| رويا كاكاوند|سفر كردن به‌ويژه اگر از راه زميني باشد ويژگي‌ها و شرايط خاص خود را دارد. سفر زميني بر خلاف سفرهاي هوايي يا دريايي كمك مي‌كند تا تمام آنچه در راه مي‌گذرد را ببيني. از منظره‌هاي زيباي طبيعت لذت ببري و محو تماشاي پستي بلندي‌هاي زمين، جنگلهاي پر درخت، كوه‌هاي سربه فلك كشيده و دشت‌هاي رنگ به رنگ شوي. سفرهاي زميني مي‌تواند علاوه بر خستگي راه هميشه همراه با خاطرات دل‌انگيز مسير باشد اگر صحنه دلخراش يك تصادف همه‌چيز را خراب نكند يا قرباني يك حادثه نشويد.

 

ديدن صحنه‌هاي دردناك ماشين‌هاي در هم خورده شده، آمبولانس‌هايي كه به زور خود را از ميان خودروهاي ديگر به محل حادثه مي‌رسانند، چراغ گردان پليس راه و خوني كه زير ملحفه سفيدي بيرون‌زده و جاده را رنگين كرده مي‌تواند تمام خوشي‌هاي يك سفر را به ناگهان از بين ببرد و زندگي‌هاي بسياري را براي هميشه به نابودي بكشاند.

 

ديدن چنين صحنه‌هايي هر چند ناخوشايند است اما سال‌ها بخش جدايي ناپذير از سفرهاي زميني ايرانيان شده است. سال گذشته آمار كشته‌شدگان حوادث رانندگي در ايران 20 هزار نفر بود. يعني روزانه بيش‌تر از 50 نفر در حوادث رانندگي در كشور جان باخته‌اند. رقم هولناكي است كه مرگ، تنها بخش داستان آن است.

 

سرپرست پژوهشكده بيمه با اشاره به رقم بالاي تلفات جاده‌اي در كشور، طبق آمار، ايران در ميان 190 كشور دنيا، از نظر عدم ايمني در تصادفات رانندگي رتبه 189 را به خود اختصاص داده است و تنها كشور سيرالئون بوده است كه وضع نامناسب‌تري از ايران داشته است و رقم خسارت‌هاي مستقيم و غير مستقيم اين تصادفات را بيش از 7 درصد توليد ناخالص ملي كشور اعلام كرده است.

 

اضافه كنيد خانواده‌هایي كه يكي از والدين را از دست مي‌دهند. عوارض سنگين رواني كه ايجاد مي‌شود و... اما تاكنون بيش‌تر آنچه درباره علت اين حوادث شنيده‌ايم مربوط به رانندگان و تخلفات رانندگي بوده است.در حالي كه به گفته سرهنگ صمد اسفندياري، معاون عمليات پليس راه كشور، حوادث جاده‌اي ناشي از برآيند عملكرد يك مثلث است.

 

او مي‌گويد: راه، وسيله و انسان مثلثي است كه مجموع عملكردشان روي هم تاثير دارد و در نتيجه حوادث را منجر مي‌شوند. هر كدام از اين عوامل به‌طور كلي نقش هم افزايي دارند يعني هر كدام كه نقص داشته باشد اگر آن يكي عامل به حد كافي قوي باشد مي‌تواند آن نقص را پوشش دهد و بالعكس.

 

اسفندياري درباره نقش پوشاننده اين عوامل مي‌افزايد: يعني اگر پيچ جاده تند باشد، ولي راننده كاملا هوشيار و آماده باشد مي‌تواند به خوبي پيچ را رد كند و در نتيجه نقص جاده را پوشش دهد يا اگر راننده عملكرد مناسب نداشته باشد ولي جاده ايمن باشد و حفاظ مناسب داشته باشد يا حادثه‌اي رخ نمي‌دهد يا در صورت رخ دادن حادثه كمترين خسارت پيش خواهد آمد.

 

سهم جاده از حوادث رانندگي چقدر است؟

آمار پزشكي قانوني مي‌گويد تصادفات رانندگي دومين علت مرگ و مير در كشور است. كارشناسان هم مي‌گويند درست است كه خطاي انساني و تخلفات رانندگان بيش‌ترين سهم را در اين حوادث دارد اما ايمن بودن راه‌ها و خودروها و رعايت استاندارد مي‌تواند از شدت تصادفات پيشگيري كرده و تاثير خطاي انساني را به حداقل كاهش دهد. اما در بسياري موارد رعايت نشدن استاندارد در راه‌ها و خودروها و مشكلات مختلفي كه در اين زمينه وجود دارد خود پيش درآمد حادثه مي‌شوند.

