مهر ـ  سيزده بدر يكي از شادترين آيين هاي ما ايرانيان است؛ روزي كه پر از رسومات متفاوت است از سبزه گره زدن براي باز شدن بخت دختران مجرد تا گفتن دروغ سيزده. سيزده بدر يكي از قديمي‌ترين رسوم ما ايرانيها است. بسياري معتقدند نياكان ما پس از دوازده روز جشن كه يادآور دوازده ماه سال است، روز سيزدهم را پايان جشن بزرگ نوروز مي‌دانستند. امروزه هم هنوز روز سيزدهم فروردين جايگاه ويژه‌اي دارد.

 

اگر با چهارشنبه ‌سوري به پيشواز نوروز مي‌‌رويم، با جشن سيزده بدر همراه با شادي به بدرقه آن مي‌‌رويم. ايرانيان از بامداد روز سيزده فروردين سفره نوروزي را بر مي‌چيدند و سبزه‌ها را با خود بر مي‌داشتند و به دشت، بيابان و كشتزارها مي‌بردند و به آب روان مي‌سپردند. نعمت‌الله كاظمي فرامرزي پژوهشگر اجتماعي درباره رسم و رسومات سيزده بدر مي‌گويد:

 

مردم از قديم در اين روز به صورت گروهي و گاه چند خانواده با هم غذاي ظهر را آماده كرده و نيز آجيل‌ها و خوردني‌هاي سفره هفت سين را با خود برداشته، به دامان صحرا و طبيعت مي‌روند و سبزه هفت سين را با خود برده و به آب روان مي‌اندازند. به دامن صحرا رفتن، شوخي و بازي كردن، دويدن، تاب خوردن و در هر حال جدي نبودن، از سرگرمي‌ها و ويژگي‌هاي روز سيزده است.

 

او ادامه مي‌دهد: گره زدن سبزه، به نيت باز شدن گره دشواري‌ها و برآورده شدن آرزوها، از جمله بيرون كردن نحسي است. اين باور، معروف است كه« سبزه گره زدن» دختران« دم بخت»، شگوني براي ازدواج و همسريابي، است.

 

در فرهنگ اساطير نيز براي رسم‌هاي

سيزده بدر، معاني تمثيلي آمده است؛ شادي و خنده در اين روز به معني فروريختن انديشه‌هاي تيره و پليدي، روبوسي نماد آشتي و به منزله تزكيه، به آب افكندن سبزه‌هاي تازه رسته - نشانه دادن هديه به ايزد آب يا «ناهيد» و گره زدن سبزه براي باز شدن بخت و تمثيلي براي پيوند زن و مرد براي تسلسل نسلها، رسم مسابقه‌ها به‌ويژه اسب دواني - يادآور كشمكش ايزد باران و ديو خشكسالي است. اين باور همگاني چنان است كه اگر خانواده‌اي نتواند به علتي تمام روز را به باغ و صحرا برود، به‌ويژه با دگرگوني‌هاي جامعه شهر امروز در بعد از ظهر، هر قدر هم مختصر،« براي گره زدن سبزه و بيرون كردن نحسي سيزده» به باغ يا گردشگاه عمومي مي‌رود.

 

دكترمحمد بقايي (ماكان) نيز سيزده نوروز را يكي از خجسته‌ترين آيين‌هاي ايراني مي‌داند و مي‌گويد: اين جشن ذاتا حامل بيش‌ترين شور و نشاط و سرور در ميان ديگر آيين‌ها است. او مي‌افزايد: تاملي دقيق در تاريخ همه جوامع از جمله تاريخ كشورمان نشان مي‌دهد كه شادي و نشاط عنصر اصلي پيشرفت و ترقي در همه زمينه‌ها به‌ويژه فرهنگ و اقتصاد بوده است.

 

نمونه بارز آن ايامي است كه ايرانيان از هر عاملي براي ايجاد شادي و نشاطي معقول در زندگي خود بهره مي‌گرفتند و به همين سبب در شمار جوامع خلاق و پيشرو بوده‌اند. شادي‌هاي مكتوم در آيين «سيزده بدر» يكي از نمادي‌ترين اعمالي است كه در تعظيم به خالق جهان مي‌توان يافت، يعني شادي حاصل از افكار و انديشه‌هايي والاكه نه تنها ميانه‌اي با نحوست ندارد، بلكه حكايت از جوهر زندگي دارد.

 

اين پژوهشگر تاكيد مي‌كند سيزده نحس نيست تا آن را«در» كنند. اين كلمه در تركيب «سيزده بدر» به معناي «خارج كردن»، «بيرون كردن» يا «در كردن» نيست، بلكه مقصود از «در» دشت و دره است. بنابراين سيزده بدر يعني رفتن به در و دشت كه به هيچ روي ربطي به در كردن نحوست ندارد.

 

بقايي ادامه مي‌دهد: ابوريحان بيروني در كتاب معروفش، آثارالباقيه، آنجا كه از نياكانش، مردم ايران باستان، سخن مي‌گويد به روزهاي سال اشاره مي‌كند و درباره سيزدهم فروردين مي‌نويسد ايرانيان باستان هر روز از ماه را نامي مي‌خواندند و سيزدهمين روز هر ماه «تير روز» ناميده مي‌شود و «تير» نام فرشته‌اي عزيز و نام ستاره‌اي بزرگ و نوراني و خجسته است. برخي مورخان معتقدند اين روز سابقه‌اي 4 هزار ساله در فرهنگ ايراني دارد. اما آنچه قابل توجه است در گذر اين همه سال آيين‌هاي آن دستخوش تغيير نشده است.

 

 

< قبلی		بعدی >