| ساناز تابع افشار*  |اخيرا دمسي ژنرال عالي‌رتبه امريكا در گفت‌وگوي اختصاصي خود با شبكه CNN و فريد زكریا، ايران را بازيگري منطقي در صحنه بين‌الملل ناميد. اين نخستين‌بار بود كه بعد از گذشت سه دهه، ايران نه يك كشور رانتير يا ياغي، بلكه يك بازيگر منطقي و خردمند آن هم توسط يك ژنرال عالي‌رتبه امريكا ناميده مي‌شود اما اين به چه معناست و چه تاثيري بر روند گفت‌وگوها با ايران خواهد گذاشت؟ نخست بايد گفت اين اظهارنظر نشان‌دهنده شناخته شدن ايران به عنوان بازيگري بين‌المللي و منطقه‌اي است. كشوري در عرصه بين‌الملل به عنوان يك بازيگر شناخته مي‌شود كه از قدرت بالقوه به قدرت بالفعل تبديل شده و اين قدرت توسط ساير ابرقدرت‌هاي جهان به رسميت شناخته شده باشد.

 

خروج پاكستان، همسايه ايران، از ائتلاف امريكايي مبارزه با تروريسم و بستن مسير انتقال مهمات و غذا به نيروهاي ناتو، افزايش نفوذ ايران در غرب افغانستان، خروج امريكا از عراق و نزديكي عراق به ايران، عقب‌نشيني تركيه و انزواي آن و سخنان اخير رهبري ايران مبني بر كمك‌هاي ايران به حزب‌الله در دوران جنگ 33روزه، خود نشان‌دهنده تبديل ايران به بازيگري قدرتمند در عرصه بين‌الملل است. امريكا كه هميشه سعي در سوء‌استفاده از كارت دست‌نخورده بهار اعراب به نفع خود داشته است، اكنون با تبديل آن به بيداري اسلامي روبه‌روست. بيداري كه نه‌تنها خواستار تدوين قانون‌اساسي براساس شريعت اسلام، بلكه خواستار مبارزه با هژموني امريكا است.

 

گويا با وجود ادعاهاي مكرر غربي‌ها مبني بر متضرر شدن ايران از بهار اعراب، اين‌بار خودشان به اين نتيجه رسيده‌اند كه برنده واقعي اين جنبش نه تركيه و عربستان بلكه ايران است. از طرف ديگر اين‌ بازیگر نه‌تنها قدرتمند بلكه«منطقي» نيز ناميده مي‌شود. صفت«منطقي» نيز داراي دو وجه است. وجه اول، وجهي اقتصادي- سياسي است. يعني ايران در هر اقدامي در صحنه بين‌الملل، سود و زيان آن را مي‌سنجد و سعي در به حداقل رساندن زيان آن دارد.

 

اين به اين معناست كه ايران«منطقي» براي كاهش زيان خود و بنا به ادعاي صريح دمسي نه‌تنها به دنبال سلاح هسته‌اي نيست بلكه تمام فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران جنبه‌ صلح‌آميز دارد. زيرا تلاش براي كسب سلاح هسته‌اي و بمب اتمي باعث ايجاد رقابت در منطقه شده و باعث عدم ثبات در منطقه مي‌شود. از لحاظ اقتصادي و امنيت سياسي هيچ كشور«منطقي» خواستار قرار گرفتن در منطقه‌اي لرزان و بي‌ثبات نيست.

 

وجه دوم«منطق» بدين معناست كه ايران داراي قانون اساسي، حكومتي مشروع و قانوني و قوه مقننه است. تصميمات، استراتژيك جمهوري اسلامي از فيلترهاي مختلف قانوني عبور كرده و سپس وارد صحنه عمل مي‌شوند. نخستين اين فيلترها قانون اساسي مدون است. كشوري كه داراي مراجع قانوني است نمي‌تواند تحت فشار ملت خارجي به‌طور عجولانه از سياست‌هاي راهبردي خود عقب‌نشيني كند و اين بدين معناست كه بنا به ادعاهاي صريح مارتين دمسي فشارها و تحريم‌ها عليه ايران بي‌فايده است.

 

بر اين اساس در مقابل ايران به عنوان «بازيگر منطقي» عملكرد غرب در اعمال تحريم‌هاي يكجانبه كاملا غيرمنطقي بوده است. از يك طرف ايران با امضای (NPT) محق به ادامه فعاليت‌هاي هسته‌اي صلح‌آميز و قانوني خود است. از طرف ديگر اروپاي بحران‌زده بدون حساب سود و زيان خود و بدون در نظر گرفتن وضع يونان، اسپانيا، پرتغال، ايتاليا و... با تحريم يكجانبه ايران، خود را تحريم كرده است. اين تحريم‌ها باعث افزايش بي‌سابقه قيمت انرژي و نفت شده و چين رقيب بزرگ اتحاديه اروپا و امريكا با افزايش مبادلات خود با ايران تبديل به هلن قهرمان جنگ تروي شده است.

 

پاسخ ايران در تحريم صادرات انرژي به اروپا از فيلتر قوه مقننه عبور كرده كه خود در كنار امضای (NPT) نشان‌دهنده وجه قانوني اين بازيگر منطقي است. عملكرد اروپاي بحران زده كه حتي نخست‌وزيران آن بدون راي مردم و خارج از قانون اساسي و فقط به دليل قرابت آنها با بانك جهاني و صندوق بين‌المللي پول انتخاب مي‌شوند نه‌تنها فاقد وجه حقوق و قانون داخلي بلكه فاقد وجه حقوق بين‌المللي است.

 

در نتيجه ناميدن ايران به عنوان يك«بازيگر منطقي» بدين معناست كه غرب خواستار گفت‌وگو با ايران است. ادعاي اين كهنه‌سرباز عالي‌رتبه امريكا نشان‌دهنده اين است كه خود غرب به «منطق» ايران پي برده است زيرا فقط با يك بازيگر منطقي مي‌توان گفتمان كرد. پس بهترين راه‌حل براي خروج از بن‌بست هسته‌اي ايران گفت‌وگو است اما بايد توجه كرد كه ايران به عنوان يك بازيگر منطقي:

 

- هرگز در موقعيت پايين‌دست قرار نمي‌گيرد.

- خواستار برابري سياسي است.

- از اصول استراتژيك و خطوط قرمز، مثلا غني‌سازي اورانيوم، هرگز عقب‌نشيني نمي‌كند.

- از حق قانوني خود براساس حقوق بين‌الملل نمي‌گذرد.

- در حين گفت‌وگو به اين امر كه وی قدرت و بازيگري بين‌المللي آگاه و در نتيجه «بازيگري منطقي» است.

 

*دانشجوي دكتراي روابط بين‌الملل

 

بعدی >