 

هر چند پيدا كردن آمار مستندي كه مشخص كند سهم هر كدام از اين عوامل در بروز حوادث رانندگي چقدر است كاري بسيار مشكل و گاه غير ممكن است. هر كدام از ارگان‌ها و بخش‌ها ارايه چنين آماري را در حوزه وظايف سازمان يا ارگان ديگري مي‌داند و مسئولان از ارايه چنين آماري طفره مي‌ روند.

 

محمدكريم خسروي، معاون اجتماعي فرهنگ ترافيك پليس راهور نيز ارايه آمار درباره سهم هر يك از عوامل انساني، راه و وسيله نقليه را درباره حوادث رانندگي كشور غير كارشناسي مي‌داند و معتقد است بايد سهم هر يك از اين عوامل را در هر راه به صورت جداگانه ديد و بررسي كرد. او در اين زمينه مي‌گويد: هنگامي كه جاده‌اي دو طرفه كه ماشين‌ها با هم رخ به رخ مي‌شوند تبديل به يك بزرگراه مي‌شود كه مسير رفت و برگشت در آن جدا شده است به دليل كم شدن خطاهايي مانند سبقت غيرمجاز يا انحراف به چپ تا 70 درصد شاهد كاهش حوادث رانندگي خواهيم بود.

 

به همين دليل است كه مي‌بينيم در كشوري كه تعداد خودروهايش 3 تا 4 برابر خودروهاي كشور ما است، آمار حوادث رانندگي‌اش به مراتب پايين‌تر از آمار اين حوادث در كشور ما است. چون بيش‌تر راه‌هاي آنها بزرگراه و آزادراه است. كيفيت راه‌هايشان از جمله روكش آن بالا است. نقطه حادثه خيز ندارند. سطح استاندارد ايمني خودروهايشان هم بالاتر است بنابراين به مراتب با حوادث كمتري روبه‌رو مي‌شوند. اما ما بيش‌تر راه هايمان مشكل دارد. برخي راه‌ها حتي در برخي نقاط كاربري خود را از دست مي‌دهند.

 

به عنوان مثال به محور هراز نگاه كنيد، اين راه در چند نقطه تبديل به جاده مي‌شود، بعد وارد شهر مي‌شود، يعني ماهيت جاده‌اي خود را از دست مي‌دهد و دوباره بعد از خروج از شهر تبديل به جاده مي‌شود. ما مشكلات بسياري در اين زمينه داريم. چرا بيش‌ترين كشته‌هاي ما در 30 كيلومتري شهرها است چون ما ماهيت جاده‌ها را از بين برده‌ايم.

 

خسروي تاكيد مي‌كند: به همين دليل براي كل جاده‌هاي كشور نمي‌توان يك آمار كلي صادر كرد. چرا كه هر جاده شرايط و وضع خاص خود را دارد. شرايطي كه بر يك راه روستايي حاكم است با شرايطي كه به عنوان مثال بر اتوبان قم حاكم است با شرايطي كه بر محور هراز حاكم است، متفاوت است ما بر‌اي هر جاده آمار جداگانه‌اي داريم كه نمي‌توانيم آن را به جاده ديگري نسبت بدهيم.

 

قانون همه‌جانبه‌نگر

قانون قديم رسيدگي به تخلفات رانندگي انسان محور بود يعني هنگام وقوع سانحه تمام قصور را متوجه راننده مي‌ديد اما قانون جديد رسيدگي به تخلفات رانندگي تمام عوامل را با هم بررسي مي‌كند. اسفندياري، معاون عمليات پليس راه كشور اين تغيير نگرش قانون را يكي از عواملي مي‌داند كه مي‌تواند در كنترل بهتر و بيش‌تر شرايط نقش جدي ايفا كند. او در مورد قانون جديد رسيدگي به تخلفات رانندگي مي‌گويد: اين قانون پليس را موظف مي‌كند تا جاده،

 

وسيله نقليه و خطاي انساني را كنار هم بررسي و تعيين كند هر عامل چقدر در حادثه تاثير داشته است. يعني اگر در سر پيچي حادثه‌اي رخ مي‌دهد پليس بايد بررسي كند اين حادثه چقدر به دليل تند رفتن راننده در سر پيچ رخ داده است چقدر قوس پيچ جاده در بروز حادثه موثر بوده، چقدر اختلاف سطح آسفالت با شانه خاكي موجب حادثه شده، آيا جاده حفاظ لازم را داشته است و آيا وسيله نقليه دچار نقص فني بوده كه در بروز حادثه موثر بوده است؟

 

تعيين سهم هر كدام از عوامل در بروز سوانح كاري بسيار ظريف، دقيق و پيچيده است كه بايد توسط چند كارشناس به صورت جداگانه بررسي شود. هركدام دلايل متقن را پيدا كنند و در نهايت با اجماع نظر تمام آنها نتيجه نهايي را اعلام كنند. اسفندياري ادامه مي‌دهد: اما اين‌كه راه چقدر مي‌تواند با توجه به قانون در هر حادثه‌اي نقش داشته باشد متفاوت است. قطعا داشتن يك راه خوب و مناسب در كاهش حوادث موثر است و در صورت بروز حادثه از اثر آن مي‌كاهد.

