|مينا ياري|پيشرفت و رفاه بشر وابسته به ظرفيت خلاقيت او درحوزه‌هاي فناوري وفرهنگ است و محافظت قانوني از خلاقيت‌ها مشوق سرمايه‌گذاري بيش‌تر است كه به نوآوري‌هاي بيش‌تر مي‌انجامد. اين نظام با بيان قانوني حقوق معنوي و اقتصادي افراد خلاق در ارتباط با آنچه كه خلق مي‌كنند و حقوق عموم براي دسترسي به دستاورد اين افراد و همچنين توسعه و ترويج خلاقيت‌ها و گسترش و كاربردي كردن نتايج آنها  و نيز تشويق تجارت منصفانه تاكيد دارد.

 

حقوق مالكيت فكري به معناي حقوق قانوني منتج از فعاليت ذهني و فكري در زمينه‌هاي صنعتي، علمي، ادبي و هنري است. همچنين تشويق و محافظت ازمالكيت موجب رشد اقتصادي، پديد آمدن شغل‌ها و صنايع جديد و ارتقای كيفيت و خرسندي از زندگي است. در مالكيت‌هاي صنعتي حق انحصاري اختراع، طرح‌هاي صنعتي، علائم تجاري(كالا و خدمات) ورازهاي تجاري مهم‌ترين مواردي هستند كه مخترع بايد به آنها توجه كند.

 

اختراع محصول يا فرآيندي است كه راه جديد انجام كاري را ارايه مي‌دهد يا راه‌حل فني جديدي را براي مشكل خاصي پيشنهاد مي‌كند. پتنت حق انحصاري است كه درقبال اختراع ثبت شده به مخترع يا نماينده قانوني او اعطا مي‌شود. پتنت حمايت قانوني ازاختراع را براي دارنده آن تامين مي‌كند؛ حمايت پتنت به اين معنا است كه مورد اختراع را نمي‌توان بدون اجازه دارنده پتنت به صورت تجاري توليد كرد، استفاده يا توزيع و به فروش رساند. پتنت مجوزتوليد محصول اختراعي نيست بلكه تنها ديگران را ازتوليد آن بازمي دارد. ثبت اختراع خود هدف نيست بلكه وسيله‌اي است قانوني كه با صرف وقت و هزينه براي نيل به اهداف تجاري واقتصادي انجام مي‌شود.

 

اداره ثبت اختراع كشور مورد تقاضا پس از بررسي كارشناسي پرونده واحتمالاً پس ازانتشار مفاد تقاضا نامه درسطح عموم، درصورت احراز شرايط، نهايتا گواهي حق اختراع را اعطاء مي‌نمايد كه درسرتاسر همان كشور معتبر وقابل دفاع است. فرآورده‌هاي جديد(حمايت ازمحصول، روش توليد، كاربرد)، فرايندهاي جديد(حمايت ازخود فرآيند يا روش توليد) كه كاربردهاي جديد (حمايت ازكاربرد جديد يك محصول) داشته باشد قابل پتنت كردن هستند. ازشرايط پتنت شدن اختراع شامل نو بودن، دارا بودن گام ابتكاري كاربرد عملي وارزش بيش‌تر اقتصادي افشاي اختراع است.

 

مواردي كه غيرقابل ثبت به عنوان اختراع هستند عبارتند از: مواردي كه ازقبل درطبيعت موجود است، نظريه‌هاي علمي؛ روش‌هاي رياضي؛ طرح ونقشه، قواعد وروش‌ها(مثل روش انجام تجارت، فعاليت ذهني؛ بازي)، نرم افزار رايانه‌اي فاقد اثر فني؛ روش تشخيص يا معالجه بيماري درانسان يا دام، گونه‌هاي گياهي يا جانوري ياروش ايجاد آنها واختراعي كه استفاده تجاري آن مخل نظم عمومي يا اصول اخلاقي باشد. درواقع هدف ازثبت پتنت از ديدگاه مخترعان كسب افتخار براي خود وكشور وجلوگيري از ثبت ايده توسط ديگران وكسب درآمد ازاختراعات وپايش وحفظ حقوق پتنت است.

 

از آنجا كه بخش ادعاهاي يك پتنت (Claim) يكي از اساسي‌ترين قسمت‌هاي هر پتنت بوده وبه‌ويژه درباره فناوري‌هاي نوين از اهميتي دو چندان برخوردار است، لازم است تا صاحب اختراع ضمن توجه جنبه‌هاي اختراع خويش در بخش ادعاهاي پتنت، ‌طوري به شرح اختراع بپردازد كه قابليت احراز شرايط لازم جهت ثبت را بيابد، به‌طورمثال ممكن است يك محصول به خودي خود قابل پتنت شدن نباشد اما فرآيند انجام شده جهت نيل به آن محصول يا ابزاري كه درساخت آن محصول دخالت داشته‌اند قابليت پتنت شدن را دارا باشند.

 

بنابراين فرد مخترع بايد به نحوي ثابت نمايد كه اختراع وي نه تنها ازلحاظ ابعاد تغيير يافته.(دستيابي به شرط نو آوري دراختراع) بلكه كاهش ابعاد دراختراع وي موجب توليد كاربردهاي جديد ومفيد ونيزايجاد مزيتهاي تجارتي شده است.حمايت ازثبت اختراع در بازرگاني داخلي و بين‌المللي از اهميت ويژه‌اي برخوردار مي‌باشد به همين دليل معاهده‌هاي چند جانبه بسياري بين دولت‌ها منعقد شده است كه ازآن جمله مي‌توان كنوانسيون پاريس و معاهده همكاري اختراع (PCT) براي حمايت از مالكيت صنعتي و سازمان مالكيت فكري رانام برد.

