| مرضيه محمدي |توجه به سلامت شخصي موضوعي است كه از ابتداي تولد بشر اهميت داشته است. در نظر گرفتن را‌ه‌هاي تامين سلامت انسان در طول تاريخ بشر با فراز و نشيب‌هاي زيادي همراه بوده است. امروزه در شرايطي قرار گرفته‌ايم كه روز به روز بر رشد سيستم سلامت و توجه به روش‌هاي تامين سلامت جامعه افزوده مي‌شود. حجامت يكي از اين راه‌ها است كه شايد در جامعه كمتر به آن پرداخته شده است و هنوز هم هستند افرادي كه با اين شيوه درماني به عنوان طب سنتي آشنايي ندارند.

 

با توجه به اين‌كه فصل بهار يكي از فصل‌هاي مهم  در انجام حجامت به حساب مي‌آيد، اين موضوع بهانه‌اي شد تا گفت‌وگويي با دكتر محمدپناهي‌ثامن يكي از پژوهشگران طب سنتي و مدرس دانشگاه داشته باشيم.

 

به عنوان سوال اول بفرماييد سابقه تاريخي حجامت چقدر است؟

فرآيند حجامت در پيشگيري و درمان بسياري از بيماري‌ها به‌كارمي رود. حجامت داراي سابقه تاريخي هفت هزارساله است. در حوزه سلامت و بهداشت نيز با بررسي و دقت نظر در طب سنتي و قديم ما و با استفاده از عقبه بسيار غني و تجربيات بسيار گرانبهاي اطباي گذشته ايران زمين مي‌توان نقش ارزنده اين شاخه از طب را در خدمت رساني به مردم در نظر داشت زيرا اين شاخه از طب پزشكي مي‌تواند در جهت پاسخ به بسياري از پرسش‌ها و نيازهاي پزشكي امروزي مفيد و موثر واقع شود.

 

چرا برخي از پزشكان با فرآيند حجامت مخالفت دارند؟

مخالفت با بسياري از پديده‌هاي علمي و پزشكي هميشه يك امر غيرقابل انكار و طبيعي است، با اين حال درباره چرايي و منشأ مخالفت با اين هنر درماني و پيشگيري حجامت به چند مطلب بايد اشاره كرد. مهم‌ترين دليل مخالفت با فرآيند حجامت، عدم اطلاع يا عدم آگاهي مردم و بسياري از همكاران گروه پزشكي با اين پديده قرن حاضر است كه خوشبختانه در طي چند دهه اخير و به دنبال تلاش‌هاي گسترده علاقه‌مندان و اطباي طب سنتي در جهت آشنايي مردم و پزشكان با اين پديده قدم‌هاي بسيار بزرگي برداشته شده و امروز ديگر خدمت شايان اين طب به امور سلامت جامعه غيرقابل انكار است.

 

يكي ديگر از دلايل مخالفت همكاران گروه پزشكي با پديده حجامت مخصوصاً در گذشته ارايه اين خدمات با كيفيت پايين و تكنيك غلط و غيراصولي توسط افراد نا لايق، ناآگاه و فاقد صلاحيت پزشكي و در وضع غير بهداشتي بوده است كه البته با تمهيدات صورت گرفته امروزه با اطلاع‌رساني دقيق مراكز معتبر و اصلي حجامت در هر منطقه و ارايه اين خدمات توسط پزشكان صاحب سبك و حرفه‌اي و با استفاده از وسايل يكبار مصرف و تيغ جراحي استريل اين نوع مخالفت‌ها بسيار كمتر و كمرنگ شده است.

 

كه به دنبال آن رغبت مردم و گرايش معني‌دار قشر تحصيلكرده به استفاده از اين نوع خدمات پزشكي طب سنتي را مي‌توان به وضوح مشاهده كرد و همان‌طور كه مي‌دانيد طي ساليان اخير گرايش همكاران پزشك نيز به پيگيري آموزش و استفاده از اين روش طبابت و ترويج آن بين همكاران ديگر چندين برابر شده و در اكثر مراكز درماني در حال انجام و توصيه است.

 

يكي ديگر از دلايل اختلاف نظر بعضي از همكاران با طب سنتي، رقابت صنفي براي اثبات برتر بودن روش‌هاي طب نوين به طب سنتي است كه بالاخره هر كسي با هر تخصص  و سبكي كه مشغول به كار است سعي مي‌كند متد و روش درماني و تخصص خودش را به عنوان بهترين روش ارايه كند كه خود اين امر نه تنها بد نبوده بلكه سبب رقابت سالم جهت خدمت‌رساني به مردم خواهد شد و باعث مي‌شود همكاران در مسائل مختلف با دقت و كيفيت بالاتري روش‌هاي درماني خود را ارايه كنند، تا ارباب رجوع نتيجه مطلوب‌تري را گرفته و از مراجعه مجدد و مكرر و پيگيري روش‌هاي ديگر پرهيز كند و از كار تكراري پرهيز كرده و نهايتا در وقت و هزينه بيماران صرفه‌جويي خواهد شد.

