|سيد فواد نبوي|يكصدوشصت‌ويكمين اجلاس وزيران نفت اوپك در حالي امروز آغاز به كار مي‌كند كه انتخاب دبيركل جديد سازمان توليد‌كنندگان نفت به علت تحولات بازار‌هاي جهاني نفت در اين دوره از حساسيت بالايي برخوردار شده است. اين سازمان در پنج دهه اخير با انجام فعاليت‌هاي گوناگون و تاثيرگذار در بازار جهاني نفت، نقش موثر خود در عرصه بين‌المللي را به اثبات رسانده و به عنوان يكي از موفق‌ترين سازمان‌هاي جهان سومي مطرح است.

 

اوپك پس از پنجاه سال به جايگاهي دست يافته كه بيش از هر زماني ضرورت وجود آن در صحنه بين‌المللي مشاهده مي‌شود و نبود اين سازمان بازار نفت را دچار مشكل خواهد كرد. ايران و عربستان به عنوان دو قطب بزرگ توليد‌كننده نفت به دليل دارابودن نقش تعيین‌كننده در اين سازمان همواره از اهميت خاصي در تصميم‌گيري‌هاي اوپك برخوردار بوده‌اند و امسال نيز هر دو كشور براي دبيركلي نماينده معرفي كرده‌اند.

 

برخي از تحليلگران بازارهاي جهاني نفت بر اين اعتقاد هستند كه رقابت تاريخي ايران و عربستان براي به دست گرفتن مقام دبيركلي اوپك به ضرر دو كشور و به سود اعضاي كوچك‌تر اوپك است. تجربه اجلاس‌هاي قبلي و تصميم‌گيري‌هاي انجام شده بيانگر اين موضوع است كه اين دو كشور نظرهاي متفاوتي را درباره ميزان توليد و سطح قيمت جهاني نفت دارند و در نشست امروز  نيز اين دو كشور قرار است براي در دست گرفتن پست دبيركلي اوپك با يكديگر به رقابت بپردازند كه پيروز اين رقابت مي‌تواند بر تصميم‌گيري‌هاي آتي اوپك تاثيرگذار باشد.

 

پست دبيركلي اوپك اغلب پستي تشريفاتي قلمداد شده است، اما اهميت اين سمت را نبايد ناديده گرفت، در مواقع بروز تنش در بازار نفت، همانند شرايط امروز بازار نفت، دبيركل مي‌تواند تاثيري قابل توجه بر نوسان‌ها و تغييرهاي احتمالي قيمت‌هاي جهاني نفت بگذارد. كشورهاي عضو اوپك روز 14 ژوئن براي تصميم‌گيري درباره سياست‌هاي توليد خود در نيمه دوم سال جاري ميلادي در وين گردهم مي‌آيند،

 

وزيران نفت اين سازمان در نشست 161 همچنين درباره انتخاب دبيركل جديد به بحث و گفت‌وگو مي‌پردازند؛ در اين ميان رياض و تهران كه براي تصاحب اين سمت در حال رقابت و رايزني با ديگر كشورهاي عضو براي حمايت از نامزد پيشنهادي خود هستند در تلاشند تا نامزد مورد نظرشان سمت دبيركلي اوپك را به دست آورد.

ايران غلامحسين نوذري، وزير نفت پيشين كشورمان و عربستان سعودي مجيد منيف، نماينده كنوني هیئت عامل عربستان در اوپك را به عنوان نامزدهاي پيشنهادي خود به دبيرخانه اين سازمان معرفي كرده‌اند. محمد علي خطيبي نماينده كشورمان در اوپك با تاكيد بر اين‌كه وزارت نفت جمهوري اسلامي ايران از تمام ظرفيت‌هاي خود براي تصدي دبيركلي اوپك استفاده مي‌كند، اظهار كرد:

 

اميدواريم مهندس نوذري با اجماع اعضاي اوپك موفق به كسب سمت دبيركلي سازمان كشورهاي صادر‌كننده نفت شود. مهندس نوذري وزير نفت سابق كشورمان به علت تجربه و اشراف بر تحولات بازارهاي نفت و نيز سال‌ها حضور در مديريت بخش‌هاي مختلف صنعت نفت ايران مي‌تواند به عنوان يك كانديداي دبيركلي قدرتمند به رقابت با نامزد‌هاي معرفي شده از سوي ديگر كشورها بپردازد. از سوي ديگر كشورهاي عراق و اكوادور هر كدام كانديداهاي مورد نظر خود را مطرح كرده‌اند و در تلاش هستند كه دبيركل جديد اوپك از اين كشورها باشد.

