| صبا شادور |درباره فريبرز عرب نيا نوشتن كار ساده‌اي نيست. بازيگري كه اگر به كارنامه او نگاهي بيندازيم، با فراز و نشيب‌هاي زيادي در زمينه كاراكترهايي كه به ايفاي نقش پرداخته، روبه‌رو خواهيم شد. از محمود بصيرت در فيلم «شوكران» به كارگرداني بهروز افخمي تا ابواسحاق مختاربن ابوعبيد ثقفي در مجموعه «مختارنامه» به كارگرداني داوود ميرباقري و... همين دو نقش كافي است كه پي به نقش‌هاي متفاوت اين بازيگر درعرصه سينماو تلويزيون ببريم.

 

 

حالا بعد از حضور در يك مجموعه تاريخي، قرار است كه اين بازيگر سرشناس سينما و تلويزيون در فيلم «چمران» به كارگرداني ابراهيم حاتمي كيا به ايفاي نقش بپردازد.اين گزارش به بهانه حضور عرب نيا در فيلم «چمران» و نگاهي به كارنامه بازيگري او است.

 

عرب نيا در سال ۱۳۴۳ در تهران متولد شد و در سال ۱۳۶۰ موفق به اخذ مدرك ديپلم رياضي فيزيك شد. او پس از طي كردن دوره خدمت سربازي در سال ۱۳۶۴ به تركيه رفت و در دانشگاه MIDDLE EAST آنكارا مشغول به تحصيل رشته MANAGEMENT شد، اما آن را نيمه تمام رها كرد و به ايران بازگشت تا در رشته مورد علاقه‌اش مشغول شود.

 

او پس از گذراندن تحصيلات دانشگاهي و دوره‌هاي تخصصي تئاتر و سينما به شكل حرفه‌اي وارد كار شد و تئاتر را در كانون تئاتر تجربي زيرنظر استاد حميد سمندريان و سينما را در دوره‌اي دو ساله در مجتمع آموزشي سينما تحصيل كرد. او همچنين در رشته ارتباط تصويري (گرافيك) موفق به اخذ مدرك كارشناسي از دانشگاه هنر شد.

 

وي همزمان با تحصيلات دانشگاهي، آموزش سينما را در مجتمع آموزشي سينما آغاز كرد و مدتي نيز كلاسهاي بازيگری تئاتر را در كانون تئاتر تجربي گذراند.

 

اين بازيگر سينما، نمايش‌هاي زيادي را طي اين دوره بازي و كارگرداني كرده كه از جمله آنها مي‌توان به «آوازخوان طاس»، «كاليگولا»، «دايره گچي قفقازي» و ...  اشاره كرد.

 

عرب نيا در ابتداي مسير كاري‌اش درفيلم‌هاي بي‌شماري به ايفاي نقش پرداخت. فيلم «وصل نيكان» به كارگرداني ابراهيم حاتمي كيا دومين فيلم بعد از «آهوي وحشي» بود كه عرب نيا بازيگري را تجربه كرد. نقش كوتاه اين بازيگر در فيلم به يادماندني «مسافران» به كارگرداني بهرام بيضايي نيز از ديگر حضور او در فيلم‌ها بود. در آن دوره به نظر مي‌رسد عرب نيا تمام تلاش خود را مي‌كرد تا در فيلم‌هايي به ايفاي نقش بپردازد كه بعدها جزو بازيگراني باشد كه با كارگردان‌هاي سرشناس سينما همكاري كرده است.

 

عرب‌نيا تا قبل از سال ۱۳۷۴ در هشت فيلم در نقش‌هاي دوم و سوم ظاهر شد و هيچ‌گاه نتوانست توانايي‌هايش را به معرض نمايش بگذارد. اما وقتي از طرف مسعود كيميايي براي بازي در فيلم «ضيافت» از او دعوت شد، همگان بر اين عقيده بودند كه كيميايي قهرمان خود را يافته است.

 

بازي او در فيلم «ضيافت» يكي از بهترين بازي‌هاي جشنواره چهاردهم فيلم فجر بود. فيلمي كه حضور خيلي از بازيگران جوان با حس و حال عجيبي باعث شد تا رفاقت در فيلم‌هاي كيميايي دوباره رنگ تازه‌اي به خود بگيرد. به نظر مي‌رسد بازي خوب عرب نيا آنچنان در ذهن كيميايي باقي ماند كه فيلم «سلطان» با حضور اين بازيگر در نقش اول ساخته شد و مي‌توان اوج هنرنمايي فريبرز عرب نيا را در فيلم «سلطان» دانست.