 

به عنوان مثال درباره بيماران قلبي كه با انسداد نسبي عروق كرونر مراجعه مي‌كنند، بعضي همكاران توصيه به عمل جراحي قلب نمي‌كنند(متخصصان قلب و عروق و داخلي) و بعضي همكاران براي اين قبيل بيماران توصيه فوري و بدون اتلاف وقت به جراحي و عمل باز قلب مي‌نمايند(متخصصان جراح تور اكس و قلب) . اين قبيل اختلاف نظر و سليقه‌ها، نبايستي براي نفي مطلق يك شاخه پزشكي يا تاييد مطلق شاخه ديگر پزشكي به‌كار گرفته شود چراكه هر كدام از اين روش‌ها در جاي خود قابل تامل و مورد تاييد است. يكي از استدلالهايي كه بعضي از همكاران مطرح مي‌نمايند اين است كه حجامت جنبه رواني دارد نه جنبه باليني.

 

در اين‌جا بايستي اين سئوال را مطرح كرد كه مگر مي‌شود فردي به خود قبول زحمت دهد و خود را در معرض يك روند التهابي پيچيده قرار داده و سپس درمانگر اقدام به خونگيري(خونريزي) از وي نمايد و سختي اين كار و اين روند التهابي و ايمني را بدن تحمل نمايد و نتيجه درماني مطلوبي بگيرد و ما آن را به يك القاي تشبيه نماييم؟چگونه مي‌شود مريضي با فشار خون بالا مراجعه نمايد و به دنبال حجامت فشار خون وي در حدود نرمال(براي مدت طولاني) تنظيم شود و ما آن را القا بناميم؟

 

چگونه مي‌شود مريضي با اسپاسم شديد عضلات ناحيه l⁄ (5 و) l⁄4 مراجعه كند كه به درمان‌هاي دارويي و مراجعات مكرر پاسخ نداده ولي با حجامت بيمار 24 الي 72 ساعت بعد سرپا مي‌شود و به حالت طبيعي بر مي‌گردد، ما آن را القا بناميم؟چگونه مي‌شود مريضي كه سال‌ها درد پا داشته يا سردرد داشته و با نخستين حجامت سردرد و درد پاي وي رفع مي‌شود، آن را القا بناميم؟

 

چگونه است مريضي كه با خارش تمام اعضاي بدن و دست و پا مراجعه مي‌كند و به دنبال انجام حجامت خارش بدن و دست‌ها و پاهاي وي رفع مي‌شود؟ آيا همه و همه موارد فوق كه ذكر شد جنبه رواني و القا دارد؟ آيا فرآيند به اين پيچيدگي و آنهم در اين حد ظريف فقط و فقط يك واكنش رواني مي‌تواند باشد؟ صد البته كه چنين نبوده و نيست. حجامت يك فرآيند التهابي- ايمني و خوني پيچيده است كه در آن سيستم‌هاي مختلف بدن از جمله بافت خون، بافت پوست، جريان خون موضعي و سيستميك و قلب و عروق، عضلات، دستگاه گوارش و دستگاه عصبي و سيستم ايمني و دفاعي در آن مشاركت دارند.

 

چگونه است كه اين فرآيند بزرگ و شبكه‌اي را به يك واكنش القايي- رواني محدود نماييم، فرآيند حجامت با توجه به اين‌كه سيستم اعصاب و خون و عضلات را درگير كرده و به حل مشكلات آن كمك مي‌كند يقيناً تاثير مثبت رواني و احساس رضايت را نيز براي بيمار به همراه دارد. چراكه با حل شدن مشكلات باليني و جسمي بيمار آنهم به اين شيوه ساده و كم هزينه از نظر روحي-رواني بيمار را در وضع خوبي قرار داده و رضايتمندي وي را ارتقا مي‌دهد و در نهايت اثر روحي-رواني مثبتي براي بيمار خواهد داشت.

 

فرآيند حجامت اولاً تاثيرات درماني باليني و بهبود جسمي براي بيمار به بار مي‌آورد و متعاقب آن با حل مشكلات جسمي و باليني مريض تاثيرات مثبت روحي و رواني آن نيز يقيناً آشكار مي‌شود. پس هرگز امكان ندارد كسي صرفاً به‌خاطر جنبه‌هاي رواني و با وجود ايجاد زخم و جراحت در حجامت، بيمار باز هم قبول نمايد كه اين فرآيند را مجدداً تكرار و آزمون را دوباره بيازمايد. بنابراين حجامت علاوه بر جنبه باليني و جسمي، اثرات مثبت روحي رواني نيز براي افرادي كه اين فرآيند را دنبال كرده‌اند دارد و رضايتمندي بالايي را براي وي ايجاد مي‌نمايد.

 

به شكل خلاصه بفرماييد فرآيند حجامت چگونه انجام مي‌شود؟

در فرآيند حجامت سه بافت به‌طور مستقيم موثر و درگير بوده و همانند اضلاع مثلث اركان اصلي آن را تشكيل مي‌دهند، اين بافت‌ها عبارتنداز: خون- پوست- بافت و دستگاه هدف . هر كدام از اين اركان به‌طور مستقل در فرآيند حجامت تاثيرگذار و تاثيرپذيرند و آثار متقابل خاص خود را داشته و بر دو ضلع ديگر و كل بافت‌هاي بدن اثر خاص و ويژه خود را دارند كه البته بسيار منحصر به فرد بوده و در اغلب اوقات در پيشگيري و درمان بسياري از آسيب‌هاي بدن، شگفتي‌ساز هستند.