 

يعني ميان يك راه كه ايمن ساخته مي‌شود، از حفاظ مناسب در آن استفاده شود يعني حفاظي كه هنگام وقوع سانحه بتواند خودرو را حفظ كند و مانع سقوط آن شود با راهي كه يا حفاظ ندارد يا اگر دارد آن‌قدر ضعيف است كه در صورت برخورد خودرو همراه آن به پايين پرتاب مي‌شود، تفاوت از صفر تا صد است. معاون عمليات پليس راه كشور درباره اين‌كه راه ايمن و استاندار چيست و بايد چه ويژگي‌هاي داشته باشد مي‌گويد: تعيين استانداردهاي جاده‌ها وظيفه سازمان استاندارد است و اين موارد را آنها بايد اعلام كنند.

 

به علاوه مثلا اگر طبق استانداردها اختلاف سطح آسفالت با شانه خاكي بايد 5 سانتي‌متر باشد ولي اين اختلاف سطح در راهي 10 سانتي‌متر است و در اين راه حادثه‌اي رخ داده باز هم بايد ديد اين اختلاف سطح در وقوع حادثه چقدر موثر بوده است و اگر در وقوع حادثه موثر بود، ميزان تاثير آن بررسي مي‌شود. از سال گذشته هم كه قانون جديد رسيدگي به تخلفات رانندگي ابلاغ شده است بر اساس دستورالعمل‌ها مشكلات را بررسي و به متولي آن اعلام مي‌كنيم.

 

خسارت

معمولا در هر حادثه‌اي كه رخ مي‌دهد فرد يا افرادي متضرر مي‌شوند و كسي كه عامل اين ضرر و خسارت شده است بايد آن را جبران كند. هنگامي عامل يك سانحه صد در صد انسان تلقي مي‌شد روند دريافت و پرداخت خسارت واضح و روشن بود حال بايد ديد هنگامي كه راه موجب بروز حادثه و ايراد خسارت مي‌شود چه كساني بايد پاسخگو باشند. اسفندياري در اين زمينه مي‌گويد: در صورت وقع حادثه‌اي كه راه در آن موثر باشد، در زمينه پرداخت خسارت، بستگي دارد متولي جاده چه كسي باشد.

 

درباره جاده‌هاي برون شهري، در كشور ما دو جور جاده وجود دارد، يك جاده‌هايي كه توسط شركت‌هاي خصوصي ساخته شده و هنوز تحويل وزارت راه و شهرسازي نشده‌اند ولي به دليل نيازي كه وجود دارد بهره‌برداري مي‌شوند و جاده‌هايي كه تحويل وزارت راه و شهرسازي شده‌اند ولي به دليل تعميرات در اختيار شركت‌هاي سازنده است تا مثلا روكش آسفالت را اصلاح كنند و...

 

در اين جاده‌ها اگر حادثه‌اي رخ دهد كه به‌خاطر عملكر اين شركت‌ها باشد مثلا ماشين‌آلات راهسازي را جايي بدون علامت هشدار‌دهنده گذاشته باشند يا استانداردهاي لازم را رعايت نكرده باشند و مانند اينها بايد پيمانكار اين شركت پاسخگو باشد و اين موارد در قرارداد اين شركت‌ها نيز قيد شده است. معاون عمليات پليس راه كشورمي افزايد: اما نوع دوم جاده‌ها، جاده‌هايي است كه تحويل وزارت راه و شهرسازي شده و تحت نظارت اين وزارتخانه است يعني حتي اگر نياز به تعمير داشته باشد خود اين وزارتخانه بايد اقدام كند.

 

در نتيجه وقوع حوادث در اين جاده‌ها متوليش وزارت راه است و بايد پاسخگو باشد. او مي‌گويد: البته در صورتي كه جاده‌اي مشكل داشته باشد بايد ديد اين مشكل ساختاري است يعني هنگام ساخت به نكته‌اي توجه نشده و در ساخت مشكل هست كه بايد در اين زمينه اقدام اساسي صورت بگيرد اما گاهي اوقات هم يك مشكل مقطعي است يعني خيلي راحت و با اقدامي كوچك مشكل رفع مي‌شود. تمام اين مسائل را كارشناسان بايد بررسي كنند.

 

 

< قبلی		بعدی >