 

صاحب‌نظران براين باورند كه احتمال مي‌رود رقابت براي در اختيار گرفتن پست دبيركلي منجر به بروز يك بن‌بست، همانند آنچه كه در سال‌هاي 2004 تا 2007 رخ داد شود، اوپك در آن زمان نتوانست درباره جايگزين مناسب براي آلواردو سيلواي ونزوئلايي به اجماع برسد، اين وضع اوپك را براي 3 سال بدون دبيركل گذاشت تا اين‌كه عبدالله البدري، توانست به اين بن‌بست پايان دهد.

 

البدري، كه يك ليبيايي 72 ساله بود و از افراد شناخته شده در صنعت نفت محسوب مي‌شد، اكنون پس از 2 دوره دبيركلي اوپك قرار است اين منصب را در پايان امسال به فرد ديگري واگذار نمايد. ايران زماني دبيركلي اوپك را در اختيار داشت كه قدرت تاثير‌گذاري اين سازمان بسيار كمتر از امروز بود فواد روحاني در فاصله سال‌هاي 1961 تا 1964 دبيركلي اوپك را بر عهده داشت و عربستان نيز سمت دبيركلي را به‌مدت 12 ماه توسط محمد صالح جوخدار، در سال 1967 بر عهده داشت كه وي بعدا به سمت معاون وزير نفت عربستان منصوب شد.

 

از آن زمان تاكنون، يعني طي 45 سال گذشته، نه رياض و نه تهران قادر نبوده‌اند بر سر يك كانديداي واحد براي دبيركلي اوپك با يكديگر توافق كنند. اين رقابت به نفع توليد‌كنندگان كوچك‌تر نظير ونزوئلا و نيجريه تمام شده كه همواره نگران تسلط ايران و عربستان بر سازمان بوده‌اند. كارشناسان نفتي در چند روز گذشته بر اين نكته تاكيد كرده‌اند كه اين‌بار نيز عراق و اكوادور مي‌توانند از اين رقابت بهترين استفاده را ببرند.

 

اكوادور، ويلسون پاستور، وزير نفت خود را براي احراز اين سمت مطرح كرده است، اما عراق نيز با مطرح كردن ثامر الغضبان، از مشاوران نخست‌وزير عراق، تلاش كرده تا گزينه‌اي قوي را براي احراز پست دبيركلي اوپك معرفي كند، الغضبان يك تكنوكرات است كه در دوران نخست‌وزيري اياد علاوي در فاصله سال‌هاي 2004 تا 2005، وزير نفت عراق بود. به هر حال بايد پذيرفت كه نقش اوپك در اقتصاد جهان تعين‌كننده و تاثيرگذار است، هرچند كه قيمت نفت تابع شرايط و بحران‌هاي جهاني است اما تجربه نشان داده كه اوپك همچنان تاثيرگذار‌ترين نهاد تنظيم‌كننده بازارو قيمت‌ها است.

 

نحوه انتخاب دبيركل اوپك

راي‌گيري براي دبيركلي اوپك به صورت اجماعي انجام مي‌شود و با توجه به دوقطبي شدن اوپك پيش‌بيني درباره دبيركل جديد اين سازمان دشوار است و نمي‌توان پيش‌بيني كرد كه نامزد ايران يا عربستان در نشست 25 خرداد راي اجتماعي را به دست بياورند. با توجه به موضع عربستان عليه عراق موافقت همه اعضا بر سر نامزد عراق نيز دور از ذهن است، بنابراين اگر قرار باشد دبيركل دايم اوپك در نشست آتي انتخاب شود كسي جز نامزد اكوادور نخواهد بود؛ كشوري كه كوچك‌ترين توليدكننده نفت اوپك است.

 

اما رايزني‌ها در اين اجلاس تعیين‌كننده خواهد بود و توافقات پشت پرده مي‌تواند معادلات در اين زمينه را بر هم زند. اگر هم اعضاي اوپك به اجماع نرسند فردي را به عنوان دبيركل موقت اوپك براي سال 2013 انتخاب مي‌كنند و در نشست‌هاي آتي درباره دبيركل دايم اوپك راي‌گيري مي‌شود.

