معماري هزاره سوم، هم محاسن معماري گذشته را دارد و هم به زبان امروز صحبت مي‌كند. مهندس جواد كريميان‌اقبال، مديركل معماري و ساختمان حوزه معاونت شهرسازي و معماري شهرداري تهران يكي از مسئولان ذي‌ربط در مسابقه طراحي نماي برج هزاره سوم است. به‌همين بهانه،«ملت ما» گفت‌وگويي اختصاصي درباره اين مسابقه و وضع طراحي نما در كلانشهر تهران با جواد كريميان اقبال انجام داده‌ كه در ادامه، مي‌خوانيد.

 

 

| مهدي تميزي|

 

هدف از برگزاري مسابقه طراحي نماي برج‌ هزاره سوم، چه بوده است؟

حدود 20 سال است كه بحث نما و سيماي شهري كلانشهر تهران در ارگان‌هاي دولتي و مجامع علمي، مطرح است. از طرفي، بر اساس ماده 169 برنامه 5 ساله، وزارت راه و شهرسازي موظف شده است كه اصول و ضوابط مربوط به نما را تدوين كرده و براي اجرا به شهرداري‌ها ابلاغ كند.

 

 

اداره كل معماري و توسعه شهرسازي تهران هم اقدام به تدوين دستورالعمل‌هايي درباره بحث نما كرده است. يكي از اين موارد، دستورالعمل بناهاي شاخص است كه در سال 1387 به همه مناطق 22 گانه ابلاغ شد. در اين بخشنامه ذكر شده است كه براي بناها بالاي 12طبقه يا بيش از 20 هزار مترمربع متراژ، براي تصويب نماي نهايي، بايد به معاونت معماري و شهرسازي مراجعه شود و طرح‌ها توسط هيئت داوراني كه در اين اداره كل تشكيل مي‌شود، تصويب شوند.

 

اما نمي‌شد كه تصميم‌گيري درباره بناي شاخصي مثل برج هزاره سوم فقط در مجموعه‌اي مثل اداره كل شهرسازي مورد بررسي قرار گيرد. بنابراين يكي از كارهايي كه به‌نظر اداره كل معماري و شهرسازي رسيد، اين بود كه با كارفرما صحبت كند تا طراحي اين برج را به مسابقه بگذارند.

 

اين كار به دو دليل بود؛ اول اين‌كه اجراي اين پروژه 10 سال طول كشيده است و در ذهن مردم به يك خاطره تبديل شده؛ دوم اين‌كه بنا از نظر اندازه، شاخص است و مثل برج ميلاد در تهران، از زواياي بسياري قابل رويت است. بنابراين در آينده مي‌تواند به‌عنوان يك نمونه خوب يا بد مطرح شود. اين حساسيت باعث شد كه پيشنهاد برگزاري مسابقه با حضور اساتيد به نام، ارايه شود.

 

پس كار مسابقه عملياتي شد و عموم معماران، مشاوران و افرادي كه در بخش معماري و شهرسازي صاحب‌نظر بودند، مي‌توانستند در اين مسابقه شركت كنند. اين مسابقه مي‌تواند آزمايشي براي تدوين ضوابط و مقررات باشد و در ضمن مي‌توان سليقه مردم و معماران را از نظر طراحي و نوع متريال مورد ارزيابي قرار دهد.

 

 

به‌نظر شما يك طرح مطلوب براي برج هزاره سوم چه ويژگي‌هايي بايد داشته باشد؟

هدف از اين مسابقه اين است كه به طرح مطلوب برسيم و اين نماي مطلوب وقتي به‌دست مي‌آيد كه قوانين و مقررات توسعه‌اي و الزام‌‎آور، ويژگي‌هاي معماري و شهرسازي و نوع مصالح و نحوه تركيب اينها در طرح لحاظ شده باشد. مثلاً مواردي مانند استفاده نكردن از نماي شيشه‌اي يا استفاده محدود از نماي كامپوزيت يا مصالح خاص؛ همچنين توجه به معماري ايراني و اسلامي و اجراي معماري متناسب با شهر تهران.

 

آيا در حوزه طراحي نما، در حال‌حاضر ضوابطي وجود دارد؟

بله. ضوابطي وجود دارد. در كلانشهرهايي مثل تهران، اصفهان و مشهد، يك‌سري ضوابط الزام‌آور و توسعه‌اي ابلاغ شده است. همچنين 10 سالي است كه ضوابط مشخصي براي نماهاي منطقه 22 طراحي شده و همه نماهاي مطرح در اين منطقه، ابتدا بايد توسط كميته‌اي مورد تاييد قرار گيرند.

 

ولي اينها ضوابط شاخصي نيستند. البته خيلي‌ها مي‌گويند نمي‌شود ضوابط را به صورت يك امر ثابت به مردم ابلاغ كنيد و مردم ملزم به رعايت‌شان باشند. ولي من معتقدم اگر نما را با سليقه مردم هماهنگ كنيم، مطمئناً مي‌توانيم برايش ضابطه ايجاد كنيم. تجربيات ما در اصفهان يا منطقه 22 تهران نشان مي‌دهند كه مردم ما به‌دنبال زيبايي هستند.

