مجتبي گهستوني: در استاني زندگي مي‌كنم كه به شهادت بسياري از فعالان ميراث فرهنگي و باستان شناسان بخشي جدايي ناپذير از تاريخ و گذشته ايران است. آثار و بناهاي تاريخي متعدد، اقوام مختلف، فرهنگ و... همه و همه گوياي اين مدعا است. استان خوزستان حرف‌هاي بسياري در زمينه تاريخ و فرهنگ اين مرز و بوم دارد كه هنوز ناشنيده ماند است و با وجود اين‌كه صد سالي از شروع كاوش‌هاي باستان‌شناسي در ايران گذشته است اما هنوز ناگفته‌هاي بسياري باقي است كه بايد گفته شود و هنوز اين استان موزه‌اي ندارد كه در خور اين فرهنگ و تاريخ باشد.

 

 

حال كافي است اين استان غني از ميراث فرهنگي را به كل كشور تعميم دهيم تا دريابيم در ايران چه مي‌گذرد. شايد موزه‌هاي كوچكي كه در برخي شهرهاي كوچك كه تاريخ طولاني هم ندارند پاسخگوي نياز مردم و سرانه فرهنگي آنها باشد اما آنچه در تمام كشور در زمينه موزه داري جريان دارد در خور علاقه‌مندان به تاريخ و مردم ما نيست. به‌ويژه اگر به‌خاطر داشته باشيم كه علاوه بر تمام اهميتي كه گفته شده هر ساله نيز كاوش‌ها و حفاري‌هاي باستان‌شناسي بسياري علاوه بر حفاري‌هاي غيرمجاز كه در بسياري موارد از حفاري‌هاي مجاز هم پيشي مي‌گيرند، انجام مي‌شود.

 

حال اين سوال پيش مي‌آيد كه اين همه آثاري كه كشف مي‌شوند از سكه و كتيبه گرفته تا سفال و ظروف كجا برده مي‌شوند و كجا به نمايش د ر مي‌آيند. سوال اين است كه گنجينه جوبجي كه سال 86 در رامهرمز كشف شد و هنوز منتظر ديدن آثارش هستيم كجا رفته است چرا جز چند اثر كه در موزه ايران باستان به نمايش درآمده در موزه‌هاي ديگر هيچ اثري از آنها نيست چرا موزه‌هاي رامهرمز و خوزستان از نمايش آثار اين گنجينه بي‌بهره‌اند.

 

اين سوال بسياري از كارشناسان، فعالان و دوستداران ميراث فرهنگي ايران است كه عاقبت آثار كشف شده در بهبهان، ايذه، مسجد سليمان، شوش، شوشتر و رامهرمز چه شد و در كدام موزه مي‌توان آنها را ديد؟بهبهان از زمان ايلامي‌ها داراي تاريخ و آثار كشف شده استولي موزه آن در حد بالكن يك فرهنگسرا است كه آن هم دو سال است تعطيل شده است. تمام اينها نشان مي‌دهد ما در موزه داري آن هم در سرزميني با قدمت و تاريخ ايران موفق نبوده‌ايم.

 

موزه داري ما نه در معيارهاي ملي موفق بوده و نه در معيارهاي بين‌المللي. چرا امروز بايد بشنويم بعد از 70 سال كه از شروع به كار موزه ايران باستان گذشته تازه قرار است 8 اثر آن بعد از اين همه سال به ثبت برسد. اين شرايط به روشني بازتاب شرايط موزه داري در كشور ما است. چرا كه هنگامي كه وضع موزه ايران باستان ما در شرايطي است كه دايم مورد اعتراض فعالان و خبرنگاران اين حوزه واقع مي‌شود ديگر تكليف باقي موزه‌هاي نيز معلوم است.

 

چرا هنگامي كه در موزه‌اي آثار جديدي به نمايش در مي‌آيد اطلاع‌رساني نمي‌شود تا علاقه‌مندان تاريخ و ميراث فرهنگي فرصت يابند از آن بازديد داشته باشند. چرا در آبادان كه گردشگر زياد دارد و مورد اقبال مردم است و اتفاقا چون موزه نزديك بازار است بازديدكننده هم دارد بيش‌تر مواقع مردم با در بسته مواجه مي‌شوند. چرا هنوز مديریت‌ها و تصميم‌گيريها سليقه‌اي است و به‌طوري كه مي‌بينينم در یك موزه تنها عكاسي با فلاش به دليل آسيبي كه نور مي‌زند ممنوع است اما در موزه‌اي ديگر به صلاحديد مدير آن كلا عكاسي ممنوع است.

 

هنوز در موزه‌هاي ما آن‌قدر براي بازديدكننده احترام قائل نيستند كه اطلاعات را به‌موقع به روز رساني كنند. به عنوان مثال در يكي از موز‌هاي خوزستان در حالي كه به عنوان راهنما گروهي را همراهي مي‌كردم با سوال يكي از بازديدكنندگان مواجه شدم كه شيئي كه به نام تابوت به نمايش درآمده بود چرا با ابعاد يك تابوت همخواني ندارد و هنگامي كه همين سوال را از مسئول موزه پرسيدم پاسخ دادند: بله چند سالي است كه به نتيجه رسيده‌اند كه اين شيء تابوت نيست ولي هنوز توضيحات زير آن تغيير نكرده است.

 

اين طور به نظر مي‌رسد كه موزه در نگاه بسياري از مسئولان و موزه داران ما يك مكان لوكس است كه عده‌اي بازديدكننده سطحي وقتشان را در آن مي‌گذرانند. در حالي كه همين موزه مي‌تواند با اطلاع‌رساني درست نگرش مردم را نسبت به فرهنگشان، محيط زندگيشان و گذشته شان تغيير دهد. اما همچنان مي‌بينيم كه بيش‌تر شهرهاي ما برخلاف سابقه تاريخيشان موزه‌اي در حد و شأن خود ندارند و حتي همان چيزي هم كه موجود است نيز چنان كه شايسته است مورد توجه قرار ندارد و اطلاعات كافي و صحيح درباره اش ارايه نمي‌شود.

 

همين شهر ايذه با آن همه فرهنگ و تاريخ و سنت و بازي‌هاي محلي و... نه يك متر موزه مردم‌شناسي دارد و نه يك متر موزه باستان‌شناسي. آثاري هم كه طي دهه 70 و به‌خاطر حفاري‌هاي سد كارون 3 به دست آمده است به نقل از يكي از مسئولان هنوز در انبار يكي از ارگان‌هاي دولتي نگهداري مي‌شود. در حالي كه مردمي كه تبعات سد‌سازي را تحمل كرده‌اند هنوز نتوانسته‌اند اين آثار را ببينند.

 

دبير انجمن دوستداران ميراث فرهنگي خوزستان سارينا

 

< قبلی		بعدی >