 

بسياري از فرآيند‌هاي تهاجمي، مثل عمل آپانديس، جراحي غدد چربي و تومور، جراحي قلب و... با وجود ايجاد برش و زخم و آسيب مقطعي به بافت پوست نهايت موجب كمك به بهبودي و سلامت بيمار مي‌شود، فرآيند حجامت نيز از اين قاعده مستثني نبوده و نتيجه فعل و انفعالات آن بهبود وضع باليني بيماران مراجعه‌كننده است. در فرآيندحجامت كه همراه با ايجاد التهاب و خراش سطحي پوست است، با پايان مراحل انجام كار(هر چند كه با زخم سطحي همراه است) مشكلات جسمي و باليني زيادي از بيماران و مراجعان حل شده و سبب مي‌شود در جهت سلامت جسمي آنها قدم‌هاي بزرگي برداشته شود.

 

يكي از نقش‌هاي حجامت، ارتقاي سيستم ايمني و دفاعي بدن با فعال كردن ماكروفاژها و در نتيجه بلع و فاگوسيت كردن گلبول‌هاي قرمز پير و تغيير شكل داده و غيرفعال است. بنابراين به دنبال فاگوسيت، خون پاكسازي مي‌شود. انجام فرآيند«حجامت اختصاصي» ريه‌ها با دو مكانيسم براي بدن مفيد واقع مي‌شود:

 

1- با تقويت خونرساني عضلات ريه سبب افزايش حجم ريوي گشته و فشار اكسيژن را در ريه بالا مي‌برد. بنابراين هر چه فشار اكسيژن در ريه‌ها بالاتر رود تبادل اكسيژن از ريه‌ها به خون و دي اكسيد كربن از خون به ريه‌ها بهتر مي‌شود.

 

2- در فرآيند حجامت با خروج قابل ملاحظه گلبول‌هاي قرمز بي‌كيفيت(داراي هموگلوبين با اتصال پايدار به مونواكسيد كربن) يا گلبول‌هاي قرمز تغيير اندازه و شكل يافته با گلبول‌هاي قرمز پير(با نيمه عمر پايان يافته)، از بدن و فرمان مغز جهت ساخت گلبول‌هاي قرمز تازه به مغز استخوان و ورود گلبول‌هاي قرمز تازه به جريان خون، سبب بالا رفتن كيفيت و كميت اكسي هموگلوبين‌ها شده و در تبادل اكسيژن از ريه‌ها به بافت و دفع دي اكسيد كربن و مواد زائد ديگر از بافت به ريه‌ها نقش آفريني مناسب و مطلوبي مي‌كند.

آيا افراد كم خون مي‌توانند حجامت كنند؟

با توجه به اين‌كه به كمبود گلبول‌هاي قرمز خون آنمي يا كم‌خوني گفته مي‌شود و به زيادي گلبول‌هاي قرمز خون پلي سيتمي گفته مي‌شود، آنمي يا كم خوني خفيف دليلي بر عدم حجامت نيست و اتفاقا يك روش درمان (تكميلي) كم خوني محسوب مي‌شود. اما براي افراد با كم خوني شديد يا داراي خونريزي فعال يا افرادي با بيماري‌هاي ارثي- خوني(تالاسمي ماژور و...) حجامت گرم يا‌  تر توصيه نمي‌شود(مگر در موارد خاص با شرايط محدود) .

 

البته به پزشكان درمانگر، توصيه مي‌شود قبل از انجام حجامت افراد كم‌خون(خفيف) علل كم‌خوني را بررسي كرده و شرح حال كامل و دقيقي از بيمار و بيماري هاي احتمالي زمينه‌اي و خاص يا سابقه جراحي‌هاي انجام شده تهيه كرده و با در نظر گرفتن شرايط بيمار و سن و وضع جسمي و باليني و بيماري‌هاي زمينه‌اي وي، اقدام به حجامت نمايند.

 

در اين موارد(خاص) بايستي مزاج افراد نيز در نظر گرفته شود. مثلا افراد سرد مزاج حتي با كم خوني خفيف هم نمي‌توانند حجامت ‌تر يا گرم انجام دهند، براي اين قبيل افراد، مي‌توان حجامت خشك و باد كش را با در نظر گرفتن شدت مشكلات و بيماري‌هاي وي انجام داد به افرادي كه دخانيات مصرف مي‌نمايند و سيگاري هستند يا كساني كه پيپ، قليان يا مواد مخدر استعمال مي‌نمايند يا در معرض آلودگي‌هاي شغلي، محيطي هستند يا فشار خون بالايي دارند، حتي در صورت داشتن مزاج سرد يا كم خوني خفيف(با گرفتن شرح حال و در نظر داشتن شرايط خاص بيمار و با صلاحديد پزشك خود) حجامت توصيه مي‌شود.

