ميرزاباقر عليان‌نژاد:زمستان هر سال با سرما شروع مي‌شود. اما زمستان 1357 با گرماي انقلاب، به بهار آزادي پيوند خورد. زمستان 1357 با اوج‏گيرى نهضت اسلامى مردم ايران و گسترش تظاهرات مردمى در مخالفت با حكومت محمدرضا پهلوى آغاز شد. شدت و سرعت اين تحولات به حدي بود كه رژيم پهلوي نتوانست در برابر آن مقاومت كند و سرانجام در 22 بهمن 1357، بهمن سهمگين انقلاب اسلامي، كه ريشه در بهار 1342 داشت، به حكومت 2537 ساله شاهنشاهي در ايران پايان داد.

 

 

مهم‌ترين وقايع 52 روز آغازين زمستان 1357عبارت بود از: روى كار آمدن دولت شاپور بختيار، پايان اعتصاب مطبوعات با فرمان امام خميني، تشكيل شوراى انقلاب اسلامى توسط امام خمينى، بازگشايي دانشگاه‌ها، فرار شاه، كشتار مردم اهواز، تظاهرات ميليوني اربعين در سراسر كشور،

 

تشكيل كميته استقبال از امام خميني، تحصن روحانيون در مسجد دانشگاه تهران، ورود امام خميني به ايران، معرفي مهدي بازرگان به عنوان نخست‌وزير موقت از سوي امام خميني، ... و سرانجام پيروزي انقلاب اسلامي در 22 بهمن 1357.

 

در زمستان 1357 مردم ايران يك روز سراسر شادي و نشاط را تجربه كردند. مردم پس از قيام قم در 19 دي 1356، طي يكسال هزاران شهيد تقديم انقلاب كرده بودند و هر روز درگير برپايي تظاهرات، اعتصاب، شركت در مراسم شهدا و... بودند.

 

اما پس از انتشار خبر خروج شاه از كشور، دسته‌هاي مختلف مردم از بعدازظهر 26دي1357در شهرها به كوچه‌ها و خيابان‌ها ريختند و دست به تظاهرات گسترده‌اي زدند و در چند شهر، مجسمه شاه را پايين آوردند. مردم از ساعت 2 بعدازظهر، گروه گروه در محله‌هاي تهران گردهم آمده بودند و شادي، شهر را فرا گرفته بود.

 

صداي بوق خودروها در تمام شهر شنيده مي‌شد و باران نقل و شيريني بر سر مردم فرو مي‌ريخت. ملت در سراسر كشور سراپا جشن و شادي و سرور بود.  اما اين روز سراسر شاد براي مردم ايران، براي شاه به‌شدت غمبار بود و او در حالي كه اشك مي‌ريخت از ايران خارج شد.

 

شايد يكي از دلايل ناراحتي شديد شاه در اين روز ديدن تيتر درشت «شاه رفت» روزنامه اطلاعات در فرودگاه مهرآباد بود!

 

يعني شاه قبل از فرارش تيتر رفتنش را ديد، آنهم در روزنامه‌اي كه يك سال قبل در 17دي1356 با مقاله «ايران و استعمار سرخ و سياه» به كمك شاه براي از بين بردن نام امام خميني در ياد ايرانيان آمده بود؛ مقاله‌اي كه تاثير معكوس داشت و جرقه‌اي ايجاد كرد كه به سقوط رژيم پهلوي منجر شد.

 

مردم در اين روز براي خريد روزنامه‌هايي كه از تيتر «شاه رفت» استفاده كرده بودند صف طويلي تشكيل دادند. آنان با خريد اين روزنامه‌ها و با اضافه كردن «در» به تيتر، براي تظاهرات خود پلاكارد درست كردند: «شاه در رفت».

 

اما داستان تيتر روزنامه اطلاعات چه بود؟ غلامحسين صالحيار، سردبير وقت روزنامه اطلاعات، بعدها درباره تيتر درشت اين روزنامه (شاه رفت) گفت:

 

«چون رفتن قطعى است و توانسته‏ايم تاريخ و حتى ساعت پرواز را هم به دست بياوريم بايد پيش‏بينى كارها را بكنم. مى‏دانم در ساعتى كه پرواز انجام مى‏شود،رساندن عكس به روزنامه و انعكاس جزئيات چگونگى انجام اين حادثه مهم مقدور نيست.

 

از اين‏رو از فرصتى كه پيش آمد استفاده كردم و عباس مژده‏بخش، رئيس شعبه صفحه‏بندى و مسئول آرايش صفحه اول روزنامه، را به كُنج خلوت مى‏كشم و با او به صحبت مى‏نشينم. از مدتى قبل مسئله تيتر اول روزنامه در روز رفتن شاه فكر مرا به خود مشغول كرده است. حادثه‏اى كه اهميت آن با هيچ يك از حوادث قبلى دوران روزنامه‌نويسى‏ام قابل قياس نيست.

 

آنچه برايم قطعى است آن‌كه حتى‏المقدور عبارت كوتاه‏تر و در نتيجه تيتر درشت‏تر و چشم‏گير... «حرف آخر دو كلمه بيش‌تر نيست»... همان دو كلمه را [شاه رفت] روى يك تكه كاغذ كوچك نوشتم و دادم دست مژده‏بخش و پرسيدم عباس مى‏توانى اين دو كلمه را با دستگاه «آگران» طورى بزرگ كنى كه در تمام عرض بالاى صفحه اول را بپوشاند؟

 

يكه خورد و گفت مگر تمام شد؟ گفتم مى‏شود اما فعلا فقط بين من و تو باشد. مى‏خواهم كارمان را جلو بيندازيم.» صالحيار در ادامه درباره عكس شاه و فرح كه در صفحه اول روزنامه اطلاعات به چاپ رسيده بود مى‏گويد

 

كه به عباس مژده‏بخش گفتم در آرشيو روزنامه عكسى از شاه و فرح با لباس زمستانى در فرودگاه مهرآباد پيدا كن در حالى كه آنها را پشت به دوربين در حال نزديك شدن به هواپيما نشان مى‏دهد. به اين ترتيب تيتر اول روزنامه اطلاعات و عكس مربوط به آن قبل از خروج شاه از كشور تهيه شد!

 

اما حسين ترابى در كتاب براى آزادى مدعى است روزنامه اطلاعات پيش از خروج شاه در كشور توزيع شد! ترابى مى‏نويسد: «حتى روزنامه كيهان [اطلاعات] به ابتكار سردبيرش عبارت «شاه رفت» را با حروف درشت پيش از خروج شاه در صفحه اول به چاپ ‏رساند. جالب آن بود كه نسخه‏اى از روزنامه در فرودگاه به دست شاه هم رسيد!

 

صداى شعار مردم با تصاوير لحظات خداحافظى شاه و فرح و بالا رفتن آنها از پلكان هواپيما همراه شده است: اى شاه خائن آواره گردى، خاك وطن را ويرانه كردى، كُشتى جوانان وطن، ‌الله‏اكبر، كردى هزاران تن كفن،‌ الله‏اكبر.»فرار شاه در 26دي1357 مقدمه‌اي شد براي ورود امام خميني به ايران در 12 بهمن 1357؛ ديو چو بيرون رود فرشته درآيد.

< قبلی		بعدی >