سرفراز عبداللهي:رعايت اخلاق رسانه‌اي قطعا مي‌تواند در رشد و نمو افكار هر رسانه در ميان جامعه ايثارگري موثر واقع شود. در واقع اين صداقت رسانه مجازي است كه اعتماد مردم و ايثارگران را جلب مي‌كند و تاثيرگذار مي‌شود. رسانه‌هاي مجازي ايثارگران مي‌توانند با فعاليت مثبت و به دور از هرگونه تنش‌زايي و با فعاليت مثبت نقش بسزايي در شناساندن شايستگي‌ها ي اين قشر ارزشي به مردم داشته باشند و آنان مي‌توانند با ايجاد انگيزه موتور حركت مثبت يك ملت را تقويت نمايند.

 

اخلاق رسانه‌اي مي‌گويد كه نبايد دروغ گفت، تخريب كرد، توهين كرد و مصالح ملي و منطقه‌اي را به خطر انداخت و رعايت اين اصول است كه باعث مي‌شود يك رسانه«مردمي»شود و در دل مردم خانه‌اي بنا كند. رعايت اخلاق رسانه‌اي منشأ بسياري از حركات در جامعه ايثارگري خواهد بود و اشتباه اين‌گونه رسانه‌ها مي‌تواند تمامي يك جامعه را متضرر نمايد و همين‌طور مي‌تواند باعث نشر بي‌اعتمادي در ميان مردم شود.

 

عدم پرداختن به مشكلات و مصائب آزادگان در رسانه‌هاي ملي، نوشتاري و ديداري و بايكوت كردن اخبار مربوط به جامعه ايثارگري باعث توجه اقشار جامعه ايثارگري به رسانه‌هاي مجازي شده است كه مشاهده نظرات ايثارگران در اين‌گونه رسانه‌ها و پيگيري امور را به وضوح مي‌توان مشاهده كرد.

 

در يكي دو سال اخير رسانه‌هاي مجازي به‌ويژه وبلاگ‌ها و سايت‌هاي فعال در حوزه ايثار و شهادت رشد بسيار زيادي داشته است و با جست‌وجوي مختصري درباره مطالبات آزادگان، شايد بيش از يكصد وبلاگ و وب سايت بيابيد كه به اين‌گونه موضوعات مي‌پردازند.  بعضي از اين رسانه‌هاي مجازي متعلق به افراد هستند كه به انتشار مطالب شخصي, نظريات، خاطرات و بعضا اخبار مربوط به ايثارگران و آزادگان مي‌پردازند

 

و بعضي ديگر نمايندگي جمعي از ايثارگران و آزادگان را به عهده دارند.  گسترش فضاي رسانه‌هاي مجازي آن هم توسط ايثارگران جاي خوشحالي و سرور دارد و مي‌توان اين موضوع را به فال نيك گرفت و اميدوار شد كه اين‌گونه رسانه‌هاي مجازي بتوانند در جهت نيل به اهداف جامعه ايثارگري نقش بسزايي ايفا نمايند.

ولي نبايد نسبت به مشكلات و خطراتي كه در كمين اين‌گونه رسانه نيز است بي‌تفاوت بود. در صورتيكه عزيزان آزاده و ايثارگراني كه در فضاي مجازي فعاليت مي‌كنند، حساسيت‌ها و گلوگاه‌هاي اين عرصه از فعاليت رسانه‌اي را ناديده بگيرند، اين بي‌توجهي مي‌تواند به مرور نتيجه مثبت اين فعاليت‌ها را تبديل به واكنش‌هاي منفي و روگرداني مخاطبان از اين رسانه‌ها شود.

 

از طرف ديگر عدم توجه به موضوعاتي بسيار حياتي در اين عرصه مانند رعايت اخلاق حرفه‌اي، رعايت ارزش‌هاي اسلامي و ايثارگري؛ وجود احترام متقابل به مخاطبان و استفاده ابزاري از اين رسانه مجازي مي‌تواند به آساني منجر به از دست دادن فرصت خاص پرداختن به مشكلات جامعه ايثارگري و بروز مشكلات عديده‌اي در اين زمينه خواهد شد.

 

امروزه ساختن يك وبلاگ حتي براي افراد كم سواد و با چند كليك امكان پذير و رايگان خواهد بود ولي حفظ و پويايي يك پايگاه اطلاع‌رساني مجازي به همين سادگي و بدون هزينه نخواهد بود. متاسفانه اكثر متصديان فضاي رسانه‌اي مجازي در حيطه جامعه ايثارگري كه توسط اشخاص و با نام‌هاي شخصي و گروهي اداره مي‌شوند از علم كافي به مقوله اخلاق رسانه‌اي اطلاع چنداني نداشته و بعضا اين فضاي مجازي را با گفت‌وگوهاي شخصي و دوستانه اشتباه گرفته و در انتشار مطالب، نظريات و اعتقادات خود بصورت غيرحرفه‌اي عمل مي‌كنند.