 

چرا فرآيند حجامت، مبناي مويرگي داشته و هنگام توصيه به انجام حجامت به آن زياد تاكيد مي‌شود؟

در شرح دلايل اين مسئله بايستي بيان شود كه 85 درصد حجم كل خون بدن در گردش خون سيستميك است يعني حدود 65درصد جريان خون سيستميك در وريد‌ها بوده و نقش ذخيره‌اي دارند و 13درصد  در شريان‌ها و حدود 7درصد در مويرگ‌ها و شريانچه‌ها، با توجه به مطالب ذكر شده با انجام حجامت و ايجاد التهاب و مكش در سيستم مويرگي- بافتي و ايجاد زخم و برش در اين مويرگها (به دليل نقش كنترلي شريانچه‌ها و مقدار كم حجم خون خروجي از مويرگ‌ها) فرآيند ترميم زخم و لخته‌سازي و بازسازي بافتي، به سرعت انجام پذير است و با توجه به سرعت بالاي ترميم، قابل تكرار است.

 

اما در مواقعي كه آسيب وريدي در بافت ايجاد شده باشد حجم خون خروجي بسيار زياد بوده و ترميم آن نيز به سختي صورت خواهد پذيرفت و معمولا وريد و بافت آسيب ديده، دچار اسكار خواهد شد و در بسياري مواقع، غير قابل ترميم شده و به صورت كامل اسكار يا آسيب بافتي در محل زخم براي سال‌ها در پوست به جا مي‌ماند، و در طول دوره يك ساله به دليل آن‌كه ناحيه آسيب ديده به سختي بازسازي و بهبودي مي‌يابد بيمار يا فرد حجامت‌كننده ديگر آمادگي ايجاد خراش و زخم عمدي دوباره(براي بار بعدي حجامت را) در مدت كوتاه و فاصله‌اي كم ندارد.

 

ضمناً محل اسكار هم ديگر ارزش حجامت نخواهد داشت. چرا كه با آسيب عمقي و وريدي سه لايه پوست، قطعا بخش‌هاي ديگر بافت‌هاي زير جلدي نيز آسيب ديده و خاصيت الاستيسه خود را از دست خواهد داد و به‌طور حتم لايه ضخيم اسكار در محل زخم حجامت برجاي خواهد ماند و به جرات مي‌توان گفت كه(به دنبال آسيب عمقي و زير جلدي) مويرگ‌هاي پوست خونرساني خود را از دست داده و آسيب جدي و برگشت‌ناپذير مي‌بينند و ساختار پوست در آن ناحيه دچار تغييرات بنيادي خواهد شد.

 

نكته مهمي كه بايستي يادآور شد آن است كه در بافت زير جلدي(زيرين پوست) سطح مقطع وريد‌ها نسبت به شريانها بسيار زياد است(حدود چهار برابر) بنابراين در صورتي كه زخم و برش ايجاد شده بافت زير جلدي را آسيب بزند، بيش‌ترين آسيب به وريد‌ها وارد شده و سبب خونريزي زيادي(به جهت خاصيت انبار و ذخيره وريد ها) شده و همانند شريانچه‌ها خاصيت انقباضي قوي در جدار خود ندارد تا بتواند خونريزي‌ها را كنترل نمايد. پس از پزشكان محترم درمانگر خواهشمنديم، حجامت را يك فرآيند مويرگي(نه وريدي) در نظر گرفته و روي پوست خراش سطحي ايجاد كرده و از ايجاد زخم سطحي و به دنبال آن آسيب بافت زير جلدي پوست به‌شدت پرهيز نمايند.

 

چراكه هدف از حجامت تحريك ناحيه مويرگي پوست(حداكثر تا لايه مياني) و منطقه تبادل اكسيژن و مواد بين اين بافت و مويرگ‌ها بوده تا كيفيت تبادل اكسيژن و مواد غذايي و دفع دي اكسيد كربن در آن ناحيه ارتقا پيدا كند.  از علل ديگري كه در حجامت، خون مويرگي مورد نظر است به سرعت جريان خون بر مي‌گرددچراكه سرعت جريان خون در ناحيه آئورت 30 سانتي‌متر در ثانيه است. اما سرعت جريان خون در مويرگ‌ها حدود 3/0 ميلي متر در ثانيه(يكهزارم) است. پس مي‌توان نتيجه گرفت هنگام حجامت هرچه سرعت جريان خون پايين باشد خونريزي كمتر بوده و آسيب بافتي نيز قابل كنترل شده و كمتر خواهد شد.

 

فرآيند حجامت در پيشگيري و درمان چه نوع بيماري پوستي موثر است؟

به جرات مي‌توان گفت حجامت، در پيشگيري و درمان بسياري از بيماري‌هاي پوست اعم از جوش، آكنه، خارش، آلرژي‌هاي فصلي، لك و اگزما و خشكي پوست و... موثر است. بايد توجه داشت كه با درك درست از ساختار پوست، مي‌توانيم كيفيت فرآيند حجامت را ارتقا دهيم تا بيماران و مراجعه‌كنندگان، هم رضايت كافي از كيفيت آن داشته باشند، هم علاقه و انگيزه بيش‌تري براي ادامه مرحله‌هاي بعدي حجامت داشته باشند. همچنين با شناخت و آگاهي كافي از ساختار پوست و انجام كيفيت مناسب حجامت مي‌توان از عوارض حاصل از حجامت بي‌كيفيت(مثل اسكار و...) جلوگيري كرد.

