سمندر لرستاني اين‌جا ميان بساط دستفروشان چه مي‌كني؟ لرستان كجا و بازار تجريش تهران كجا؟ از فروشنده‌ات پرسيدم از گونه در حال انقراضمان با چه چيز پذيرايي مي‌كني؟ گفت: ‌مگر جز آب چيز ديگري هم مي‌خورد؟! سمندر لرستاني ميراث ارزشمند تمام ايرانيان است؛ اين جمله را ميليون‌ها بار تكرار خواهيم كرد؛ سال‌هاست كه در پايان سال با فروش و عرضه اين‌گونه نادر از آبزيان مواجه مي‌شويم.

 

مرضیه محمدی -

كشف و ضبط 200 عدد سمندر لرستاني

در كنار خيابان‌ها در ميان بساط فروشندگان شب عيد داخل سطل‌هاي پر از ماهي را كه نگاهي مي‌اندازيم با سمندرهاي لرستاني با قامتي 14 سانتي در كنار ماهي‌ها مواجه مي‌شويم. قرار گرفتن زيستگاه اين زيستمند دوست داشتني در بين دو استان خوزستان و لرستان سبب به وجود آمدن مشكلاتي شده است.

 

خشكسالي‌هاي پي‌درپي و تخريب زيستگاه سبب كاهش جمعيت اين‌گونه بومي ايراني شده است و اين در حالي است كه قاچاق بيش از حد اين‌گونه به دست سوداگران حيات‌وحش به يكي از اصلي‌ترين نگراني‌هاي «دوستداران محيط زيست زاگرس» مبدل شده است، با اين وجود باز هم هر ساله شاهد فروش اين نوع گونه جانوري هستيم كه به عنوان سين هشتم بر سر سفره هفت سين خودنمايي مي‌كند.

 

سمندر نماد پاكي است

افسانه‌هاي كهن ايراني سمندر را‌زاده آتش مي‌دانند كه نامش تركيبي از دو كلمه سام (آتش) و اندر (درميان) است. سمندرها در فصل زمستان براي فرار از سرما وارد شكاف درختان مي‌شوند. در قديم كه انسان‌ها چوب‌ها را به عنوان سوخت آتش مي‌زدند ناگهان سمندر از آن به بيرون مي‌جهيد كه همين مسائل اين باور را در ميان مردم ايجاد كرد.

 

سمندر نماد پاكي، شجاعت، ايمان پايدار و انسان راست‌كردار است. سمندر لرستاني گونه‌اي از راسته دوزيستان، تنها در كشورمان ايران و در مناطق محدودي از زاگرس مركزي، در استان‌هاي لرستان و خوزستان در ميان بوته‌زارها، تالاب‌ها و رودخانه‌هاي دايمي زيست مي‌كند جزو گونه‌هاي در خطر انقراض است و صيد بي‌رويه و رسيدگي نكردن سازمان‌هاي مسئول باعث شده تا هر روز شاهد كاهش چشمگير جمعيتش باشيم.

 

با اين حال اين روزها و در آستانه ايام نوروز بازهم سيل قاچاق اين‌گونه منحصر به فرد آغاز شده است تا در كنار ماهي‌هاي قرمز كنار خيابان به ميراث طبيعي ايران چوب حراج زده شود. هر ساله خبر توقيف محموله‌هاي قاچاق سمندر لرستاني را مي‌شنويم. روز گذشته رئيس گارد اجرايي محيط‌زيست استان تهران از كشف و ضبط 200 عدد سمندر لرستاني در بلوار آزادگان ميدان مركزي تره‌بار خبرداد.

 

مسعود ميرانزاده به مهر گفت: در بلوار آزادگان ميدان مركزي تره بار به غير از 200 عدد سمندر لرستاني نزديك به 250 حلقه مار آبي كه به صورت غيرمجاز به فروش مي‌رسيدند كشف و ضبط شد. به گفته وي، بر اساس نظريه كارشناسان مارها از مناطق شمالي كشور بوده و سمندرها نيز از منطقه لرستان بودند. او تصريح كرد: اين حيوانات ارزش اكولوژيكي بسيار زيادي دارند و مردم نبايد آنها را در آكواريوم‌هاي كوچكي كه زيستگاه بسيار نامناسبي براي آنهاست اسير كنند.

اسارت موجودات زنده به دست انسان

غلامعلي بسكي فعال محيط‌زيست در اين باره به «ملت ما» مي‌گويد: يكي از دغدغه‌هاي مهم دوستداران محيط‌زيست فروش آزادانه اين‌گونه در معرض خطر انقراض در كنار خيابان و در ميان ماهي‌هاي سفره هفت سين است؛ همه ساله و با نزديك شدن به ايام نوروز يك عده سودجو به طرق مختلف اقدام به صيد سمندر كرده و آن را با قيمت‌هايي ناچيز به فروش مي‌رسانند اين موضوع را ما در حالي نظاره‌گر هستيم كه در سراسر دنيا قانون خريد و فروش اين‌گونه ارزشمند ممنوع اعلام شده است.

