشكي باغات و فضاي سبز، افزايش آفات و بيماري‌هاي گياهي،

خشكي بيش از 40 درصد از قنوات استان، تشديد آتش‌سوزي در مراتع و مشكل در تامين آب دامداران و منابع طبيعي از ديگر تهديداتي است كه بر اثر خشكسالي دامن‌گير اصفهان شده است. همچنين با توجه به كاهش بارش‌ها و عدم تامين آب براي بخش كشاورزي استان طرح‌هاي اشتغال‌زايي و جايگزين نيز در اين حوزه در دستور كار اجرا قرار گرفته است.