عوارض انجام بي‌كيفيت حجامت چه چيزهايي است؟

برجاي ماندن اسكار(گوشت اضافه) و تبديل شدن محل اسكار و زخم به خارش و سوزش دايمي، از بين رفتن زيبايي پوست بدن(مخصوصاً در خانم‌هاي جوان و نوجوانان و كودكان) . افرادي كه غلظت خون بالايي داشته رسوبات پوستي كهنه يا پوست حساسي دارند، در نخستين مرحله حجامت ممكن است دچار خارش گردند كه امري طبيعي است، البته بعد از مدتي و در مراحل بعدي حجامت كاملاً رفع مي‌شود. صدمات روحي ناشي از عدم دقت در انجام كيفي حجامت بسيار جدي بوده و احساس رضايتمندي(مخصوصا در خانم‌ها) از كيفيت حجامت، از فاكتورهاي اساسي نتيجه بخش بودن پيشگيري و درمان بيماري‌ها بوده و شرط ادامه و پيگيري مراحل بعدي حجامت است.

 

بايد توجه داشت كه پوست عضو اصلي در محافظت از بدن است و با اين نقش ويژه، بزرگ‌ترين عضو بدن هم از نظر ظاهري و هم از نظر وزني است. قبل از حجامت بايستي توجه كرد كه پوست با افزايش سن نازكتر  و آسيب پذيرتر مي‌شود. پس بايد حجامت در افراد سالمند با احتياط كامل انجام شود. البته بايستي اذعان كرد كه اخذ شرح حال دقيق و بيوگرافي كامل بيمار و معاينه ظريف و حساب شده و بررسي علايم كشفي بيماري و همچنين بررسي دقيق سوابق مشكلات باليني و جسمي بيان شده از طرف بيمار به تشخيص و درمان و احيانا پيشگيري از بروز بيماري كمك شاياني مي‌كند.

 

آيا سن افراد در انجام حجامت اهميت دارد؟

در افراد ميانسال با افزايش سن پوست نازكتر و آسيب پذير‌تر مي‌شود. همچنين در كودكان كم سن و سال پوست نوپا بوده و نازك است، هنگام حجامت ايجاد خراش سطحي و بسيار ظريف و بهبودي فوري(در اين قبيل بيماران) سبب به وجود آمدن انگيزه قوي براي در ادامه و پيگيري درمان بوسيله طب سنتي مي‌شود.

 

باز هم بايد يادآوري شود در افراد ميانسال به بالا با توجه به از بين رفتن خاصيت ارتجاعي پوست، دقت فراوان در ايجاد عمق و كيفيت خراش پوستي مهم است، چراكه توانايي پوست براي التيام خودش به‌شدت باافزايش سن كاهش مي‌يابد. بنابراين علاوه بر كيفيت انجام حجامت، بايستي فاصله معني داري بين نخستين و دومين و سومين نوبت حجامت در طول يكسال برقرار كرد و در صورتي كه غلظت خون بيمار خيلي بالا باشد در صورت نياز به انجام حجامت با فاصله كوتاه از محل قبلي حجامت نبايد انجام داد.

 

نكته ديگر اين‌كه براي افرادي كه نياز به حجامت‌هاي متوالي در فواصل كوتاه دارند با توجه به شرايط و فيزيولوژي و سن و وضع جغرافيايي و جنس و بيماري‌هاي زمينه‌اي، رژيم غذايي مناسبي به بيمار داده شود تا در بهبود و ترميم پوست بيمار و تقويت وضع جسمي وي، اثر مطلوبي داشته باشد.

نكته ديگر درباره افراد مسن اين است كه توصيه مي‌شود در تعداد موارد حجامت و مقدار و كيفيت حجامت دقت بيش‌تري شود چراكه در اين افراد جريان خون كمتر شده و فعاليت غدد لنفاوي و سيستم ايمني، اين افراد ضعيف است. پس نتيجه مي‌گيريم علاوه بر فاكتور‌هاي وزن، قد، جغرافيا و ژنتيك، نقش سن بسيار در انجام كيفي و كمي حجامت موثر است.

نوع پوست از نظر خشكي يا چربي در انجام حجامت چه تاثيري دارد؟

با توجه به نقش اساسي غدد لنفاوي و عروق خوني و فوليكول‌هاي مو و غدد سباسه و اكرين و بسياري از اجزاي ديگر ساختمان پوست در اثر تغييرات كيفي و كمي اين مولفه‌هاي ذكر شده، مي‌توان انتظار داشت كه پوستها به چند گروه(حدود 4 گروه) تقسيم شوند.

 

1- بعضي پوست خشك و زبري دارند.

2- بعضي پوست لك‌دار دارند.

3- بعضي پوست ميكس دارند(خشك بوده و جوش‌ها و روزنه‌هاي چربي هم دارد)

4- بعضي پوست چرب دارند كه جوانان و نوجوانان اغلب چنين پوست‌هايي دارند.

با توجه به مشكلات زيادي كه اين نوع پوست ايجاد مي‌كند ما در اين فصل به تفصيل پوست چربي را بررسي مي‌كنيم.

