محسن پاک آیین:بعد از اجلاس 2010 ليسبون كه قرار شد نيروهاي بيگانه از افغانستان خارج شوند، امريكايي‌ها موضوعي تحت عنوان امضاي پيمان استراتژيك با افغانستان را مجددا مطرح كردند كه اين موضوع قبلا در سال 2005 نيز مطرح شده بود. اگرچه پيش‌نويس اين پيمان از طريق رسانه‌ها پخش‌شده و غربي‌ها نيز اعلام مي‌كنند كه اين پيش‌نويس كامل نيست و نواقصي دارد ولي واقعيت اين است پيش‌نويسي كه در رسانه‌ها منتشر شده، مفاد خطرناكي را نه تنها براي كشورهاي منطقه بلكه براي خود افغان‌ها نيز در بردارد.

 

1- بزرگ‌ترين نقص اين پيمان اين است كه تكليف ايجاد و ابقاي پايگاه‌هاي نظامي امريكا در افغانستان در آن مشخص نشده و اين امر نگراني كشورهاي منطقه را برانگيخته است. مجموعه‌اي از كشورها، از جمله همسايگان و كمي دورتر روسيه و بخشي از كشورهاي آسياي‌مركزي نگران اين موافقتنامه هستند. امضاي اين پيمان مي‌تواند يادآور تجربه‌اي باشد كه امريكا پس از جنگ جهاني دوم در هر منطقه‌اي كه نفوذ كرده، ديگر خارج نشده است.

2-در صورت تحقق اين توافقنامه، از يك سو افغانستان به عرصه رقابت كشورهاي ديگر چون روسيه و چين تبديل خواهد شد و از سوي ديگر امريكا به جاي دستيابي به اهداف استراتژيك خود در منطقه با بحران‌هاي جديد مواجه مي‌شود و مهار آنها براي واشنگتن بسيار دشوار خواهد بود. در واقع وقتي امريكا تبديل به يك قدرت نظامي در افغانستان شود به‌طور طبيعي روسيه و چين هم در عرصه رقابت‌هاي امنيتي وارد مي‌شوند و اين مسئله منطقه را ملتهب خواهد كرد. افغان‌ها هم در آن حد از توانايي نيستند كه بتوانند با امريكا مقابله كنند و گفته يكي از مقامات افغان در اين خصوص كه امريكايي‌ها را ما نياورديم كه ما بيرون كنيم، درست است. آنها حتي درباره جابه‌جايي يك سرباز نمي‌توانند به امريكا دستور بدهند.

3-امريكايي‌ها امروز به جهت مصوبه شوراي امنيت در افغانستان هستند، بنابراين بعد از خروج نيروها بايد آنجا را ترك كنند. در حال‌ حاضر امريكايي‌ها در افغانستان پايگاه، تجهيزات، اموال و نيرو دارند و به دنبال قانونمندكردن آنها براي اجازه دولت افغانستان بعد از خروج هستند تا براي ادامه حضور نيازي به مصوبه شوراي امنيت نداشته باشند. با اجراي اين پيمان دسترسي به فضاي افغانستان منحصرا در اختيار امريكا خواهد بود و آنان مجوز هرگونه تردد هوايي را در اين كشور خواهند داشت.

4- يكي از مفاد پيمان اين است كه تمامي دارايي‌ها و اموالي كه در حال ‌حاضر در اختيار نيروهاي امريكايي است، براي درازمدت در اختيار امريكايي‌ها خواهد ماند. پس با امضا شدن اين پيمان تمام دارايي‌ها، اموال و املاكي كه در اختيار امريكايي‌ها قرار گرفته پس از سال 2014 نيز در اختيارشان خواهد بود و از سوي ديگر تمام كاركنان، چه نظامي و چه غيرنظامي، حتي آشپزها نيز چنانچه مرتكب جرمي از جمله هتك حرمت به مقدسات مسلمانان يا قتل‌عام آنان گردند، بايد طبق قوانين امريكا و نه طبق قانون افغانستان محاكمه شوند.