 

پس بايد ضوابط را متناسب با اصول معماري ايراني اسلامي، شهر تهران و سليقه مردم طراحي كنيم كه اين گام را اكنون در اداره كل معماري و ساختمان برداشته‌ايم. يعني سعي كرده‌ايم به مردم بگوييم كه به نما فكر كنند. به مالكين بگوييم، ما كمك مي‌كنيم كه به نمايتان فكر كنيد. برخي از مردم مي‌گويند كه اگر براي نما انرژي بگذاريم، هزينه‌هايمان بالا مي‌رود.

 

ما تمامي سعيمان اين است كه اين فكر را اصلاح كنيم. پس ضوابط وجود دارد ولي ضوابطي كه مردم بتوانند استفاده كنند و براي اجراي آن راغب باشند، هنوز تدوين نشده است. اميدواريم با سياست‌هايي كه درحوزه شهرسازي شهرداري تهران و اداره كل معماري ساختمان گرفته شده، بتوانيم مردم را با بحث سيما و نماي شهري آشنا كنيم.

 

و اما ويژگي معماري هزاره سوم اين است كه همه محاسن معماري گذشته ما را در بر داشته باشد، ولي به زبان امروز با مخاطبانش ارتباط برقرار ‌كند. نبايد از معماري هزاره سوم در ديگر كشورها تقليد كنيم. مي‌توانيم مصالح، تركيب و طراحي جديدي استفاده كنيم و حتي با تعريف مباني جديدي كار كنيم. بايد اين ويژگي‌ها را كنار هم بگذاريم و معماري جديدي را خلق كنيم.

 

آيا در حال‌حاضر معاونت شهرسازي و معماري شهرداري تهران راهبردها و كنترلي در منظر شهري دارد؟

بله. البته متولي خاص بحث نما و سيماي شهري، فقط شهرداري نيست. در ماده 169 قانون 5 ساله، وزارت راه و شهرسازي بايد به‌عنوان متولي اصلي ضوابط را تدوين كند و شهرداري‌ها آن را اجرا كنند. ولي ما به‌خاطر دغدغه‌اي كه روي سيماي شهري داشته‌ايم، كارهايي را انجام داده‌ايم ـ همچون طراحي برنامه‌هاي عملياتي ـ كه اميدواريم

 

در آينده براساس اين برنامه‌ها بتوانيم يك سري ضوابطي داشته باشيم كه در سيما و منظر شهري تاثيرگذار باشند. البته ما فقط به برنامه‌هاي كوتاه‌مدت توجه نكرده‌ايم. مثلاً در حال حاضر با يكي از مهندسين مشاور شهرساز قراردادي امضا كرده‌ايم كه روي سيما و منظر شهري مطالعه كند و در انتها يك سند راهبردي سيما و منظر شهري داشته باشيم و مردم بايد اين ضوابط را اجرا كنند؛ اما در بحث طراحي، دست مردم باز است.

 

به‌نظر شما صرفاً نظارت بر نماي ساختمان مي‌تواند منجر به ساماندهي نظم شهري باشد؟

نه. شايد اگر همان‌طور كه نمي‌توانيم پلان را جدا از بحث نما ببينیم، نما را هم نمي‌توان فارغ از همجواري‌هايش ديد. بايد به سيما و منظر شهري توجه كنيم. من دو عامل را در منظر شهري موثر مي‌بينم: عوامل طبيعي و عوامل مصنوعي.

اداره كل معماري و ساختمان بايد در عوامل مصنوع(جداره و سيماي شهري) نظر بدهد، اما درباره فضاهايي مثل مبلمان شهري، سازمان زيباسازي شهري نیز بايد نظر بدهد. در بحث فضاهاي طبيعي بايد سازمان پارك‌ها نظر بدهد و در كل، مجموعه اينها بايد با هم كار كنند تا به يك سيما و منظر شهري متناسب برسيم.

 

برگزاري مسابقات معماري از اين دست تا چه‌حد تاثيرگذار است؟

ابتدا كه اين پروژه آمده بود، بحث اين بود كه يك گروه معماري، نما را طراحي كنند و هيئت داوران هم بررسي كنند. اما اكنون، از آنجايي كه اين پروژه، يك كار ملي است، مي‌توانيم يك سري ضوابط و مقررات را از درون اين ويژگي‌ها استخراج كنيم. اين ضوابط و مقررات مي‌توانند به عنوان ضوابطي براي پروژه‌ها و نماهاي خاص مطرح شوند.

 

اين پروژه مي‌تواند يك سري مصالح جديد، ايده‌هاي خاص و حتي مباني خاصي را در بحث معماري مطرح كند. به عبارتي، تاثيرگذاري اين پروژه فرامنطقه‌اي است و مي‌تواند در سطح كلانشهر يا حتي كلان‌شهرهاي ديگر، تاثيرگذار باشد. البته به شرط اين‌كه خوب طراحي شود، مسابقه خوب برگزار شود و خوب هم قضاوت شود. يعني قضاوت براساس ويژگي‌هاي معماري ايراني و اسلامي و ويژگي‌هاي شهر تهران باشد. در اين صورت مردم هم تشويق مي‌شوند كه نماهايشان را به قضاوت بگذارند.