 

اين بازيگر سينما توانست شمايل يك قهرمان به ته خط رسيده را به زيبايي هرچه تمام‌تر ايفا كند. اين نقش‌آفريني تا حدي خوب و پذيرفتني بود كه منتقدان ماهنامه فيلم بازي او را بهترين بازي جشنواره پانزدهم فيلم فجر خواندند. اين در حالي بود كه عرب نيا حتي كانديدای دريافت جايزه هم از جشنواره فيلم فجر نشد.

 

با اين‌كه «سلطان» يكي‌ از گرم‌ترين‌ فيلم‌هاي‌ كيميايي‌ وعاشقانه‌اي‌ دوست‌داشتني‌ در بستري‌ از مسائل‌ اجتماعي‌ سياسي‌ آن زمان‌ بود، اما نتوانست نظر مسئولان دولتي را جلب كند. كيميايي با ساخت «سلطان» كه نقش آن را عرب نيا ايفا مي‌كرد، به نحوي ياد و خاطره رضا موتوري را بار ديگر تداعي كرد و اين فيلم‌ براساس‌ فيلم‌ «جيب‌ بر خيابان‌ جنوب» ساموئل‌ فولر ساخته‌ شد و با وجود‌ برخي‌ بي‌حوصلگي‌ها، جزو گرم‌ترين‌، صميمي‌ترين‌ و عاشقانه‌ترين‌ فيلم‌هاي‌ سينماي‌ ايران‌ است‌

 

كه‌ طبق‌ معمول‌، اين‌ خصايای مثبت‌ در برخوردهاي‌ منتقدان‌ گم‌ شد و قصه‌ دوست‌داشتني‌ فيلم‌ هم‌، با وجود‌ كمبودهايي‌ كه‌ داشت‌، ناديده‌ گرفته‌ شد. عرب نيا در فاصله بين ضيافت و سلطان سه فيلم بازي كرد. سه فيلم حادثه‌اي؛ فيلم‌هايي كه نه ارزش ماندگاري داشتند و نه عرب نيا نشاني از خود داشت. او پس از سلطان، سه چهار بازي خوب هم در كارنامه سينمايي خود ثبت كرد تا همچنان خيلي‌ها به او اميدوار باشند.

 

بازي قابل قبول او در فيلم «جهان پهلوان تختي» و به‌ويژه «شوكران» هر دو ساخته بهروز افخمي و بازي متفاوت و بسيار دشوارش در فيلم «شيفته» عرب نيا را به عنوان يكي از چهره‌هاي برتر دهه هفتاد سينماي ايران معرفي كرد.«جهان پهلوان تختي» كه در آن عرب نيا مقابل نيكي كريمي به ايفاي نقش پرداخت نه مي‌توان گفت حضور پررنگ اين بازيگر با يك اتفاق همراه بوده و نه مي‌توان اين فيلم را در كارنامه عرب نيا ناديده گرفت. اما «شوكران» با توجه به نقش‌هاي قبلي اين بازيگر چهره يك مرد كاملي را به معرض تماشا گذاشت كه پيش از اين عرب نيا را كمتر در آن چهره جديد ديده بوديم.

 

«شوكران» تقابل بازي عرب نيا و هديه تهراني بازيگر مقابل وي بود. در واقع اين هوشمندي بهروز افخمي كارگردان را مي‌رساند كه دو بازيگر را مقابل هم قرار داده بود تا بازي‌هاي خود را به نشانه يك مبارزه به تماشا بگذارند. ماراتن بازي اين دوبازيگر باعث شد تا فيلم «شوكران» سبك تازه‌اي در فيلم‌هاي آن دوره را در تاريخ سينما ثبت كند.

 

فريبرز عرب نيا بيش از پنج سال از عمر هنري خود را براي بازي در سريال پر بيننده «مختارنامه» صرف كرد كه به گفته اكثر كارشناسان در ايران و كشورهاي عربي يكي از بهترين بازي‌هاي خود را انجام داده است. عرب نيا از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۷ در اين سريال پر هزينه و پر مخاطب نقش مختار ثقفي را ايفا كرد. بازي وي در اين مجموعه باعث وقفه‌اي طولاني در عرصه بازيگري او در سينما شد.

