موضوع بازار گرم رمالي و فالگيري در جامعه از آن دست موضوعاتي نيست كه به مرز كهنگي برسد چراكه همواره افرادي هستند كه اين بازار را گرم نگه مي‌دارند. اين افراد هم مي‌توانند گروه‌هايي باشند كه به فالگيري و رمالي و جادو و... مشغول هستند و هم افرادي كه براي فال و سركتاب و... به اين گروه مراجعه مي‌كنند. به گفته مردم شناسان و روانشناسان ضعف ايمان، فاصله گرفتن از توكل و كمرنگ شدن ارزش‌هاي اخلاقي از عمده علل مراجعه افراد به رمال‌ها و فالگيران است.

 

 

| مرضيه محمدي|

 

بررسي موضوع فالگيري و رمالي در گفت‌وگوي «ملت ما» با اساتيد مردم‌شناسي و روانشناسي

محمدعلي كيهاني‌نژاد روانشناس و استاد دانشگاه در اين باره به «ملت ما» مي‌گويد: افراد فالگير و كساني كه با رمالي گذران زندگي مي‌كنند از نظر روانشناختي افرادي آنتي سوشيال يا ضد اجتماعي هستند و در گول زدن و فريب دادن استاد هستند. آنها اين توانايي را دارند كه روي ذهن مراجعه‌كننده شان به‌راحتي نفوذ كنند و قابليت‌هاي خود را به او تلقين كنند. وجود اين افراد با چنين ويژگي‌هايي رواج و اشاعه فالگيري و رمالي را در جامعه به دنبال خواهد داشت.

 

او مي‌افزايد: موضوع فالگيري ريشه در جامعه دارد و چه در زندگي شهري و چه روستايي رواج دارد. در يك تقسيم‌بندي معمولا افراد تحصيل كرده در مواجهه با رمالي سنجيده‌تر عمل كرده و آن را موضوعي بي‌اهميت مي‌بينند. افرادي كه اميد و اعتماد به نفس كمي دارند و به نسبت ساده لوح هستند به صحبت‌هاي فالگيران به خوبي گوش داده و عمل مي‌كنند. فالگيران كه با فال چاي، قهوه، ورق، شمع، نخود اقدام به كار مي‌كنند، بيش‌تر جنبه سرگرمي و تفنن داشته و 95 درصد از مشتريان آنها از ميان بانوان هستند.

 

بعضي از آنها فالگيري تلفني نيز انجام مي‌دهند. يعني با يك تلفن و نيت پاسخ را توسط پيك موتوري به در منزل مشتري فرستاده و در قبال 50 تا 100 هزار تومان پاسخ را تحويل مي‌دهند.

 

هدف مراجعين يافتن يك راه فرج است

كيهان نژاد در رابطه با علت مراجعه افراد به رمال‌ها مي‌گويد: در واقع مراجعه‌كنندگان به رمال‌ها به دنبال يك راه و فرجي هستند كه به اعتماد به نفس نداشته‌شان اميد بدهد و آنها را به موضوع مورد نظر نزديك‌تر كند. فالگيران با انواع و اقسام روش‌ها سعي در گول زدن افراد مراجعه‌كننده دارند كه در سطح شهر هم به وفور ديده مي‌شود و به‌راحتي در دسترس هستند. يكي از دلايل خوب بودن اوضاع مراجعه به فالگيران وجود مبلغاني از سوي خودشان در سطح شهر است به‌طوريكه هرجا مي‌نشينند مي‌گويند «من رفتم و خوب جواب داد».

 

اين براي افزايش مراجعين نوعي تبليغ به حساب مي‌آيد. يكسري افراد هستند كه رمال‌ها و فالگيران را به دروغ سوق مي‌دهند و شايد از عوامل خود آن افراد باشند. اين روانشناس اضافه مي‌كند: يك زماني است كه در زندگي موضوعاتي پيش مي‌آيند كه به اشتباه به موضوعات ديگري نسبت داده مي‌شوند، به عنوان مثال فردي دچار بيماري مي‌شود و به پزشك مراجعه مي‌كند پزشك طول درمان را 10 روز در نظر مي‌گيرد و به بيمار دارو تجويز مي‌كند

