| بهزاد گروگان*|از اوايل دهه هفتاد تا اوايل دهه هشتاد، بحث‌ها و اقدامات فراواني در شهرداري تهران و خصوصا حوزه معاونت شهرسازي و معماري براي شروع اين پروژه صورت پذيرفت كه به دلايل مختلف به سرانجام نرسيد. از اوايل دهه هشتاد با كسب تجربه از دهه قبل، زمينه جدي براي شروع كار مجددا مهيا شد و نهايتا قراردادهاي تهيه طرح‌هاي تفصيلي در سال 1382 بين معاونت شهرسازي و معماري شهرداري تهران و 22 شركت مشاور شهرساز و معماربراي مناطق 22 گانه منعقد و مطالعات، بلافاصله آغاز شد و در پي آن در سال‌هاي بعد قراردادهاي تكميلي كه شرح علل آن از حوصله اين مقاله خارج است، بين طرفين به امضا رسيد.

 

از نكات جالب در ادامه اين پروژه، تاسيس نهاد تهيه‌كننده طرح‌هاي جامع و تفصيلي بود كه براساس موافقت وزارت مسكن و شهر‌سازي، شوراي اسلامي شهر و شهرداري تهران، ماموريت تهيه طرح جامع و تفصيلي شهر تهران را به عهده گرفت و به صورت هم‌زمان نيز اين دو طرح را آماده و به مراجع ذيصلاح جهت تصويب ارايه داد. اين سازماندهي عظيم و كم نظير، كه حدود هفت سال پشتوانه فعاليت در آن مستتر است

 

با همراهي مثبت رسانه‌ها موجب افزايش انتظار شهروندان از اين طرح شده است، خصوصا آن‌كه در تمامي رسانه‌ها، اخبار و گزارشاتي كه ازسوي مسئولان بازگو مي‌شود، همه يك صدا، علاقه‌مندان را به حل تمامي مشكلات شهر كه مرتبط با طرح تفصيلي آن است، بشارت مي‌دهند.

 

بنابراين اجراي اين طرح نيازمند و منشأ تغيير و تحول بنيادين بسياري در زمينه شهرسازي و معماري شهر تهران و همچنين در رابطه با ساختار فعلي حوزه معاونت شهر‌سازي و معماري است كه در حال حاضر چارچوب و عملكرد آن براساس الگوي طرح‌هاي تفصيلي منسوخ 40 سال پيش پي‌ريزي شده و هنوز شيوه كارآن بر همين منوال نيز ادامه دارد.

 

 

الف – طرح تفصيلي و لزوم تغيير ساختار اداري

با توجه به اين‌كه طرح تفصيلي جديد از حالت غير سيال بودن خارج شده و عملكرد آن تا حدودي منعطف است و در ضمن مشكلات نقشه‌اي، وضع موجود و ضعف عدم شفافيت ضوابط و مقررات، كه بخش اعظم استعلامات گذشته معاونت‌هاي شهرسازي ومعماري مناطق 22 گانه رابه خود اختصاص مي‌داده، در طرح جديد برطرف شده است،

 

بنابراين پيشنهاد مي‌شود كه سازماندهي و ساختار حوزه معاونت شهر‌سازي و معماري شهرداري تهران كه نهادي ستادي است، به‌گونه‌اي تغيير يابد كه در مجموع از «مرجع پاسخگوي استعلامات موردي مناطق» به «مرجع راهبر طرح‌هاي موضعي و موضوعي شهر تهران» تغيير ماموريت داده و پرونده‌هاي تك پلاك‌ها (موارد موردي) از دستور كار حوزه فوق خارج و در قالب تدوين پروژه‌هاي موضعي و موضوعي كه در دل خود، مشكلات پلاك‌هاي كوچك در سطح شهر تهران را نيز رفع خواهد كرد، تعريف شود.

 

ب – طرح تفصيلي و محله محوري

ساماندهي محلات، محله محوري و طرح تفصيلي شهر تهران رابطه تنگاتنگي با يكديگر دارند، محور اين همكاري نيز اطلاعات و الكترونيك است. براي شفاف شدن بيش‌تر در اقدامات شهرداري تهران كه هميشه مورد تاكيد و تاييد مسئولان شهرداري نيز قرار گرفته، پيشنهاد مي‌شود، معاونت شهر‌سازي و معماري شهرداري تهران ضمن فراهم آوردن مقدمات و سازكارهاي مناسب،

 

با همكاري سازمان فناوري اطلاعات و ارتباطات شهرداري تهران، نسبت به راه‌اندازي سايت شهرسازي و معماري براي يكايك محلات به‌صورت جداگانه اقدام و فضايي را در پرتال شهرداري تهران جهت رويت همه شهروندان تحت عنوان (شهرسازي در محلات) پيش‌بيني كند. در اين سايت تمامي اطلاعات ساخت و سازها و روند تحولات آن درمحدوده هر محله در معرض رويت ساكنان محلات و ساير علاقه‌مندان قرارگيرد.