 

براي نمونه در يكي از وبلاگ‌هاي فعال در زمينه آزادگان دفاع مقدس كه نام جمعيتي را نير به يدك مي‌كشد، مدير محترم اين وبلاگ كه با وجود استفاده از نام جمعيت بصورت فردي و بدون داشتن حد اقل هيئت نويسندگان اقدام به درج مطالب مي‌نمايد در پاسخ به نظر يك مخاطب كه خودش هم آزاده است اظهارات نسنجيده و عاري از اخلاقياتي در مقام پاسخگوئي ارايه داده است كه جاي تعجب و تاسف بسيار دارد.

 

در نظرات ايشان بخوبي مي‌توان عصبانيت, خشم، عجله در پاسخگوئي، فراموش كردن اخلاق اسلامي, ايراد توهين و افترا و غيره را به‌راحتي مشاهده كرد. صرف نظر از نظريه مخاطب و بدون تاييد يا تكذيب آن، در اين‌گونه مباحث كه متاسفانه خيلي هم زياد هستند بوضوح فراموشي اخلاقيات و عدم تخصص و پختگي مورد نياز براي مدير يك وبلاگ را مي‌توان مشاهده كرد.

 

حال بايد ديد اين‌گونه انحراف از اخلاقيات براي رسانه مجازي را كه دنبال پيگيري حقوق ايثارگران است چگونه مي‌توان توجيه كرد؟

ورود به عرصه رسانه‌اي مجازي آن هم با دلايل فوق گرچه امري اجنتاب ناپذير بوده ولي بايد اخلاق رسانه‌اي كه برگرفته از اخلاق اسلام ناب محمدي است را سرلوحه تمامي اين‌گونه فعاليت‌ها قرار داد. عدم آشنايي با قوانين رسانه‌اي و همچنين نحوه تعامل با ساير اصحاب رسانه، مخاطبان رسانه و حتي منتقدين اين‌گونه رسانه‌ها عواقب ناگوار و بعضا غيرقابل جبراني را به وجود خواهد آورد.

هيچ رسانه‌اي بدون آراسته شدن به فضيلت‌هاي اخلاقي به مقصود نرسيده است; همان‌گونه كه موعظه‌هاي اخلاقي به تنهايي نتوانسته و نمي‌تواند همه زياده خواهان را از تجاوز به حقوق ديگران باز دارد. اگر يك وبلاگ يا رسانه مجازي ديگر صرفا نام يك فرد را به دوش بكشد, شايد تحمل اين‌گونه مشكلات و دور شدن از اخلاقيات كمي راحت‌تر باشد ولي وقتي رسانه‌اي كه خودش را تحت عنوان جمعيتي از آزادگان، شهري يا استاني يا حتي اردوگاهي در اسارت معرفي مي‌كند ديگر مجالي براي ناديده گرفتن بداخلاقي‌ها و عدم داشتن تخصص حرفه‌اي موضوعي شخصي نيست كه بتوان با آن كنار آمد.

بسيار شايسته و ضروري است كه نبايد وبلاگ‌هاي گروهي كه خود را نماينده جمعي از ايثارگران معرفي مي‌كنند بصورت شخصي و با عنوان فردي مديريت و اداره شوند. بنظر مي‌رسد بهترين راهكار براي جلوگيري از انحراف از اخلاقيات و همچنين پرداختن به رسانه‌اي مجازي بشكلي تخصصي و حرفه‌اي بنحوي كه بتواند مطالبات جامعه ايثارگري را به نتيجه برساند، آموزش حرفه‌اي مديران، آشنا‌سازي با قوانين مربوطه و همچنين نظارت دقيق است.

 

در  المعارف بين‌المللي ارتباطات، اخلاق رسانه‌اي شاخه‌اي جديد از اخلاق حرفه‌اي دانسته شده است؛ حوزه‌اي از اخلاق عملي كه بخش‌هايي نظير اخلاق روزنامه‌نگاري، اخلاق در رسانه‌هاي صوتي و تصويري، اخلاق در محتواي فيلم، اخلاق در نقاشي و هنرهاي تصويري، اخلاق در اينترنت و... را شامل مي‌شود.

مقصود از آن، مجموعه قواعدي است كه بايد دست‌اندركاران رسانه‌ها، داوطلبانه و براساس نداي وجدان خود در انجام كار حرفه‌اي خود رعايت كنند چرا كه مقررات و قوانين اجرايي را مي‌توان با يك سيستم اداري به اجرا گذاشت اما هنجارهاي اخلاقي، اصولاً از اين راه قابل تحقق نيست، پس آن را بايد به فطرت آدمي واگذاشت.

 

بنابراين، نوعيت ارتباط در رسانه‌هاي ايثارگري، همانند رفتار متقابل انسان‌ها بايد شايستگي‌هاي لازم را داشته باشند تا ايثارگران بتوانند براي آنها ارزش قائل شوند و آنها را بپذيرند. و از آنجا كه كار رسانه‌هاي مجازي ايثارگران حول محور مجموعه‌اي از مفاهيم اخلاقي، اسلامي, آزادي، حقيقت، صداقت و... انجام مي‌گيرد، اخلاقيات نمي‌تواند جدا از كار رسانه‌اي باشد.

