گروه دفاع- راكت‌هاي زمين به زمين از جمله قديمي‌ترين سلاح‌هاي توپخانه‌اي هستند. چند قرن پيش از اين، چيني‌ها نخستين راكت‌ها و آتشبارهاي راكتي را ساختند و جز در جشن و نمايش، جنگ‌ها نيز عرصه خودنمايي اين سلاح‌ها بودند. با اين وسيله از مسافت زياد و خارج از برد سلاح‌هاي دشمن مواضع او زير حجم آتش بالايي قرار گرفته و كار براي نيروهاي خودي راحت مي‌شد. بعدها هندي‌ها نيز در مبارزه با استعمارگران انگليسي از راكت استفاده كردند كه نمونه به غنيمت گرفته آن تحت نام كانگرو در انگليس به توليد رسيد.

 

 

نگاهي به روند توليد راكت در ايران

هر چند تا مدت‌ها از راكت‌ها در كار تحقيقاتي استفاده شده و افرادي چون گودارد و زيولكوفسكي در اين زمينه شاخص شدند اما در واقع جنگ جهاني دوم زمان بيش‌ترين كاربرد راكت‌ها به‌ويژه انواع زمين به زمين آنها بود كه در آتشبارهاي چندلوله مورد استفاده قرار مي‌گرفت. يكي از معروف‌ترين انواع آتشبارهاي راكتي«كاتيوشا» محصول شوروي سابق است كه در بسياري از كشورهاي دنيا و جنگ‌هاي معروف دنيا مورد استفاده قرار گرفته و پايه طراحي و ساخت راكت‌هاي سطح به سطح در كشورهاي مختلفي شده است.

 

نوع جديدتر اين سلاح با نام «21- BM گراد» در جنگ تحميلي 8 ساله عراق عليه ايران مورد استفاده هر دو كشور قرار گرفت كه داراي 40 لوله بوده و مي‌توانست 40 راكت خود را در يك دقيقه شليك كند.پس از جنگ اين راكت با تغييراتي در ايران و با نام آرش1، 2، 3 و4 توليد شد. اين راكت‌ها داراي كاليبر 122 ميليمتر هستند و از راكت اندازهاي استاندارد موجود قابل شليك هستند. برد آنها 5/21 كيلومتر براي آرش1، 30 براي آرش2، 18 براي آرش3 و 40 كيلومتر براي آرش4 است. جز برد، در طول، وزن، سرعت و سرجنگي نيز بين اين نمونه‌ها اختلاف وجود دارد كه كاربرد آنها براي اهداف مختلف را توجيه مي‌كند.

 

در ادامه با توسعه اين خانواده از راكت‌ها، رده راكت‌هاي فجر معرفي شدند كه شامل چند نوع فجر1، فجر3، فجر5 و فجر5 دومرحله‌اي است. اين راكت‌ها بزرگ‌تر، دوربردتر و مخرب‌تر از راكت‌هاي آرش هستند و به ترتيب از پرتابگرهاي 12تايي، 4تايي و تكي شليك مي‌شوند. راكت فجر3 يك پرتابه تك مرحله با كاليبر 240 ميليمتر، طول 2/ 5 متر و جرم 407 كيلوگرم بوده و به برد 43 كيلومتر مي‌رسد.

 

سرجنگي 90 كيلوگرمي اين سلاح كه 45 كيلوگرم آن ماده منفجره است قدرت تخريبي خوبي براي انهدام اهدافي چون مراكز فرماندهي و پشتيباني، مراكز تجمع، پادگان‌ها، فرودگاه‌هاي نزديك خطوط رزمي و ساير اهداف دارد. اين راكت‌ها در دماي 40- تا 50+ كار مي‌كنند و به حداكثر سرعت 930 متر بر ثانيه مي‌رسند. عمر انبارداري اين راكت 15 سال است.