 

يادآوري مي‌شود كه مقامات امريكا ارقامي را اعلام مي‌كنند كه در افغانستان هزينه كرده‌اند. واقعيت اين است كه اين مبالغ در مسير منافع امريكا و ناتو هزينه شده است. براي نمونه آنها تمام جاده‌هايي را كه به پايگاه‌هاي نظامي منتهي مي‌شود، آسفالت و تمام امكانات حفاظتي را براي نيروهاي خود ايجاد و پادگان‌هاي خود را مستحكم و در واقع اين پول را صرف نيروهاي خود كرده‌اند. يكي از مقامات افغان مي‌گفت اگر از هر دلار، 20 سنت به ما مي‌دادند، ما خود مي‌توانستيم كشورمان را آباد و نيروهايمان را آموزش بدهيم.

 

5- سه شرط درباره امضاي اين پيمان مطرح شده است. اول اين‌كه اين پيمان در روند صلح باشد، يعني موجب استقرار صلح در كشور شود. دوم مجلس نمايندگان افغانستان آن را تصويب كند و سوم اين‌كه موجب نگراني همسايه‌ها نباشد و تاكنون هيچ كدام از اين شرط‌ها محقق نشده است.

6- امضاي اين پيمان موجب رشد افراط‌گرايي در افغانستان و منطقه خواهد شد. به عبارتي حضور درازمدت امريكا در افغانستان خود مجوزي براي سربازگيري و تجهيز جريان افراط و نا امن‌سازي افغانستان است.

7- با وجود روابطي كه كشورهاي منطقه با امريكا دارند اما همه اين كشورها با حضور بلندمدت امريكا و به‌ويژه ايجاد پايگاه نظامي دايمي در خاك افغانستان مخالف هستند. حتي در ميان اعضاي ناتو و همپيمانان آنها نيز درباره طولاني شدن حضور نيروها در خاك افغانستان اختلاف نظر وجود دارد و عجله‌اي كه اغلب اين كشورها براي خروج نيروهاي خود از افغانستان دارند، مويد اين اختلاف نظر است.

8- اراده‌اي در ناتو و امريكا براي انجام تعهدات‌شان درباره آموزش نيروهاي افغان وجود نداشته است. الان 10‌سال از حضور نيروهاي امريكا در افغانستان مي‌گذرد و آنها هنوز نيروهاي افغان را آموزش نداده‌اند يا در حد خيلي كم اين كار را كرده‌اند. پس از پايان جنگ داخلي در اين كشور و سقوط طالبان، مسئوليت آموزش نيروهاي امنيتي و انتظامي افغان تقسيم شد. آموزش پليس به آلماني‌ها، قوه قضاييه به ايتاليايي‌ها و مسئوليت مبارزه با موادمخدر به انگليسي‌ها واگذار شد كه آنها تاكنون به وظايف خود عمل نكرده‌اند.

 

9- و نكته آخر اين‌كه موضوع افغانستان با گفتمان بين افغاني و تلاش براي ايجاد فضاي گفت‌وگو ميان قبايل افغان قابل حل است. هم‌اكنون افغان‌ها خود نيز به اين نتيجه رسيده‌اند. امروز مشكل ناامني در افغانستان مشكل دخالت خارجي است. افغان‌ها دو خصوصيت منحصربه‌فرد و مهم دارند، يكي اين‌كه همان‌طور كه تاريخ آنها نشان مي‌دهد بيگانه‌ستيز هستند يعني در طول اشغال توسط انگليس، شوروي و طالبان در مقابل آنها ايستادند و مبارزه كردند و آنها را پس زدند.

 

دوم اين‌كه به لحاظ اسلامي سنتي هستند و به عنوان مثال در جريان قرآن‌سوزي ديديم كه بيش‌ترين عكس‌العمل را مردم افغانستان داشتند. بنابراين با توجه به شرايط موجود اين موافقتنامه، براي اين كشور امنيت را به ارمغان نخواهد آورد و در واقع ستيز و جنگ با امريكا را براي مردم نهادينه مي‌كند و ناامني در افغانستان در كشورهاي همسايه نيز اثرگذار خواهد بود.

*رئیس ستاد افغانستان وزارت خارجه

 

 

< قبلی		بعدی >