حسن اشرفي :پس از وتو قطعنامه ضد سوري در شوراي امنيت سازمان ملل، غرب به رهبري ايالات متحده امريكا و همراهي اتحاديه عرب و تركيه سعي دارد تا فشارهاي تازه‌اي را بر ضد مسكو آغاز نمايد. در اين ميان مي‌توان برآيند مواضع ترك‌ها نسبت به روسيه را در مدت اخير پيرامون مسئله سوريه، به صورت زير جمع‌بندي كرد:

 

- روسيه به دليل حفظ منافع درازمدتش در سوريه از حمايت بشاراسد دست نخواهد كشيد.

- برگزاري يك كنفرانس بين‌المللي با حضور روسيه به توقف خشونت‌ها در سوريه كمك خواهد كرد .

برگزاري كنفرانس 5 اسفند در تونس كه با حضور ايالات متحده امريكا، اتحاديه اروپا، اتحاديه عرب و تركيه و با هدف فشار بر سوريه برگزار مي‌شود در همين راستا است.

- تركيه براي حل موضوع سوريه به دنبال راه‌حل منطقه‌اي است چرا كه آنكارا، سوريه را در حوزه نفوذ اقتصادي و سياسي خود مي‌داند و علاقه‌اي به دخالت قدرت‌هاي فرامنطقه‌اي نظير روسيه كه منافع تركيه را در نظر نمي‌گيرند، ندارد .

- تركيه توقع دارد همان‌گونه كه در موضوع جنگ اوستياي جنوبي در سال 2008 به نفوذ انحصاري سياسي و اقتصادي روسيه در گرجستان احترام گذاشت، روسيه نيز در موضوع سوريه خواست‌ها و ملاحظات تركيه را در نظر گيرد.

همچنين ترك‌ها درباره سوريه معتقدند:

- حمله نظامي به سوريه كل منطقه را درگير خواهد كرد و يك جنگ منطقه‌اي رخ خواهد داد .

- تقويت گروه‌هاي مسلح داخل سوريه به عنوان يك راه مبارزه زمان بر ولي كم خطر براي تضعيف بشار اسد ضروري است.

- ظرفيت نظامي گروه‌هاي مسلح داخل سوريه كم است و آنها بايد به دنبال تامين سلاح از تركيه و كشورهاي اتحاديه عرب باشند

با توجه به مطالب ذكر شده مي‌توان نكات زير را طرح كرد:

1. برگزاري كنفرانس بررسي تحولات سوريه بعد از وتوي قطعنامه شوراي امنيت اين تلاش را آشكار مي‌سازد كه غرب با همراهي تركيه و اتحاديه عرب سعي دارند تا پس از وتو قطعنامه و بلوكه شدن تلاش‌هاي شوراي امنيت بر ضد دمشق، با استفاده از يك فضا‌سازي بين‌المللي عليه سوريه افكار عمومي را بيش از پيش متوجه اين كشور نمايند و از اين طريق مسكو را براي عقب‌نشيني از مواضع خود در قبال حكومت بشار اسد تحت فشار قرار دهند.

 

با برگزاري چنين كنفرانس‌هايي دو وضع قابل پيش‌بيني است؛ وضع اول پذيرش دعوت از سوي روس‌ها براي شركت در اين‌گونه كنفرانس‌ها است كه در اين حالت كشورهاي غربي به همراه اتحاديه عرب قصد دارند روسيه را وارد روندهاي تدريجي مذاكره و چانه‌زني سياسي كرده و به مرور، مسكو را وادار به عقب‌نشيني از مواضع خود در قبال بشار اسد نمايند.

 

حالت دوم وضعي است كه روس‌ها در اين نشست‌ها حاضر به مشاركت نشوند (روسيه كنفرانس تونس را تحريم كرده است) كه در اين صورت غرب مي‌تواند با استفاده از فضاي ايجاد شده ناشي از وتوي قطعنامه شوراي امنيت از سوي روس‌ها و همچنين عدم مشاركت آنها در چنين كنفرانس‌هايي زمينه انزواي بيش‌تر روسيه را در صحنه معادلات بين‌المللي فراهم آورد و از طرف ديگر جايگاه روسيه را در جهان عرب با چالش مواجه نمايد.

 

از سوي ديگر با عدم مشاركت روسيه در چنين كنفرانس‌هايي، غرب مي‌تواند بهانه‌اي براي اقدامات يك‌جانبه خود عليه سوريه با همراهي تركيه و اتحاديه عرب فراهم كند. در چنين وضعي مي‌توان منتظر برگزاري كنفرانس‌هايي از اين دست در آينده‌اي نزديك بود و كنفرانس تونس را آخرين كنفرانسي ندانست كه با هدف فشار بر مسكو و دمشق برگزار مي‌شود.