در اين نوع پوست، غدد چربي به دليل افزايش ترشح، پوستي چرب را ايجاد مي‌كند كه البته اين حالات به فاكتورهاي مختلفي از جمله تغذيه و شرايط خوني و خون رساني پوست و كيفيت فعاليت هورمون‌هاي بدن (مخصوصا جنسي) و وراثت بستگي دارند.

 

در افرادي كه پوست بدن چرب دارند، با توجه به اين‌كه جوش يا آكنه در اين افراد بسيار زياد بوده و نياز به درمانهاي نگهدارنده و تكميلي دارند به همين خاطر در ذيل به چند روش درماني براي اين نوع پوست اشاره مي‌شود:

كليه افراد(مخصوصاً خانم‌ها) در برخورد با پوست چرب براي جلوگيري از جوش و آكنه بايستي به نكات زير توجه داشته باشند و رعايت اين موارد ضروري است تا از عوارض و بيماري‌هاي اين نوع پوست به دور باشند.

1)نبايد از مواد آرايشي و بهداشتي چرب استفاده نمايند.

2) هر روز سه نوبت(حداقل) با صابون، صورت و محل جوش و آكنه شسته شود.

3) از تماس و قرار گرفتن در معرض آلودگي‌هاي شيميايي و محيطي به‌شدت پرهيز نمايند(از جمله آلودگي‌هاي شيميايي وايتكس، رنگ‌هاي نقاشي ساختمان، مواد رنگي ويژه دكلره كردن موها و..)

4) در صورت آفتاب مستقيم و با شدت بالا و زندگي در مناطق كويري يا خشك يا سوز و سرماي شديد و خشك و باد شديد حتما از ضدآفتاب مناسب استفاده نمايند.

محافظت در مقابل اشعه ما وراء بنفش نقش مهمي در پيشگيري از بيماري‌هاي پوست دارد.

در صورت داشتن پوست خشك و زبر و ضخيم از مرطوب‌كننده استفاده شود.

در صورتي كه پوست داراي جوش، آكنه، آلرژي و... است، حجامت به عنوان درمان مكمل و تكميلي راهي مطمئن براي از بين بردن اين نوع جوشها و آكنه و آلرژي‌ها در پوست صورت و بدن بوده و اين روش سهل الوصول و آسان و بي‌عارضه براي درمان ناراحتي‌هاي ناشي از پوست چرب و حتي خشك و زبر است. به دنبا ل انجام حجامت اثرات مثبت درماني آن طي مكانيسم پيچيده‌اي در چند روز تا چند هفته ظهور مي‌كند.

 

بعضي از اين مكانيسم‌ها عبارتند از: اولاً با تحريك سيستم ايمني و دفاعي بدن با التهاب‌ها و عوامل ميكروبي در سطح پوست، مبارزه مي‌كند. و دوم با تحريك جريان خون محيطي بدن و عروق خوني(مويرگي) پوست، خونرساني پوست را بيش‌تر مي‌نمايد سوم اين‌كه با ايجاد انقباض و انبساط در سطح پوست، اعصاب محيطي را در پوست و بدن تحريك كرده و به شادابي و لطيف شدن پوست و تنظيم ترشحات غدد كمك كرده و فوليكول‌هاي مو را نيز تحت تاثير قرار داده و به بهبودي كيفيت رشد و تقويت مو كمك مي‌كند.

 

توصيه مي‌شود پزشكان درمانگر ابتدا بيمار را حجامت نمايند تا كيفيت خونرساني و تحرك سيستم اعصاب محيطي پوست بهتر شده و سيستم ايمني هم فعال شود و سپس از كرم‌هاي ضدباكتري و محلول‌هاي آنتي‌بيوتيك موضعي بر روي جوش‌ها استفاده شود. توجه توصيه به شست وشوي پوست با صابون حداقل روزي يك بار(مخصوصاً پوست صورت) از نكات مهم و بهداشتي است. در ضمن تاكيد مي‌شود از خوردن غذا‌ها و مواد تند و باخاصيت (هيستامينگ و آلرژيك) پرهيز نمايند.

 

در ضمن خوردن ميوه‌جات(به خصوص شب‌ها) و سبزيجات در هر وعده غذايي در بهبود جوش‌ها و كيفيت و شادابي پوست بسيار موثر است. تنظيم خواب و كاهش استرس‌هاي شغلي و خانوادگي و محيطي نيز از ديگر توصيه‌هاي مهم براي رسيدن به نتيجه مطلوب و داشتن پوستي شاداب، لطيف، نرم و خوب است.

 

حجامت چه تاثيري در درمان بيماري‌هاي پوستي از جمله جوش، آكنه و ...  دارد؟

براي حل مشكلات پوست، اگر فردي را حجامت كنيم خونرساني و گردش خون بدن بسيار بهتر شده و ويتامين‌هاي مصرفي چه خوراكي و چه تزريقي با كيفيت بهتري به محل مويرگ‌هاي پوست مي‌رسند و كاملا جذب شده و تبادل آن بين بافت و مويرگها بهتر و كاملتر صورت گرفته و در فرآيند بازسازي پوست (ويتامين c) نقش بي‌بديلي ايفا خواهد كرد. در بسياري از منابع اصلي و معتبر اشاره شده كه بعضي خوراكي‌ها يا مواد آلرژي زا مثل غذا‌هاي پر چرب، خرما، شكلات، كيوي، خرمالو، تخمه، آجيل(به‌ويژه بو داده) قليان، سيگار و الكل سبب بدتر شدن جوش‌ها يا باعث ايجاد آن مي‌شود.

