احد رضايان:با بالا گرفتن مباحث مربوط به تحريم‌هاي گسترده‌تر عليه ايران از طرف ايالات متحده و متحدانش و عملي شدن برخي از آنها، همچون تحريم يكجانبه بانك مركزي و بسياري از افراد و شركت‌ها، پاسخ به اين سوال كه  هدف از اين تحريم‌ها چيست و در نهايت چه خواهد شد؟ براي بسياري از شهروندان‌مان در اقصي نقاط كشور، با مباحث فراواني همراه بوده است.

 

 

برخي‌ها استدلال مي‌كنند كه به دليل نبود اجماع در بين كشورها از ميزان تاثير‌گذاري اين تحريم‌ها كاسته مي‌شود بنابراين از نظر آنها تحريم‌ها ابزار ضعيفي در دشمني با مردم ايران هستند كه تنها مي‌توانند مشكلات نه‌چندان مهمي را براي سيستم اقتصاد كشور به همراه داشته باشند

 

ولي به دليل توانايي‌ها و ظرفيت‌هاي موجود ايران اين مشكلات را به‌راحتي  مي توان دور زد در نگاه آنها هدف از اعمال اين تحريم‌ها سنگ اندازي در مسير پيشرفت و تعالي ايران اسلامي است .گروهي ديگر با استناد به اتحاد، همبستگي و هوشياري ايرانيان در طول تاريخ و به‌ويژه طي سه دهه گذشته ضمن نفي تاثيرات منفي تحريم‌ها استدلال مي‌كنند

 

كه چنين تحريم‌هاي نه تنها آسيبي بر كشور وارد نمي‌كنند بلكه دولت و ملت را در دستيابي به قله‌هاي علم و دانش بيش‌تر تشويق و ترغيب مي‌نمايند. آنها تحريم را بيش از آن‌كه تهديدي براي توسعه كشور بدانند آن را به مثابه فرصتي براي توسعه و پيشرفت قلمداد مي‌كنند آنها هدف از اين تحريم‌ها را تلاش براي بر چيدن نظام اسلامي مبتني بر ولايت مطلقه فقيه مي دانند.

 

در همين رابطه برخي ديگر با استناد به تاثيرات بسيار منفي تحريم‌ها - حتي تحريم‌هاي يكجانبه از سوي كشورهاي صاحب نفوذي همچون امريكا و انگليس - بر اقتصاد كشور، استدلال مي‌كنند كه گسترده‌تر شدن تحريم‌ها آسيب‌هاي جدي بر سيستم اقتصادي، سياسي و حتي اجتماعي كشور به همراه خواهد داشت آنها ضمن توصيه و تاكيد بر اتخاذ سياست‌هاي سازگارانه با هنجارهاي تعريف شده

 

در سياست و روابط بين‌الملل تلاش مي‌كنند تا از گسترده‌تر شدن اين تحريم‌ها جلوگيري نمايند بنابراين هدف از اعمال چنين تحريم‌هايي عليه ايران را اتخاذ سياست‌هاي ناسازگارانه از جانب ايران مي‌دانند. قضاوت در اين خصوص كه كدام يك از اين استدلال‌ها مي‌تواند به واقعيت نزديكتر باشد وظيفه خواننده است هدف ما ترسيم درست فضايست كه كنش‌ها و واكنش‌ها در آن فضا رخ مي‌دهد.

 

در اين قسمت لازم است مفروضات زير را گوشزد نماييم تا مبنايي براي تبيين بهتر باشند:

1- تحريم‌هاي تحميل شده افزايش هزينه‌ها را براي اقتصاد كشور به همراه داشته است.

2- اقتصاد كشور، اقتصادي رانتي و مبتني بر درآمد‌هاي نفتي است.

3- ايران كشوري در حال توسعه و بنابراين نيازمند تكنولوژي مدرن است.

همان‌طوري كه در بالا نيز ذكر شد تحريم ابزاري است براي تحميل اراده، اين تحميل مي‌تواند بين دو كشور متعارض يا گروهي از كشورها در مقابل يك يا گروهي ديگر از كشور‌ها باشد بدترين نوع تحريم در حال حاضر تحريم اعمالي شوراي امنيت در قالب سازمان ملل است تحريم‌هاي مختلف معاني متفاوتي دارند

 

بر فرض مثال تحريم يك شخص با تحريم يك شركت و آن هم با تحريم سازمان‌ها و مجاري اصلي تغذيه‌كننده سيستم اقتصادي كشور‌ها متفاوت است. با توجه با اين نكات مي‌توان ويژگي‌هاي تحريم هدفمند را – كه ايالات متحده مدعي به كار‌گيري آن در مقابل ايران است – بهتر متوجه شد در تحريم هدفمند تلاش مي‌شود تا تحريم داراي ويژگي‌هاي زير باشد.

1- تاثير‌گذاري: به‌طوري كه اثرات ناشي از آن به‌راحتي قابل لمس باشد.

2- شدت بخشي: از حداقل تنبيه‌ها به سمت حداكثر آنها در جريان است.

3- گسترش‌يابي: از موارد جزئي به موارد كلي و فراگير گسترش مي‌يابند.

آنچه كه در تحريم از اهميت ويژه‌اي برخوردار است داشتن ضمانت اجرايي است كه آن هم در ارتباط مستقيم با عواملي همچون توافق و اجماع كشورها و يا قدرت و نفوذ كشوري كه خواستار تحميل اراده خويش است،مي باشد. همچنين قدرت و نفوذ كشور تحريم شده نيز در ميزان ضمانت اجراي تحريم، تاثيرگذار است

البته اين مورد به صورت عاملي منفي در چنين ضمانت اجرايي عمل خواهد كرد. با در نظر گرفتن تمامي اين نكات و همچنين نگاهي به تاريخچه و چگونگي سيراين ابزار فشار و چه بسا ابزار ترغيب در ايران - كه در جدول زير گرد آوري شده است - به‌راحتي مي‌توان درباره كم و كيف تاثير‌گذاري و هدف يا اهداف تحريم‌ها به بحث و استدلال پرداخت.

< قبلی		بعدی >