 

در سوي ديگر اين صحنه، جمهوري اسلامي ايران قرار دارد كه بازيگر مهمي در تحولات سوريه است. در واقع عمده فشارهايي كه امروز بر روسيه وارد مي‌شود، سعي دارد تا با هضم مسكو در رويكردهاي غربگرايانه و تغيير وضع روسيه در صحنه معادلات سوريه، حمايت‌هاي ايران از بشار اسد را با هزينه‌هاي بيش‌تر مواجه نمايد و روسيه را براي معاملات بعدي و امتياز‌گيري در مقابل تهران قرار دهد.

 

2. تجهيز بيش‌تر گروه‌هاي مسلح مخالف بشار اسد غيراز اين‌كه در راستاي افزايش توان معترضان به كار گرفته مي‌شود، منجر به افزايش تلفات انساني از هر دو طرف درگير در صحنه تقابل شده و مي‌تواند زمينه را براي ايجاد يك عمليات رواني گسترده در سطح بين‌الملل بر ضد بشار اسد مبني بر وقوع يك فاجعه انساني در سوريه فراهم كند. همان‌طور كه اردوغان آمار اغراق‌آميز 7000 كشته را در گفت‌وگوي تلفني چند روز پيش خود با ديويد كامرون نخست‌وزير انگليس مطرح مي‌كند و سعي دارد تا از اين نمد ارقام، كلاهي براي فشار بر سوريه بدوزد.

 

3. اعلام اين‌كه تركيه به دنبال يك راه‌حل منطقه‌اي است و مخالف دخالت قدرت‌هاي فرامنطقه‌اي در مسئله سوريه است با توجه به زمينه‌اي كه تركيه براي دخالت كشورهاي غربي در موضوع سوريه ايجاد كرده است نمي‌تواند بيش‌تر از يك ژست سياسي باشد و هدف اصلي ترك‌ها از اين گفته حمله به سياست‌هاي روسيه در قبال بشار اسد است.

 

در اين ميان قياس بين گرجستان و سوريه و منظور كردن شرايط گرجستان براي روسيه مانند سوريه براي تركيه خود نكته جالب توجهي است. در اين راستا مي‌توان به چندين مورد از اظهارات اردوغان نخست‌وزير تركيه اشاره كرد كه خاك سوريه را جزئي از حوزه نفوذ ژئوپوليتيك تركيه قلمداد كرده و سرنوشت سوريه را جزئي از سرنوشت تركيه دانسته بود.

 

4. برگزاري نشست‌ها وكنفرانس‌هايي اين‌گونه در كشورهايي مانند تونس و مصر (برگزاري نشست وزراي خارجه اتحاديه عرب در23 بهمن 1390 (12 فوريه 2012) براي تشكيل يك نيروي مشترك براي اجراي آتش بس و حفاظت از شهروندان سوري در قاهره) كه خود انقلاب‌هاي مردمي را به تازگي پشت سر گذاشته‌اند داراي اين پيام است

 

كه برگزار‌كنندگان اين‌گونه جلسات و نشست‌ها سعي دارند تا موضوع سوريه را كه با عمليات مسلحانه برخي گروه‌ها در يك يا دو شهر اين كشور و با حمايت خارجي صورت مي‌گيرد، با قيام‌هاي مردمي در كشورهاي اسلامي نظير مصر و تونس در يك راستا قرار داده و فضاي تبليغاتي عليه حكومت بشار اسد را تشديد نمايند.

 

5. خودداري تركيه از ورود به يك درگيري مستقيم و احيانا ايجاد يك جنگ منطقه‌اي ازآن روست كه اين كشور از ايجاد يك تنش شديد در منطقه به دليل اقتصاد شكننده كه بر پايه توريسم بنا شده به‌شدت نگران است، و بحران‌هاي سياسي پيامد آن را غير قابل پيش‌بيني مي داند. از اين رو سعي دارد تا با حمايت از گروه‌هاي مسلح داخل سوريه در شرايطي با ريسك كمتر عرصه را بر دمشق تنگ نمايد.

 

به هر روي با توجه به اين‌كه روسيه مواضع خود در مسئله سوريه را اصولي خوانده و تغيير آن را غير ممكن مي‌داند و بلوك غرب نيز با همراهي تركيه و اتحاديه عرب سعي در تغيير رويكردهاي مسكو در اين مسئله دارند، بايد منتظر تحولات آتي منطقه بود و عيار واقعي تلاش‌هاي امروز را مشخص كرد.

 

* كارشناس ارشد مطالعات روسيه، دانشگاه تهران

 

< قبلی		بعدی >