حسن بهشتي‌پور:برگزاري انتخابات پارلماني روز يكشنبه 25 دي ماه 1390 (15 ژانويه 2012) در قزاقستان فرصتي را به وجود آورد تا بار ديگر موضوع تقسيم قدرت بين احزاب سياسي و مناسبات آنها با حاكميت، در سطح رسانه‌هاي گروهي منطقه و جهان مطرح شود. در انتخابات زودهنگام پنجمين دوره پارلمان قزاقستان هفت حزب نوراوتان، ميهن، آك ژال، حزب ملي سوسيال دمكرات، حزب كمونيست، حزب دمكراتيك «اييل» و حزب دمكراتيك «عدالت» با يكديگر به رقابت پرداختند.

 

 

صرف نظراز پيشتازي مطلق حزب حكومتي «نوراوتان» و پيروزي قابل انتظار اين حزب، سياست بازگشايي فضاي رقابت بصورت كنترل شده اهميت بيش‌تري به اين انتخابات در مقايسه با انتخابات سال‌هاي پيش داده بود.حضور 720 ناظر خارجي از سوي سازمان امنيت و همكاري اروپا، كشورهاي عضو جامعه همسود،

 

سازمان همكاري اسلامي و سازمان شانگهاي در اين انتخابات براي توجيه آزاد بودن رقابت احزاب در عرصه بين‌المللي و به نمايش گذاشتن تحولي دمكراتيك در قزاقستان، ارايه تحليلي واقع بينانه به دور از جو‌سازي‌هاي مرسوم خبري و رسانه‌اي بيش از پيش ضرورت دارد.

 

اين مسئله به‌ويژه از آن جهت اهميت دارد كه به دو سئوال اساسي و مهم در مقطع كنوني پاسخ داده شود:

1- آيا قزاقستان تحت تاثير تحولات كشور همسايه خود روسيه كه پس از انتخابات شاهد تظاهرات اعتراض‌آميز بود به عنوان اقدامي پيشگيرانه تلاش كرده است اصلاحات مورد نظر را براي مشاركت دادن مخالفان در قدرت به عمل آورد؟

2- با توجه به حركت عظيمي كه در شمال آفريقا و خاورميانه براي بر انداختن حكومت‌هاي فردي آغاز شده است، نظربايف نيز پذيرفته كه پس از بيست سال حاكميت مطلق بر اين كشور اصلاحات تدريجي خود را با انجام انتخابات نسبتا باز به مورد اجرا گذارد تا از تكرار نا آرامي‌هاي روسيه در قزاقستان جلوگيري كند؟

در مقاله پيش روي ضمن تحليل نتايج انتخابات قزاقستان تلاش شده است به اين دو سئوال مهم پاسخ داده شود.

اولويت توسعه اقتصادي بر اصلاحات سياسي

«نور سلطان نظربايف» رئيس‌جمهوري 71 ساله قزاقستان در بيست سال گذشته در اين كشوِر نفت‌خيز آسياي مركزي، اولويت اول را به توسعه اقتصادي داده است و تلاش كرده از طريق امتياز دادن به روسيه و غرب نوعي موازنه مثبت را در سياست خارجي خود برقرار سازد تا بتواند در سايه حمايت قدرت‌هاي مطرح خارجي برنامه اصلاحات اقتصادي را با كمترين هزينه به پيش ببرد.

 

اما نكته مهمي كه نظربايف هيچ‌گاه نخواسته است آن را بپذيرد اين واقعيت است كه توسعه اقتصادي بدون توسعه سياسي نمي‌تواند زمينه ساز يك توسعه همه‌جانبه و پايدار براي كشوري چند قومي مانند قزاقستان باشد.

 

بدنبال بيداري اسلامي دركشورهاي عربي و تاثير‌پذيري قزاقستان از تحولات قرقيزستان درهمسايگي اين كشور، سرانجام نظربايف با انجام اصلاحات سياسي موافقت كرد و با اتخاذ روش گام به گام در ابتدا قانون اساسي را براي مشاركت دادن بيش‌تر احزاب مخالف در پارلمان اصلاح كرد. در مرحله بعد به سراغ برگزاري انتخابات زودهنگام پارلماني رفته است.