 

پس به پرهيز شديد موارد فوق در حين درمان و بعد از آن توصيه مي‌شود. نقش تغذيه و كليه ورودي‌هاي غذايي و نوشيدني و استنشاقي به بدن اهميت زيادي دارد چند توصيه مهم در اين زمينه دارم كه اولا به صورت جدي از خوردن كليه نوشيدني‌هاي مضر و خوردني‌هاي آلرژي زا كه سبب تشديد جوش‌ها مي‌شود از جمله خوردن مواد و غذاهاي پر چرب، شكلات، شيريني جات، تخمه، آجيل شور و بو داده، خرما و همچنين ميوه‌هاي آلرژي زا مثل كيوي، خرمالو و حتي موز پرهيز نمايند.

 

دوما، به صورت مجدانه و مصرانه مي‌خواهيم كه از كشيدن سيگار، قليان، پيپ و موادمخدر پرهيز نمايند. ماده مخدر(كراك) از جمله قويترين مخدري است كه جوش‌هاي خطرناك پوستي ايجاد مي‌كند به نحوي كه اين جوش‌ها آغاز فرآيند خطرناك از بين رفتن بافت‌هاي بدن مخصوصاً پوست و كبد و ريه و... است و نشان‌دهنده كاهش قدرت ايمني و از بين رفتن سد دفاعي پوست و ساير اعضاي بدن است و عوارض مصرف آن اغلب برگشت ناپذير است. مواد مخدر با چند مكانيسم پوست را تخريب كرده و افرادي كه مواد مخدر مصرف مي‌نمايند(مخصوصاً كراك، هروئين، مورفين و...) بعد از مدتي شادابي و كيفيت پوست خود را از دست مي‌دهند.

 

از آنجا كه حدود 20درصد آب بدن در پوست ذخيره شده است، افرادي كه مواد مخدر مصرف مي‌كنند آب بدن خود را دفع مي‌كنند(يكي از ذخاير آب بدن، آب موجود در پوست است) در اين افراد به محض از دست رفتن آب پوست، بعد از مدتي پوست آنها خشن و خشك شده و نرمي و لطافت خود را از دست مي‌دهد.

 

از طرفي اين افراد(كه موادمخدر مصرف مي‌نمايند) با توجه به اين‌كه سيستم دفاعي آنها دچار ضعف مي‌شود، در مقابل عوامل ميكروبي و رشد و تهاجم اين عوامل، توانايي مقابله را نداشته و به دنبال آن با افزايش رشد و تكثير ميكروب‌ها علاوه بر از دست دادن كيفيت مطلوب و نرمي و لطافت پوست سبب ايجاد جوش‌هاي سرسياه و چركي و عمقي در پوست آنها شده و در صورت ادامه مصرف بالاي اين مواد(كراك)، جوش‌هاي كيستي و گسستگي بافتي و زخم‌هاي غيرقابل بهبود، عاقبت پوست آنها خواهد بود.

 

در اين افراد(حتي در صورت عدم مصرف) تا ماه‌ها و سال‌ها اين عوارض باقي خواهد ماند. يكي از روش‌هايي كه مي‌تواند در تشخيص افرادي كه مصرف كراك دارند كمك كند، ديدن و معاينه دقيق پوست و وجود زخم‌هاي غير قابل بهبود(پاسچول‌ها و جوش‌هاي چركي و كيستي) در نقاط مختلف بدن همراه با ضعف عمومي بدن است. چراكه مي‌توان نتيجه گرفت، تخريب بافت زير جلدي پوست بيمار آغاز شده و به دنبال آن سيستم ايمني بيمار به‌شدت ضعيف شده و خطر از بين رفتن بيمار در اثر گسترش بيماري‌هاي زمينه‌اي عفوني و مقاوم به درمان وجود خواهد داشت.

 

بنابراين در افراد معتاد به‌ويژه مصرف‌كنندگان كراك نبايد حجامت انجام شود؟

بله، توصيه مي‌شود از حجامت اين افراد پرهيز شود، چراكه ممكن است زخم اين بيماران يا بهبود پيدا نكند يا به سختي خوب شود از طرفي در اين بيماران خطر انواع آلودگي‌هاي مختلف (HIV و هپاتيت) وجود دارد، يكي از موارد منع انجام حجامت توسط همكاران، مربوط به بيماراني است كه مصرف مخدر‌هايي مثل كراك را در برنامه روزانه خود دارند، چون خطر و احتمال گسترش عفونت براي پزشك و هم عدم بهبود براي بيمار دارد و تبعات پيچيده‌اي ممكن است به دنبال داشته باشد.