 

معاهده همكاري اختراع يكي ازمهم‌ترين پيشرفت‌هاي بشري در همكاري‌هاي بين‌المللي، در زمينه ‌ثبت اختراعات به شمار مي‌آيد. PCT كه يك توافقنامه تحت كنوانسيون پاريس است، عمدتا معاهده‌اي براي همكاري در زمينه ثبت، جست‌وجو و بررسي اظهارنامه‌هاي ثبت اختراعات و منتشرساختن اطلاعات فني است.اين معاهده پتنت‌هاي بين‌المللي صادر نكرده و اين مسئوليت كماكان دراختيار دفاتر ثبت اختراعات كشورهاي عضو است. با درنظرگرفتن صرفه‌جويي كه در هزينه‌هاي ثبت ازطريق PCT مي‌شود، تعداد زيادي ازشركت‌هاي برجسته جهان از اين سيستم استفاده مي‌كنند كه بسياري ازآنان نيز از شركت‌هاي كشورهاي درحال توسعه است.

 

رشد چشمگير تعداد اظهارنامه‌هاي بين‌المللي كه تحت اين معاهده درسال‌هاي متمادي به ثبت رسيده است، خود گواهي برمزيت آن (براي متقاضيان دفاتر ثبت و موسسات صنعتي) نسبت به سيستم سنتي است. تعداد اظهار نامه‌هاي بين‌المللي ازطريق PCT، از چند هزار اظهارنامه در اواخر دهه هفتاد ميلادي به بيش از 110000 اظهار نامه تا پايان سال 2003 ميلادي افزايش يافته است.

 

معاهده همكاري اختراع يك راه‌حل تجاري بسيار موثر براي شركتها ومخترعاتي است كه خواهان حفاظت ازاختراع خود درچندين كشورمي باشد.
علاوه برمزاياي بسيارآن در تسهيل فرايند ثبت دركشورهاي متعدد، PCT بانك اطلاعاتي عظيمي از اطلاعات فني ارزشمند است كه درشناسايي روند حركت فناوري‌ها بسيار مفيد فايده خواهد بود. چنين اطلاعاتي منبع اصلي تحليلگران در جست‌وجوي فرصت‌ها و زمينه‌هاي سرمايه‌گذاري و همچنين راهنمايي درانتقال فناوري است.

 

دانشجويان و فارغ‌التحصيلان دانشگاه‌ها و مراكز آموزش عالي بايد از مسائل مختلف مربوط به ثبت اختراع، ابتكار وموضوعات مربوط به مالكيت فكري اطلاع داشته باشند و آموزش‌هايي بايد ببينند تادرصورت داشتن ايده و اختراعي بتوانند از طريق آن به كسب وكار موردنظر دست يابند.امروزه بايستي نوآوري‌ها وايده‌ها با روش‌هاي جديد دردبستان، دبيرستان ودانشگاه به مخاطبان آموزش داده شود وازابتداي ورود دانش‌آموزان و دانشجويان، بحث درآمدزا كردن افكار و ايده‌ها ترويج وفرهنگسازي شود تا كه خود بسترساز مقولات مهم‌تر در زمينه كارآفريني شود.

 

تعداد كارشناسان و متخصصان بحث مالكيت فكري به‌ويژه درمقوله ثبت اختراع و نوشتن اظهارنامه در كشور محدود به چند نفر مي‌شود. لذا مهم‌ترين مشكل در عدم ثبت به‌موقع و صحيح اختراعات و ابتكارات در كشور نبود نيروي متخصص آشنابه بحث‌هاي مالكيت فكري به‌طورحرفه‌اي و فني است.بنگاه‌هاي كوچك ومتوسط مي‌توانند از اختراعات و ايده‌هاي جديد دانشجويان و فارغ‌التحصيلان دانشگاه‌ها حمايت كنند يا خريد و جذب نوآوري‌هاي آنها موجب موفقيت يك كسب وكار در دنياي نوين كسب وكاركنوني باشد.

 

با آموزش‌هاي لازم خصوصاً براي قشرجوان مي‌توان درسطوح مختلف زمينه نوآوري‌ها و اختراعات را براي آنها فراهم كرد وازطريق فرآيندهاي مربوط به مالكيت فكري آنها را به مسيرهاي درست هدايت كرد.   تربيت وآموزش وكلاي ثبت اختراع دركشور؛ دردنيا تخصصي وجود دارد كه ازآن تحت عنوان وكلاي ثبت پتنت (اختراع) يا كارگزاران ثبت اختراع از آنها ياد مي‌شود. اين افراد، ‌با پيش زمينه فني وكسب آموزش‌هاي مربوط به حقوق مالكيت فكري مي‌توانند همانند وكلاي دادگستري درحوزه مربوط به اختراعات و‌ نوآوري‌ها انجام وظيفه كنند.

 

در واقع اين افراد مي‌توانند پروانه‌اي شبيه با پروانه وكالت بگيرند، روش‌ها وفرآيندهاي مربوط به ثبت اختراع را براي مخترعان و نوآوران هركشوري دنبال كنند و به نتيجه برسانند. كه دركشور ما متاسفانه اين كارگزاران ثبت پتنت(اختراع) وجود ندارد ولذا بايستي در دانشگاه‌ها كارشناسي اين رشته را ايجاد كرد. و تعداد كارگزاران ثبت اختراع را دركشور بدين طريق افزايش داد.

كارشناس ارتباطات

 

< قبلی		بعدی >