 

مجلس قزاقستان به اين جهت در اولويت اصلاحات سياسي قرارگرفت كه اين نهاد مي‌تواند نقش كليدي‌تري در انعكاس ديدگاه‌هاي متنوع احزاب مخالف داشته باشد. بر اين اساس پس از تصويب مجلس، با دستور نظربايف در 17 آبان گذشته مجلس منحل شد و انتخابات بجاي ماه آگوست 2012 هشت ماه زودتر در 15 ژانويه برگزارشد.

 

تحليل نتايج انتخابات

1- آرا شمارش شده صندوق‌هاي رأي در روز يكشنبه حاكيست همان‌طور كه پيش‌بيني مي‌شد حزب حاكم «نوراوتان» وابسته به نظربايف رئيس‌جمهور قزاقستان با كسب كمي بيش از هشتاد درصد آراي شركت‌كنندگان در انتخابات پارلماني به پيروزي رسيد. در مراتب بعدي حزب « اك ژول Ak-Zhol» طرفدار تجار 46/7  درصد و حزب كمونيست 2/7  درصد آرا را در پارلمان جديد كسب كردند. سه حزب ديگر شركت‌كننده در انتخابات نتوانستند حداقل هفت درصد لازم را براي ورود به پارلمان كسب كنند.

2- برگزاري انتخابات پارلماني قزاقستان تحت تدابير شديد امنيتي تحت تاثير حوادث ماه گذشته استان «ژانائوزن» درغرب اين كشور بي‌سابقه بود. اين نخستين تجربه برگزاري انتخابات زير سايه نا امني در باثبات‌ترين كشور آسياي مركزي در سال‌هاي اخير بود.

3- مشاركت 75 درصدي كساني كه حق راي داشتند در انتخابات روز يكشنبه نشان‌دهنده آن است كه نظربايف به هدف خود كه پيروزي در اين انتخابات با مشاركت بالاي مردم بود، رسيده است.

4- در سيستم انتخابات پارلماني قزاقستان از سيستم حزبي پيروي مي‌شود. يعني احزاب به نسبت آرايي كه كسب كردند، نمايندگان نهايي مردم را به پارلمان معرفي مي‌كنند. اين سيستم بسته تنها به شهروندان اجازه انتخاب حزب را مي‌دهد، كه درنهايت حاكميت بهترمي تواند نمايندگان پارلمان را كنترل كند.

5- در مقايسه با چهارمين پارلمان قزاقستان كه همه 107 نماينده از حزب حاكم بودند، ورود دو حزب ديگر به پارلمان يك گام به سوي اصلاح محسوب مي‌شود اما با در نظر گرفتن اين واقعيت كه حزب اك ژول تحت نفوذ «ديناره نظربايوا» دختر و «تيمور قلي بايف»، داماد نظربايف قرار دارد نمي‌توان به اين حركت نگاه مثبتي داشت.

6- نتايج انتخابات پارلماني روز يكشنبه از آن جهت مهم است كه بر اساس اصلاحات اخير قانون اساسي قزاقستان، نخستين آزمون جدي براي احزاب اپوزیسيون قزاقستان به شمار مي‌رفت. با وجود همه كاستي‌هاي موجود آنها نتوانستند نتايج قابل توجهي كسب كنند.

7- حزب كمونيست به رفتار حكومت درقبال ناآرامي‌هاي اخير درشهر ژانااوزن اعتراض كرد و به همين دليل در ابتدا از رقابت‌ها كنار گذاشته شد. اما دولت براي حفظ پرستيژ هم كه شده سرانجام به اين حزب امكان شركت دررقابت‌هاي انتخاباتي را داد. به همين دليل مي‌توان گفت آراي حزب كمونيست قزاقستان تاحدودي منعكس‌كننده آراي مخالفان نظربايف است. اگرچه مقامات قزاقستان تلاش داشتند حزب آك‌ ژول كه داماد نظربايف هم در آن عضويت دارد به عنوان اپوزیسيون معرفي شود و كرسي‌هاي پارلمان ميان طرفداران و منتقدين نرم حكومت تقسيم شود.

8- به نظرمي رسد نظربايف خود را براي انتقال قدرت بصورت مسالمت‌آميز در كشورش آماده مي‌كند ازجمله كساني كه مي‌توانند به عنوان جانشين او مطرح باشند كريم‌ماسيم‌اف نخست‌وزير كنوني تيمور قلي بايف داماد او هستند. اما ظاهرا براي چنين انتقال قدرتي نظربايف عجله‌اي ندارد.

< قبلی		بعدی >