 

ديگر علتي كه موادمخدر پوست را از شادابي دور مي‌كند نقش يبوست مزمن و ادامه‌دار است كه اين افراد در اغلب موارد به آن مبتلا مي‌گردند. يبوست با چند نقش مهم و كليدي در افت شديد شادابي پوست(مخصوصاً پوست سر و صورت) ايفاي نقش مي‌كند. يكي اين‌كه با ايجاد يبوست حركات دستگاه گوارش كند مي‌شود. بنابراين به سمومي كه بايد از بدن سريعا دفع شود، فرصت مي‌دهد كه در روده‌ها مجدداً از راه خون جذب شوند و به پوست رسيده و دوباره در آنجا رسوب نمايد. اتفاق ديگري كه مي‌افتد اين است كه وقتي يبوست ايجاد مي‌شود،

 

اين مواد زائد و سموم در رقابتي تنگاتنگ اجازه جذب املاح و ويتامين‌هاي محلول در آب به خصوص ويتامين (B وC) را به بدن نمي‌دهد بنابراين بدن با كاهش جذب ويتامين‌ها مواجه شده و كمبود ويتامين‌هاي BوC پوست و بازسازي پوست را دچار اختلال مي‌كند. ترامادول، بيومادول و... از جمله قرص‌هاي خطرناك مخدر هستند كه با چند مكانيسم مختلف از جمله ايجاد يبوست و خون توكسيك و از دست دادن آب بدن در نهايت اعتياد به پوست و بدن آسيب مي‌رسانند و مصرف آنها تحت هر عنواني بدون تجويز پزشك مطلقاً ممنوع است.

 

وقتي دستگاه گوارش دچار يبوست شديد مي‌شود، سلولهاي سرطاني و مواد سرطانزا و موادي كه راديكال‌هاي آزاد توليد مي‌كنند در دستگاه گوارش حبس مي‌شود و سبب آسيب شديد به سلول‌هاي نرمال و طبيعي روده‌ها شده و خطر سرطانزايي و عفونت‌هاي مقاوم دستگاه گوارش را بيش‌تر مي‌كنند. همچنين با يبوست، ميكروب‌هاي مقاوم نيز رشد زيادي در دستگاه گوارش كرده و به روده‌ها و در نهايت تمام اندام‌هاي بدن آسيب مي‌رسانند.

 

در اين ميان، موادمخدري كه به صورت قرص(ترامادول، بيومادول و...) يا خوراكي(ترياك يا شيره و...) مصرف مي‌گردند خطر بيش‌تري براي بدن داشته و در اين روش مصرف(خوراكي) علاوه بر جذب سمومات، سبب عدم جذب املاح و ويتامين‌ها و از دست دادن آب ميان بافتي از بدن مي‌شود. همچنين خونرساني و رطوبت پوست مختل شده و پوست بدن بي‌كيفيت و تيره و زبر مي‌گرددو شادابي‌اش را از دست مي‌دهد.

 

با درنظر گرفتن اين نكته كه خوراكي‌ها يا مواد مضر و آلرژي زا براي حفظ سلامت و شادابي پوست نبايد مصرف شود، حال اگر بنا به هر علتي(عدم آگاهي يا داشتن عادت يا اعتياد) تاكنون مصرف شده باشند، چه بايدكرد؟

در ابتدا و در قدم اول بايد شرايط موجود و فعلي بيمار را در نظر بگيريم به عنوان مثال فردي كه ناراحتي پوستي دارد و مواد پرخطر و مخرب و آلرژي زا مصرف كرده و در بدن و خون وي مواد كثيف و آلرژي زا در حد اشباع وجود دارد، ابتدا بايستي حجامت نمايد تا رسوبات و سموم خوراكي‌هاي آلرژيك، مواد سمي محيطي، دود دخانيات(سيگار، قليان، پيپ و...) يا سم ناشي از مصرف الكل به شكلي علمي از بدن وي خارج شود و خون‌سازي تحريك شده و خون جديد در بدن بيمار توليد و جريان خون وي دوباره بازسازي شود.

 

همچنين با عمل حجامت، سيستم ايمني بيمار نيز تقويت شده و در مقابل ميكروب‌ها و كليه مواد التهابي پاسخ بهتري مي‌دهد. قدم دوم دوري و ترك مصرف مواد سمي و اعتيادآور است كه بايد با پزشك خانوادگي خود مشورت كرده و اقدام به حل قطعي و علمي مشكل نمايند. حجامت به‌طور مستقيم يا غيرمستقيم در كاهش اثرات مخرب مواد ورودي سمي و توكسيك و آلرژي‌زا به بدن با مكانيسم‌هاي مختلف كه قبلا اشاره شده مفيد است.

 

جز افراد معتاد به‌ويژه مصرف‌كنندگان كراك كه اشاره كرديد براي چه افراد ديگري حجامت مفيد است؟

در خانم‌هايي كه قرص حاملگي مصرف مي‌نمايند يا در افرادي كه قرص‌هاي اعصاب مي‌خورند، در صورت حجامت مي‌توان سطح هورموني و خوني اين داروها را در خون مويرگ‌ها كاهش داده و از رسوب آن در پوست صورت و بدن جلوگيري كرد و عملاً به شكل غيرمستقيم در پيشگيري از لك صورت موثر واقع خواهد شد.

< قبلی		بعدی >