 

تا اين‌كه عرب نيا در نهم مهر 89 با آغاز پخش «مختارنامه» به مجموعه‌هاي بي‌رمق تلويزيون آمد و يك نقش تاريخي ماندگار را بجا گذاشت. در همين دوران بود كه بازي در فيلم‌هاي «پروانه‌اي درباد» به كارگرداني عباس رافعي و «برگ برنده» به كارگرداني سيروس الوند را نيز به پايان رسانده بود.اما در زمان فيلمبرداري مجموعه «مختارنامه» و در فاصله‌اي كوتاه در فيلم «صندلي خالي» به كارگرداني سامان استركي بازي كرد.

 

درست زماني كه فيلمبرداري مجموعه «مختارنامه» به پايان رسيد، عرب نيا براي بازي در فيلم «شكلات داغ» به كارگرداني حامد كلاهداري قرار داد بازي‌اش را امضا كرد. او در اين فيلم نسبتا ضعيف نقش يك مالخر عتيقه باز را داشت كه شخصيتي چندلايه در بازي او ديده مي‌شد.عرب نيا هيچ موقع ازصحنه تئاتر دور نبود. او در سال 1388 با اجراي نقش اصلي بهرام چوبينه كار در نمايش دو ساعت و نيمه شكر خدا گودرزي كه اوايل زمستان بود، در تالار قشقايي روي صحنه رفت. اگر تا به اين‌جا نگاهي به آنچه از عرب نيا نوشته‌ايم، بيندازيم متوجه مي‌شويم كه عرب نيا در دو دهه اخير فعاليت‌هاي زيادي در زمينه بازيگري داشته است.

 

تصوير مختارنامه او هميشه در ميان قهرمانان ماندگار تاريخ هنرهاي نمايشي و تصويري بجا خواهد ماند. در پايان مجموعه «مختارنامه» فريدون جيراني مجري برنامه «هفت» از عرب نيا دعوت كرد تا در اين برنامه حضور پيدا كند. عرب نيا با پذيرفتن دعوت جيراني در برنامه «هفت» آنچه را كه درباره اصول بازيگري مي‌دانست اين طور بيان كرد كه «مسئله اي كه يك بازيگر بايد به آن توجه داشته باشد حقوق بازيگر است كه بايد از طرف جامعه، مسئولان و خود او رعايت شود. يكي ديگر از مسائل تكاليف بازيگر است كه نسبت به خود، مردم و مقام بازيگر تعريف مي‌شود.

 

همچنين ارتباط بازيگر با حيطه‌هاي مختلف و همچنين هدف يك بازيگر از كار خود مسائلي است كه بايد به آن توجه شود. به عنوان مثال در بحث حقوق و تكاليف متاسفانه از سوي مسئولان تنها به بحث درخواست تكاليف توجه مي‌شود و در نقطه مقابل آن به بحث‌هاي در نظر گرفتن حقوق بازيگر توجه چنداني نمي‌شود».

 

اگرچه برنامه «هفت» با حضور عرب نيا حواشي زيادي را دربرداشت اما عرب نيا به حرف‌هاي خود ادامه داد و درباره اصلي‌ترين آفت در سينماي ايران اينطور بيان كرد كه اصلي‌ترين آفت در سينماي ايران نوع نگاه به بحث خودي و غير خودي است. در هر دوره دوستان براي خود تصميماتي گرفتند و توجيهاتي مطرح كردند. در دوره‌هاي مديريتي بيش از آن‌كه توجه به نخبگان مطرح باشد نزديكان، آشنايان و كساني كه با قواعد آشنا نبودند و با اين تعاريف آشنا نبودند، وارد ميدان شدند و عملا ديديم كه عمدتا اين افراد كار خود را بلد نبودند».