 

او ادامه مي‌دهد: سمندر امپراتور يا سمندر لرستاني تنها موجود زنده‌اي نيست كه اين روزها به دست اين بشر مسير نابودي را طي مي‌كند هستند انواع و اقسام موجودات زنده‌اي كه به دست انسان اسير شده‌اند و روز به روز به نابودي نسل‌شان نزديك مي‌شوند. اين فعال محيط‌زيست مي‌گويد: در سوره روم نيز آياتي در اين باره اشاره شده است آياتي كه در آن سخن از ظهور فساد در خشكي و دريا مي‌شود و در ادامه آمده است كه اين نابودي به دست خود بشر اتفاق مي‌افتد.

 

به گفته بسكي نابودي سمندر ناشي از افزايش جمعيت و ‌زاده انواع خواسته‌هاي ناصحيح بشر است. او در رابطه با تنها راه كمك به جلوگيري از خريد و فروش اين جانور آبي مي‌گويد: فرهنگ‌سازي براي عدم خريد و فروش و به‌ويژه در نظر گرفتن قوانين سخت و داراي ضمانت مي‌تواند از اين مشكل به ميزان چشمگيري بكاهد.

 

در اين بين آنچه كه از درجه اهميت فوق‌العاده‌اي برخوردار است، اين است كه نگه داري اين‌گونه آن هم در فضاي كوچك آپارتماني و در داخل يك آكواريوم شيشه‌اي به شكلي غير حرفه‌اي هرگز نمي‌تواند حداقل شرايط مناسب را براي گونه مورد نظر فراهم كرده و در نتيجه مرگ زيستمند را به همراه خواهد داشت.

 

تخريب زيستگاه سمندر لرستاني

محمد تقي‌زاده، كارشناس آبزيان در اين باره معتقد است: متاسفانه اين سمندر زيبا در معرض انقراض قرار دارد آن هم به‌خاطر تخريب زيستگاهش توسط جاده كشي و سد‌سازي‌ها و لوله كشي‌هاي نفت و گاز و قطع بي‌رويه درختان بلوط كهنسال كه چشمه‌هاي محل زندگي اين جانور را تامين مي‌كند و عامل ديگرآن صيد بي‌رويه نوزادان و حيوانات جوان اين جانور توسط مردم است كه آگاهي كافي در رابطه با شرايط نگهداري اين جانور آبي ندارند.

 

محل نگهداري اين نوع سمندر بايد در مكاني آرام و داراي آرامش باشد و اگر امكان دارد بايد در اتاقي كه نور آفتاب مستقيم به آن نمي‌تابد قرار بگيرد و اتاق داراي سيستم حداقل سرمايشي و خنك‌كننده باشد درجه حرارت آب بايد ما بين 15 تا 25 درجه حفظ شود. البته اين نوع سمندر در حرارت بالا هم زنده مي‌ماند ولي شرايط استاندارد همان 15 تا 25 درجه است.

 

ايجاد يك زمستان سرد در تكثير بسيار ضروري است. تقي‌زاده ادامه مي‌دهد: با اين توضيحات به نظر خريداران سمندر‌ها نكات لازم را در نگهداري رعايت نمي‌كنند چون حفظ اين جانور چندان راحت نيست بنابراين اين‌گونه به‌راحتي با گذشت چند روز يا چند ماه در فضاهاي بسته آپارتماني زنده نمي‌مانند چراكه همه گمان مي‌كنند تنها غذاي اين جانور آب است در حالي كه سمندر لرستاني از حشره‌ها، تخم و لارو آنها، كرم خاكي و بندپايان كوچك تغذيه مي‌كند.

 

اگر امروز شاهد فروش آزادانه سمندر لرستاني در كنار خيابان‌هاي تهران هستيم، نتيجه ناآگاه بودن مردم از شناخت گونه‌هاي تحت حفاظت و نبود جريمه‌هاي متناسب با ارزش واقعي اين‌گونه‌هاست. اين در حالي است كه اكثر مردم هيچگونه شناختي نسبت به گونه‌هاي در معرض خطر محيط زيست ايران نداشته و متاسفانه نهاد‌هاي دولتي و غير دولتي در زمينه ايجاد يك فرهنگ اصيل زيست محيطي ضعيف عمل كرده‌اند.

 

جاي بسي تاسف است كه امروز نگاه جهانيان به گونه‌هاي ارزشمندي همچون سمندر معطوف شده و با متخلفين برخوردي جدي خواهند كرد. اين در حالي است كه هنوز هم براي قاچاق‌گونه نادر سمندر هيچ گونه جريمه‌اي در نظر گرفته نشده است.

 

 

 

< قبلی		بعدی >