 

همچنين عملكرد رسانه‌هاي مجازي در حيطه ايثارگري و دفاع مقدس در جريان كار حرفه‌اي آنان، هم مي‌تواند باعث تقويت ارزش‌هاي اخلاقي، ديني و ارزشي در جامعه شود و هم مي‌تواند در صورتي كه تخصص و علم كافي را نداشته باشد, موجب تضعيف يا انحطاط اين ارزش‌ها شود؛ اين بسته به محتوا و سياست‌ها و اهداف كلي هريك از اين‌گونه رسانه‌ها در جامعه ايثارگري است. به هرحال، اميد است كه رسانه‌هاي ايثارگران ما بتوانند ارزش‌هاي اخلاقي و اسلامي را به فرهنگ عمومي و غالب در جامعه تبديل كنند.

 

در خاتمه، تنها به بخشي از آسيب‌ها و آفات ناديده گرفته شده اخلاق رسانه‌اي در جامعه ايثارگري با توضيحاتي مختصر اشاره مي‌كنيم:

 

1- نقد و انتقاد از وظايف اصلي رسانه‌هاي مجازي در جهت بهبود وضع موجود و گام نهادن به سوي وضع مطلوب است. اما اين بدان معنا نيست كه براي نقد طرف مقابل و به زانو درآوردن وي از هر حربه و سلاحي استفاده كنيم. بايد يادآور شد با استفاده از نقد مي‌توان نارسايي‌ها و كاستي‌هاي جامعه ايثارگري را تذكر داد اما بايد توجه داشت اين افشاگري و انتقاد به تهمت و افترا نينجامد.

 

در رسانه‌هاي مجازي امروزي ما متاسفانه در نقد خود از افراد يا كاستي‌هاي موجود، از زبان هجو و لغت‌هاي زننده استفاده مي‌كنند و بيش‌تر از آن‌كه فكر، ايده و نظر طرف مقابل را واشكافي كرده و نقد كنند، شخصيت وي را مورد سوال قرار داده و سرانجام نوشته يا گفتار آنان به تهمت و افترا  ختم مي‌شود، نه به يك نتيجه‌گيري منطقي از ايده‌هاي مورد بحث.

 

2- طبق مفاد صريح قانون اساسي كشور، حريم خصوصي افراد از تعرض مصون است. هيچ‌كس حق ندارد وارد حريم خصوصي افراد شده و آن را زير پا بگذارد.اما آيا اين مورد در رسانه‌هاي ما حتي به‌طور نسبي رعايت مي‌شود؟ برخي از رسانه‌هاي مجازي ما بعضا آشكارا وارد حريم و زندگي خصوصي افراد مي‌شوند و آنگاه آبرو و حيثيت و شرافت وي را مورد مخاطره قرار مي‌دهند. اين مسئله خود تنش‌ها و مخاطرات زيادي را هم براي مخاطبان و هم براي متصديان امر به وجود مي‌آورد كه گاه آسيب‌هاي جبران‌ناپذيري به افراد وگروه‌هاي اجتماعي مي‌زند.

اما يكي از مهم‌ترين مسائل در بحث اخلاق رسانه‌اي، احترام يا بي‌احترامي به زندگي خصوصي و آبروي افراد است؛ افراد حق دارند براي زندگي خصوصي شان حريم شخصي داشته باشند، به اين مهم صراحتا در قانون اساسي نيز تصريح و تاكيد شده است. رعايت حريم‌ها(حريم حقوق فردي و منزلت اجتماعي افراد) بدون اخلاق، قابل تحقق نيست.

 

3- امروزه تعداد رسانه‌هاي مجازي روز به روز رو به افزايش است اما تعداد افراد حرفه‌اي و كاربلد ما در بين رسانه‌هاي ايثارگري بسيار اندكند. بسياري از اين عزيزان حتي دوره‌اي كوتاه‌مدت آموزشي را هم نديده‌اند و تجربه و سواد رسانه‌اي كافي ندارند. اين معضل، هم باعث لطمه‌زدن به كار رسانه مي‌شوند و هم، گاهي تنش‌هاي خطرناكي به وجود مي‌آورند. لذا اخلاق رسانه‌اي از مهم‌ترين مسائلي است كه متاسفانه گاها توسط دوستان ايثارگري كه با هدف خدمت به جامعه ايثارگري وارد آن شده‌اند رعايت نمي‌شود و موجبات نارضايتي جامعه ايثارگري و همچنين از دست دادن جايگاه رسانه‌اي آنان را فراهم مي‌آورد.

 

اميد است تمامي عزيزان ايثارگر و آزاده فعال در بخش رسانه‌هاي مجازي و در امر رسانه با دقت در اين مسئله از هرگونه فرافكني و تخريب و تضعيف پرهيز نمايند و با وحدت خود موجبات رشد و تعالي را فراهم آورند.

 

< قبلی		بعدی >