 

خودروي حامل پرتابگر 12تايي اين راكت 15تني بوده و تا 57+ درجه به بالا و حدود 90 درجه به طرفين قابليت حركت دادن پرتابگرها را دارد. اين پرتابگرها با تحرك بالا براي اجراي حجم آتش بالا و نسبتا دقيق روي مواضع دشمن نقش مفيدي ايفا مي‌كنند. تجهيز يگان‌هاي توپخانه‌اي به اين راكت اندازها امكان پوشش منطقه‌اي نسبتا وسيع را در مدت كوتاهي به وجود آورده و با توجه به سرعت مناسب خودروي حامل قدرت تحرك يگان‌هاي عملياتي را به ميزان زيادي افزايش داده و در عين حال آسيب‌پذيري واحدها در برابر آتش متقابل دشمن را كاهش مي‌دهند.

 

بر روي سقف كابين اين پرتابگرها آنتن‌هاي مخابراتي ديده مي‌شود كه نشان‌دهنده وجود امكان عملكرد شبكه‌اي اين يگان‌ها است كه به نوبه خود دقت آتش كلي را افزايش داده و مي‌تواند براي توزيع بهتر اهداف در منطقه بين آتشبارهاي موجود به كار رود.فجر5 نوع دوربردتر و موثرتري از خانواده فجر بوده كه داراي كاليبر 333 ميليمتر، جرم 915 كيلوگرم كه 175 آن مربوط به سرجنگي و 90 كيلوگرم آن ماده منفجره است. اين راكت 6485 ميليمتري در دماي 40- تا 50+ كاركرده و به بيش‌ترين برد 75 كيلومتر مي‌رسد. خودروي پرتابگر اين راكت از همان نوع مربوط به راكت فجر3 است ولي با پرتابگر 4 لوله‌اي است كه تا 57 درجه رو به بالا و 45 درجه به طرفين است.

 

نوع دو مرحله‌اي از فجر5 نيز تاكنون در چند نمايشگاه عمومي معرفي شده است كه بيش‌تر از 9 متر طول داشته، به صورت تك فروندي شليك شده و پس از شتاب گرفتن توسط پيشران مرحله اول، اين بخش جدا شده و پيشران مرحله دوم روشن مي‌شود. گفتني است پيشران مرحله اول اين راكت قطر بيش‌تري نسبت به خود موشك دارد و سرعت موشك را تا حد زيادي افزايش مي‌دهد به‌طوري كه اين موشك در زمان 35 تا 45 ثانيه به بيشينه برد خود مي‌رسد. اين راكت به برد نهايي 190 كيلومتر رسيده و ارتفاع اوج آن 58 كيلومتر و شعاع مرگباري سرجنگي از انوع انفجاري شديد آن بالغ بر 100 متر است. اين راكت نيز از روي پرتابگري مستقر بر كاميون‌هاي مشابه موارد قبلي شليك مي‌شود.

 

در رزمايش‌هاي دريايي ساليان اخير از راكت‌هاي فجر3 و5 نيز استفاده شده است كه مي‌تواند ناشي از وجود انواع هدايت شونده از اين سلاح‌ها و خطاي بسيار كم آنها باشد. با توجه به اين‌كه عدم وجود هدايت در يك راكت به عنوان عامل وجود خطاي ذاتي است احتمال وجود انواع هدايت شونده از اين راكت‌ها منطقي به نظر مي‌رسد به‌ويژه رونمايي از مهمات توپخانه‌اي هدايت ليزري بصير كه در سرعت و شتاب بسيار بالا كار مي‌كند اين احتمال را تقويت مي‌كند كه در اين راكت‌ها نيز چنين سامانه‌اي قابل به‌كارگيري است.

 

وجود سلاح‌هايي اينچنيني براي ايجاد آتش پشتيباني و حتي تهاجمي در يك نيروي مسلح امري ضروري است كه به‌كارگيري انواع مشابه خارجي و جديد در كشورهاي غربي و شرقي نيز گواه اين مدعاست. اين راكت‌ها به تعداد زيادي ساخته شده و نيروهاي مسلح كشورمان آماده خدمت هستند.

 

 

< قبلی		بعدی >