 

در همين برنامه بود كه عرب نيا گروهي از بازيگران سينماي ايران را مورد خطاب قرار داد كه همين موضوع باعث شد تا دعواي سينمايي بين منازعه حامد بهداد و عرب نيا درست شود. عرب نيا در گفت‌وگوي زنده خود با برنامه «هفت» در ميان صحبت‌هايش بدون بردن نام بهداد او را ديوانه خطاب كرد. در همين زمان بود كه بهداد هم خطابه عرب نيا را بي‌جواب نگذاشت و نامه‌اي براي اين بازيگر نوشت و به روزنامه‌ها و رسانه انتقال داد. اما عرب نيا به اين نامه واكنشي نشان نداد تا زمان اكران خصوصي فيلم «پرتقال خوني» به كارگرداني سيروس الوند، مشاجره‌اي كوتاه ميان بهداد و عرب نيا كه هر دو براي اكران فيلم آمده بودند، شكل گرفت.

 

سال گذشته خبرهايي مبني بر كارگرداني فيلم «آمبولانس» توسط عرب نيا شنيده شد. اين در حالي بود كه محمد فلاح پور قرار است تهيه‌كنندگي اين فيلم را كه مجوز ساخت آن نيز صادر شده، بر عهده بگيرد. «آمبولانس» يك كار اجتماعي است كه عرب‌نيا فيلمنامه آن را نوشته‌ و براي انتخاب بازيگران اين فيلم نيز فراخواني داده شده است. در چند روز گذشته نيز اعلام شد كه «فريبرز عرب‌نيا» نقش شهيد مصطفي چمران را در فيلم سينمايي «چ» ساخته ابراهيم حاتمي‌كيا ايفا مي‌كند.

 

تاكنون «فريبرز عرب‌نيا» در فيلم سينمايي «وصل نيكان» نيز با ابراهيم حاتمي‌كيا همكاري داشته است و «چمران» دومين همكاري كارگردان و بازيگر است كه اين فيلم نيمه تيرماه كليد مي‌خورد.عرب نيا از جمله بازيگراني است كه به صورت بالفطره مي‌تواند دو حس متضاد را در چهره و بيان خود به كار گيرد (به كارگيري دوحس متضاد لبخند و ناراحتي را در يك جهت در نشان دادن عكس العمل‌هايش) كه با به كارگيري اين فن توانسته به عنوان بازيگري «شيوه گرا» لقب گيرد.

 

ارزيابي مديريت فرهنگي

عرب‌نيا  در ارزيابي مديريت فرهنگي اظهار كرد: «سيستم مديريت ما به‌ويژه مديريت فرهنگي كه ما از آن استفاده مي‌كنيم يك سيستم فاسد است. البته اين فساد به معناي فحشا در نظر من نيست. بلكه منظورم بدون تحرك بودن اين سيستم است. يعني سيستم مثل آب راكد شده كه بايد عوض شود چرا كه اين سيستم بر اساس ترس بنا شده است. البته اين موضوع در سخنان حضرت علي(ع) نيز ديده مي‌شود كه ايشان مي‌گويند بزرگ‌ترين گناه ترس است.

 

به نظر من يك سيستم مديريت غلط بر اساس ترس بنا شده است، اين ترس مي‌تواند از مسائل مختلف و متنوعي باشد». عرب‌نيا با انتقاد از يكي از میهمانان شب‌هاي گذشته برنامه هفت كه درباره مسائل بازيگري و ورود بازيگران به سينماي ايران سخن مي‌گفت بيان كرد: ‌«وقتي چنين شرايطي پيش مي‌آيد مي‌بينيم كه فردي به اين برنامه آمده و مي‌گويد كه تمام بازيگراني كه من به سينما وارد كردم بر اساس قواعد و ضوابط بوده‌اند. اين سخنان روبه‌روي دوربين‌هاي تلويزيوني و در برابر مردمي بيان مي‌شود كه مي‌دانند او دروغ مي‌گويد.

 

بسياري مي‌دانند كه ايشان تعداد زيادي از بازيگران را با دريافت پول از خيابان به سينما آورده است». او با تاكيد بر اين نكته كه منظور او از اين انتقادها درباره يك مديريت خاص نيست گفت: «من تنها درباره سيستم فعلي مديريت فرهنگي در جامعه صحبت نمي‌كنم، بلكه تمام مديريت‌هاي گذشته را وارث سيستم غلطي مي‌دانم كه ريشه در قبل از انقلاب اسلامي دارد. ما بايد يك بار براي هميشه تكليف خودمان را با اين ريشه غلط مشخص مي‌كرديم و آن را كنار مي‌گذاشتيم، اما اين كار را نكرديم».

 

 

< قبلی		بعدی >