 

به‌نظر شما برگزاري چنين مسابقه‌هايي نياز به پيش‌زمينه يا بسترسازي دارند؟

بله. ما هم تا جايي كه توانسته‌ايم، اين كار را انجام داده‌ايم. به كارفرما پيشنهاد داديم يك گروه متخصص را ببينند و مجموعه مركز مطالعات و تحقيقات شهرسازي و معماري ايران هم يك تيم مجرب را تشكيل داد. اكنون با صاحبنظران درباره پروژه برج هزاره سوم مصاحبه مي‌شود و صحبت‌هايشان در اختيار مردم قرار مي‌گيرد.

 

تا آنجايي هم كه خبر داريم استقبال خوبي شده است. اگر آن پيش‌زمينه‌ها نبود اينك اين استقبال هم نبود. ما به‌عنوان خط مقدم اين ايده قرار گرفته‌ايم. بايد گفت كه تا به‌حال، برپايي مسابقه‌اي كه در آن ضوابط و مقررات ملاك عمل بوده باشد، بسيار كم اتفاق افتاده است. حتي مسابقه‌اي ديده‌ام كه طرح‌ها آمده‌اند و برگزيده‌ها مشخص شده‌اند، اما كارفرما در زمان اجرا، گفته است

 

كه مي‌خواهم طرح نفر سوم را اجرا كنم. اين كار نشان‌دهنده آن است كه طراحي نفرات برتر، با ديد اجرايي انجام نشده است. ما در اين مسابقه سعي كرده‌ايم كه طراحي براساس معيارها و ضوابط و مقررات مصوب باشد. يكي از شرط‌ها هم اين است كه حتماً بايد طرح اول قابليت اجرا داشته باشد. ضوابط هم در راستاي مقررات وزارت راه و شهرسازي، شهرداري، اداره كل معماري و ساختمان، شوراي اسلامي شهر تهران و مقررات ملي ساختمان لحاظ شود؛ به‌طوري كه قابليت اجرا داشته باشد.

 

تا چه حد مي‌توان با برگزاري مسابقه‌هاي معماري، در كيفيت بخشيدن به زيبايي ابنيه و ارتقاي سليقه‌هاي مردم تاثيرگذار بود؟

مردم پيشتر، نما را در اولويت آخر‌شان قرار مي‌دادند. امروز هم البته همين‌طور است. ساختمان‌ها ساخته مي‌شود و نما به‌صورت سفت‌كاري باقي مي‌ماند. به خصوص در شهرهاي شمال ايران اين مورد بسيار است و در بازه زماني دو سال، سه سال و حتي بيش‌تر، با ساختمان‌هايي مواجه مي‌شويم كه به‌صورت آجري و سفت‌كاري باقي مانده‌اند.

 

اين نشان مي‌دهد كه نما، براي برخي از مردم زياد حساس نبوده است. البته اين وضع، به معماري قديم‌مان هم برمي‌گردد. چون در قديم، معماري ما بيش‌تر درون‌گرا بوده و زياد به نما توجه نمي‌كردند. بيش‌تر نماهاي كاه‌گلي بوده و بيش‌تر در سردرهاي ورودي كارهايي را انجام مي‌داده اند و ذوق و سليقه، بيش از هر كجا، در معماري داخلي ما رخ مي‌داده است.

 

اين امر بايد تغيير كند. از آن طرف، هنوز هم وقتي مردم به شهرداري تهران مراجعه مي‌كنند و پلان‌ ساختمانشان را ارايه مي‌دهند، از آنها نماهاي آن‌چناني نمي‌خواهند و اصلاً روي نماها فكر نمي‌شود. اما در حال‌حاضر نزديك به يك سال است كه نماها هم بايد در شهرداري مورد تاييد قرار گيرند.

 

مثلاً در منطقه يك، به‌خاطر بحث سرمايه‌گذاري هم كه شده، به نما خيلي اهميت مي‌دهند. مردم به اين نتيجه رسيده‌اند كه هرچه نما بهتر باشد، ملكشان بهتر به‌فروش مي‌رسد. اكنون چه شهرداري ملزم كند چه نكند، مردم مي‌روند مشاور مي‌گيرند و همزمان با طراحي پلان، نماها را هم طراحي و اجرا مي‌كنند.

 

 

چه توصيه‌اي براي شركت‌كنندگان داريد؟

به شركت‌كنندگان توصيه مي‌كنم طوري نماي برج هزاره سوم را طراحي كنند كه قابليت اجرا داشته باشد. براساس برداشتي كه از بحث معماري امروز تهران و معماري ايراني و اسلامي دارند و با توجه به معماري گذشته‌مان. آنها بايد نمايي را طراحي كنند كه در آينده بتوانيم به‌عنوان نماد و نشانه‌اي براي هويت معماري اسلامي و ايراني‌مان از آن ياد كنيم. يك مقدار از رويا فاصله بگيرند و اثر ماندگاري را در شهر تهران به جا بگذارند.

< قبلی		بعدی >