پ - طرح تفصيلي و محيط زيست

طرح تفصيلي شهر تهران، ابزار مهم و موثري در هدايت و شكل‌گيري بافت فيزيكي شهر و كنترل جمعيت آن محسوب مي‌شود. از طرف ديگر به نظر مي‌رسد كه روش‌هاي تكميلي ديگري نيز جهت افزايش كار آمدي طرح‌هاي تفصيلي وجود دارد كه به وسيله آن، قابليت‌هاي كيفي طرح تفصيلي شهر تهران را خصوصا با شاخص توسعه پايدار قابل ارزيابي مي‌نمايد،

 

كه در نهايت تفاوت اين طرح با طرح‌هاي تفصيلي قبلي را مي‌توان در ارتقای كيفيت زندگي، توسعه پايدار و عدالت محوري خلاصه كرد. از اين رو مي‌توان گفت، براي كلانشهر تهران با ميليون‌ها جمعيت، محيط زيست از اهميت بسياري برخوردار است كه بخشي ازاين مبحث به اقليم شهر مرتبط است.

 

اقليم شهر هنوزجايگاه واقعي خود را در تهيه طرح‌هاي تفصيلي به دست نياورده وحداكثر اقدامي كه در اين خصوص فعلا اعمال مي‌شود استفاده از داده‌هاي چند ايستگاه هواشناسي براي توجيهات بعدي اجراي طرح است. اكنون كه تصويب طرح تفصيلي جديد شهر تهران تحول مهمي را درزمينه شهرسازي كشورمان به وجود آورده،

 

به‌نظر مي‌رسد كه كاربرد مطالعات هدايت شده اقليم شهر به عنوان پيش نياز مطالعات تهيه طرح‌هاي تفصيلي بايستي مورد توجه بيش‌تر دست اندركاران قرار گيرد. به عنوان مثال در صورتي‌كه محله يا ناحيه‌اي درمحدوده جزاير گرمايي واقع شود يا جريان‌هاي هوا در آنجا به‌شدت تحت تاثير ساختمان‌سازي قرار گرفته باشد، اقدامات مداخله‌گرايانه طرح تفصيلي (تراكم و ضوابط و مقررات) در جهت بهبود كيفي وضع موجود به گونه‌اي طراحي و پيش بيني مي‌شود كه نهايتا موجب تغيير در جمعيت‌پذيري يا تغيير نسبت در سطوح كاربري‌هاي مختلف خواهد شد.

 

 

ج – طرح تفصيلي و آمار

ايرادات احتمالي طرح تفصيلي جديد شهر تهران در آينده، لازم است كه به زبان آمارتوضيح داده شود. در طرح تفصيلي قبلي، سيستمي كه بتواند ايرادات را ثبت و تحليل نمايد وجود نداشته و مشكلات سينه به سينه و بر حسب تجربه كارشناسان به نسل بعدي انتقال يافته است.

 

زبان آمار، زبان گويايي است كه كوچك‌ترين ايرادات را ثبت و طبقه‌بندي كرده و به اين ترتيب، نقاط ضعف طرح را دقيقا مشخص و از اشتباهات بعدي و دو باره كاري‌هاي بي‌ثمر جلوگيري خواهد كرد. ضروري است آمارها و تحليل‌هاي منتج از آن در اختيار عموم قرار گرفته تا شفافيت كار به اين ترتيب حفظ شود.

د – طرح تفصيلي و ارزيابي مداخلات بعدي

علاوه بر تحليل آماري به عنوان تنها زبان توضيح مشكلات و تغييرات در طرح تفصيلي، ارزيابي تبعات و مداخلات احتمالي كه امكان رخ دادن آن در آينده در طرح تفصيلي جديد شهر تهران است، نيز ضروري به نظر مي‌رسد. زمان شروع ارزيابي‌هاي اقتصادي، اجتماعي، زيست محيطي، ترافيكي ناشي از مداخله در طرح تفصيلي جديد شهر تهران، يكسال بعد از تحقق و راه‌اندازي عملي آن آغاز مي‌شود و به اين وسيله تبعات كار تئوريك و كارشناسي صورت گرفته نيز محك زده مي‌شود.

* كارشناس شهرسازي

< قبلی		بعدی >