چالش‌هاي پيش روي اوپك

اوپك بيش از پنج دهه از عمر خود را در حالي موفق و تاثيرگذار در بازارهاي جهاني نفت پشت سر مي‌گذارد، كه برخي نگراني‌ها درباره اوضاع اقتصادي جهان و ادامه تاثيرگذاري موفق اوپك بر بازارهاي جهاني نفت ذهن كارشناسان را به خود مشغول داشته است. اعضاي سازمان كشورهاي صادر‌كننده نفت (اوپك) به تازگي خبرهاي نگران‌كننده‌اي مانند كاهش نرخ رشد اقتصادي چين به 2/8 درصد كه پايين‌تر از سطح پيش‌بيني‌ها در سال 2012 (5/8 درصد) بوده است، دريافت كرده‌اند.

 

چنانچه رشد اقتصادي و تجارت چين به حالت عادي باز گردد و روند يكنواخت داشته باشد، شرايط بازارهاي جهاني نيز تغيير خواهد كرد و اين شرايط تا حد زيادي بر عرضه جهاني نفت خام تاثيرگذار خواهد بود. از سوي ديگر بحران اقتصادي اروپا و ركود اقتصادي قاره سبز نيز همچنان نگران‌كننده است و مي‌تواند در آينده به يك چالش اقتصادي گسترده‌تر تبديل شود.

 

اين نكته را نبايد فراموش كرد كه كشورهاي عضو اوپك به‌طور معمول تمايل دارند قيمت‌هاي جهاني نفت خام تا حد امكان در سطوح بالا حفظ شود اما حتي آن دسته از اعضا كه همواره خواهان قيمت‌هاي منطقي نفت خام هستند نيز، نگران از دست رفتن فرصت بهره‌گيري از قيمت‌هاي بالا هستند. اغلب اعضاي اوپك خواهان نفت 100 دلاري در بازار هستند و قيمت ميانگين 100 دلار را براي اقتصاد جهان كه در گير ركود و بحران‌هاي مالي است مناسب مي‌دانند.

نماينده ايران اين‌بار دبيركل اوپك مي‌شود؟‌!

برنامه‌ريزي براي تكيه زدن به صندلي داغ دبيركلي اوپك، دستاوردي جدي است كه سال‌هاست دانه‌درشت‌هاي اوپك رقابت پيدا و پنهاني براي دستيابي به آن را دنبال مي‌كنند؛ در دوره گذشته انتخاب دبيركل اوپك، پس از كلنجار طولاني ايران و عربستان بر سر انتخاب نماينده نهايي، عبدالله سالم البدري ليبيايي از اين مناقشات استفاده كرد و آرام‌آرام خود را به جايگاه اثرگذار دبيركلي اوپك نزديك‌تر كرد، شايد به همين دليل است كه امسال هم در كشاكش رقابت هميشگي ايران و عربستان، عراق و اكوادور هم آستين بالا زده‌اند تا شايد از اين آب گل‌آلود ماهي درشتي براي خود صيد كنند.

 

اين‌بار اما ايران جدي‌تر از هميشه دست‌به كار شده تا «صندلي حساس» را كه نقشي مهم در لابي‌ها و مذاكرات پشت‌پرده بازار نفت را ايفا مي‌كند، در اختيار بگيرد، چرا كه ديگر اهميت دبيركل اوپك در مذاكرات و نقش آن در معادلات نفتي جهان بر هيچ كسي پوشيده نيست، از همين رو «غلامحسین نوذري» وزير نفت دولت نهم كه در زمان خود چهره‌اي مقبول نزد رسانه‌هاي جهاني و هيئت‌هاي بين‌الملل داشت را به عنوان نامزد ايران براي دبيركلي سازمان كشورهاي صادركننده نفت معرفي كرده است.

 

اما آنچه نقش دبيركلي را براي ايران و ديگر كشورهاي عضو اوپك با اهميت كرده است، كسب وجهه و برخورداري از اين امتياز ويژه در سطح جهاني است. از سال 1983 ميلادي؛ يعني بعد از اين‌كه هر كدام از كشورهاي عضو اوپك توانستند براي يك بار سمت دبيركلي اوپك را تصاحب كنند، انتخاب دبيركل بر اساس اجماع وزرا صورت گرفته است. از آن سال تاكنون دو قدرت اول اوپك، يعني ايران و عربستان تلاش كرده‌اند كه براي بار دوم اين سمت را به دست بگيرند، اما به دليل به اجماع نرسيدن ساير وزرا اين امر صورت نگرفته است.

 

< قبلی		بعدی >