 

در اواخر ده روز بيمار به دعانويس يا رمال براي رفع مشكل خود مراجعه مي‌كند و به سرعت جواب مي‌گيرد اما اين بهبودي را به پاي درمان پزشك نمي‌گذارد و به اشتباه آن را به رمال نسبت مي‌دهد نمونه‌هايي اينچنيني در اطرافمان زياد هستند. كيهاني‌نژاد گروه خاصي از افراد جامعه را تحت تاثير فالگيري و رمالي مي‌داند و معتقد است:

 

طبقه متوسط و ضعيف اجتماع كه آسيب پذير‌تر هستند بيش‌تر تحت تاثير اين اعمال قرار مي‌گيرند اين افراد با اين ويژگي‌ها همواره به دنبال كلمات و راه‌حل‌هاي تازه‌اي هستند كه خوشحالشان كند و به آنها روحيه بدهد درحالي كه اينها همه تلقين هستند و تنها راه‌حل براي درمان مشكل اين افراد صبر است چراكه گذر زمان مشكل آنها را حل مي‌كند.

 

 

مردم خودشان به ما اعتقاد دارند

او در ادامه مي‌گويد: تعدادي از اين رمال‌ها مريض من هستند و اعتقاد اصلي و مشترك همه آنها به اين است كه وقتي مردم خودشان به ما اعتقاد دارند و پول خرج اين مسائل مي‌كنند چرا نگيريم. اينها كتاب‌هايي مطالعه مي‌كنند كه اغلب منبع چيني و هندي دارند. اين افراد زبان باز  و خوش صحبت هستند و جذب‌كننده هستند اثر‌گذاري منفي فال و رمالي بر روحيه افراد اغلب مخرب‌كننده است و ميزان اين تخريب بستگي به اثرپذيري روحي افراد دارد. هر رو زكه مي‌گذرد با وجود تلاش‌هايي كه براي ريشه كن كردن خرافه پرستي و فالگيري در جامعه مي‌شود اما باز هم با افزايش اين گروه‌ها مواجه هستيم.

 

رمالي و فالگيري ريشه در تاريخ دارد

حسين آقاجاني استاد دانشگاه در رشته مردم‌شناسي و جامعه‌شناسي در رابطه با تاريخچه اين اعتقادات به «ملت ما» مي‌گويد: فالگيري و رمالي قدمتي به اندازه تمام تاريخ بشر دارد. مطالعات مردم شناسان در كتاب شاخه زرين اثر جيمز فريزر يا كتاب‌هاي اسطوره‌هاي قديم نشان مي‌دهد كه انسان اوليه بين 6 تا 7 هزار سال قبل، موضوع جادو و فالگيري را در ذهن داشته است اين مفاهيم به جوامع اوليه بازمي‌گردد حتي قبل از پيدايش اديان الهي مفعومي به نام مانا وجود داشته است.

 

كلمه مانا براساس اين اعتقاد به وجود آمده‌است كه برخي از اشيا داراي نيروي خاصي هستند اين نيروي نامرئي در اشيا بوده است. او ادامه مي‌دهد: شايد در منابع مردم‌شناسي بيش از ده محقق داريم كه درباره اين مفهوم منابع و كتاب‌هاي متعدد داشته‌اند زماني كه مغول‌ها به ايران آمدند بخشي از آداب و سنن صحرانشين‌ها را به ايران آوردند يكي از آنها كه در برخي نقاط ايران هنوز بر اين اعتقاد است كه قيچي يا فلزي مثل آن بالای سر كودك مي‌تواند جن را از او دور كند يا در حاشيه درياي عمان زماني كه افراد بيمار مي‌شوند معتقدند يك بادي در بدن اين افراد رفته است و سعي مي‌كنند با موسيقي درماني اين باد را خارج كنند.

 

بنابراين در جوامع متعدد اين موضوع خرافات وجود داشته است اما در رابطه با رمالي و فالگيري يادم است در دوران دبيرستان كه از مولوي تهران رد مي‌شدم افرادي بودند كه سر كتاب باز مي‌كردند اينها در واقع كار روانكاوان را انجام مي‌دادند و براي كاهش استرس و اضطراب فعاليت مي‌كردند. اين مردم شناس اضافه مي‌كند: چندسال قبل در منطقه‌اي از فرانسه طبق گفته يكي از اساتيد مردم‌شناسي كه در آنجا بوده است تعداد زيادي از جادوگران و فالگيران همايشي در آنجا داشتند بنابراين اين موضوعي همه گير و گسترده در دنيا است.

 

تا زماني كه انسان وجود دارد رمال و جادوگر هم وجود دارد يعني ابتدا ما بايد اين طرف قضيه را ببينيم كه انسان‌ها بنا بر يك نيازي به اين افراد مراجعه مي‌كنند كه از اين طريق فكر مي‌كنند بر بخشي از تفكر پنهان خود نوعي رمزگشايي كنند. اما در سوي ديگر يك تعدادي از افراد سودجو از اين باور سوءاستفاده مي‌كنند. جادو و مانا از ابتدا از انسان‌زاده شده است ما معمولا با رمال‌ها و جادوگران برخورد مي‌كنيم اما هنوز علت‌شناسي درباره اين‌كه چرا انسان‌ها به اين دست از افراد مراجعه مي‌كنند نكرده‌ايم و هنوز به‌طور دقيق نمي‌دانيم چه ويژگي در افراد باعث كشيده شدن به سمت اين گروه‌ها مي‌شود.

 

آقاجاني در رابطه با تاثير برخورد با اين گروه‌ها تا امروز معتقد است: از سال 1350 خودم شاهد اين بودم كه جامعه همواره مخالف اين افراد بوده است اما هر تلاشي براي ريشه كن كردن آنها شده است به بن بست رسيده. هرچه مبارزه با اين تيپ افراد شده مقاومت آنها هم بالا رفته چون سود پنهاني دارند. از يك طرف مردمي كه براي حل مسائل خود به اينها مراجعه مي‌كنند احساس مي‌كنند راهكار آنها مناسب حالشان است اگر جامعه مدرن شده است ولي تفكر هنوز تفكر مدرني نيست و سنتي است.

 

اين افراد فالگير و جادوگر براي افراد مراجعه‌كننده كاركرد داشته و نياز آنها را برطرف كرده است. علت و منشأ اين پديده ناشناخته است مصاحبه و تهيه گزارش در رابطه با فالگيري و رمالي اين يك بعد قضيه است اما بعد ديگر مشتريان زياد اين افراد است و تعداد كساني كه به آنها مراجعه مي‌كنند بالاتر از ميليون است اين موضوع پديده‌اي پيچيده است و عوامل شناخته شده و ناشناخته‌اي در آن دخيل هستند كه آنها بايد مطالعه شوند و ديد كه چرا اين افراد تعدادشان زياد شده است.

 

فرهنگ‌شناسي يكي از راه‌هاي حل مشكل فالگيري و رمالي

عوامل زيادي به‌طور آشكار و پنهان در گسترش اين موضوع در سطح جامعه دخالت دارند كه اين عوامل بايد مورد مطالعه قرار بگيرند. او در ادامه با بيان اين‌كه راه‌حل اساسي در نابود كردن اين مفاهيم و اعمال در جامعه شناخت فرهنگ است مي‌گويد: متاسفانه ما مركز مطالعات مردم‌شناسي نداريم كه هزينه‌اي كند تا درباره اين مسائل مطالعه كند اگر تحقيقاتي مي‌شود اداري است نه مردم شناختي.

 

در سال 1822 در دانشگاهي در لندن به 20 نفر از محققان دنيا پول مي‌دهند كه بيايند همه سفرنامه‌هاي دنيا را تحليل محتوا كنند اما ما براي رشته فرهنگ‌شناسي براي دكتراي مردم‌شناسي بيش از ده سال است كه نمي‌توانيم دانشجو تربيت كنيم در كشوري كه مبناي فرهنگ‌شناسي جوامع است. تحقيقات نشان داده است مطالعات مردم‌شناسي ريشه عميق اين موضوعات را پيدا كرده و مي‌تواند در ريشه‌كن كردن آن كمك شاياني به جامعه كند.

 

< قبلی		بعدی >