آنهايي كه در ايران به دنيا آمده‌اند. دوستانشان ايراني‌اند. در كشورشان به«ايرانيزه» شدن متهم مي‌شوند؛ در ايران گويا جايگاه و حقوقي ندارند. زبانشان با ما يكي است. ورق‌هاي تاريخ روايت از آن دارند كه در گذشته‌هاي دور بخشي از خاك ما بودند. بعضي‌هاشان ضريب هوشي بسيار بالايي دارند. شايد بالاتر از بعضي‌هاي ما. كار كردنشان هم سخت‌تر از ماست. ديربازها ما و آنها نداشتيم. همه جزئي از خاك ايران به حساب مي‌آمديم. اما حالا، داستان خيلي فرق كرده. حالا نگاهمان را از هر كدامشان كه مي‌بينيم مي‌دزديم.

 

 

| سيد محمدحسين هاشمي|

 

شمشير دولبه اخراج افغان ها از ايران

نه به‌خاطر شرم و حيا. به‌خاطر حس برتري كه خواه ناخواه در ميان تمام ما به وجود آمده است. حتي ذره‌اي هم به اين فكر نمي‌كنيم كه نسل دومشان هموطن ما شده‌اند. ما آنها را نمي‌بينيم و سياست‌مداران ما هم هر كاري مي‌كنند تا از تعدادشان در ايران كاهش يابد. سياست‌هايي كه بعضاً با بي‌احترامي همراه مي‌شود. بي‌احترامي نسبت به افاغنه‌اي كه اين روزها دوباره حرف و حديث اخراجشان از ايران داغ شده است.

افاغنه چگونه وارد ايران شدند

پديده سكونت چندين ده ساله افاغنه در ايران پيوندي جدي با بيش از دو ميليون نيروي كار افغاني در كشور دارد. آنها حدوداً از اوايل دهه پنجاه به عنوان نيروي كار ارزان و همه فن حريف در ايران مورد توجه قرار گرفتند. درست روزگاري كه كشورشان با مشكلات متعدد اقتصادي دست و پنجه نرم مي‌كرد و باعث شد تا ايران به يكي از مقاصد اصلي مهاجرت افاغنه به حساب‌آيد. مقصدي براي زندگي آرام و به دست آوردن مشاغل فراوان. مقصدي كه بايد به صورت غيرقانوني واردش مي‌شدند. دليل؛ نداشتن سرشماري نفوس و فقدان مدارك شناسايي و شناسنامه.

 

فارغ از همزباني و همنژادي افاغنه با بخشي از مردم سرزمين ايران، نياز شديد كشور به نيروي كار خصوصاً در حوزه كشاورزي بعد از مقوله اصلاحات ارضي باعث شد تا راه ورود افاغنه به ايران هموار شود. روند ورود نيروي كار افغان در اين دوران طولي نكشيد كه به ورود خانوادگي افاغنه به ايران پيوند خورد. پديده‌اي به جهت كودتاهاي متعدد در افغانستان، ايجاد فضاي ناامن در اين كشور و در نهايت رخ دادن جنگ‌هاي داخلي و حضور نيروهاي شوروي سابق.

 

در اين بين اما نبايد از انقلاب ايران، جنگ تحميلي و بي‌ساماني اين كشور هم غافل شد. به هر تقدير ديري نپاييد تا تعداد افغان‌هاي مقيم تهران به حدي رسيد كه در بسياري شهرهاي ايران شاهدشان بوديم. حالا ديگر بخشي از سياست‌هاي ايران هم با حضور افاغنه ارتباط پيدا كرد. خصوصاً سياست‌هاي قضايي و پيشگيري از اعتياد. ارتباطي كه پررنگ كردن آنها توسط دولتمردان باعث به وجود آمدن نوعي كدورت ذاتي بين ايرانيان و افغانان شد.

نياز ايران به افغان‌هاي كاركن!

خوب يا بد، بايد بپذيريم نبايد از كنار افاغنه به عنوان يك نيروي كار جدي گذشت. كمتر صاحبكاري است كه با نيروي كار افغان روبه‌رو نباشد. در اين شرايط نگاهي به وضع حضور افاغنه در ايران نشان مي‌دهد در كنار عده‌اي كه آنها را باعث بروز جرم و افرادي نامطمئن مي‌پندارند، بسياري به آنها اطمينان كرده و نگهباني از خانه‌ها و مجتمع‌ها، انبارها و كارگاه‌هايشان را به آنها واگذار مي‌كنند.

 

از ديگر سو نبايد از اين غافل شد كه فعاليت‌هايي در كشور هست كه به علت سختي يا نامساعد بودن محيط كار نيروي كار ايراني به پذيرفتن و انجام آنها چندان رغبتي نشان نمي‌دهد. با اين تفاسير نبايد فراموش كرد كه افاغنه نيروهاي كاري هستند كه نمي‌توان آنها را ناديده انگاشت. نيروهايي كه خيلي از آنها خيابان‌هاي تهران و ديگر شهرهاي كشور را بهتر از هرات و ديگر شهرهاي كشورشان مي‌شناسند.

 

آنهايي كه تا چند سال پيش كار كردنشان براي كارفرمايان سود هنگفتي داشت. نه به‌خاطر كار زيادشان بلكه به‌خاطر تفاوت فاحش پول رايج دو كشور. معادله ايي كه حالا با نزديك شدن پول ملي اين دو كشور در حال بر هم خوردن است. اما هر چه هست، اين است كه هنوز افاغنه در ايران بيش‌تر از آن‌كه مضر به نظر برسند نيروهايي مفيد به حساب مي‌آيند. موضوعي كه وزير كشور در آخرين روزهاي تيرماه سال 90 به آن اذعان كرد و گفت: ايران به نيروي كار افغان نياز دارد.

برخوردهاي مقطعي، برخوردهاي ضربتي

حالا چند سالي مي‌شود كه مسئولان ايراني، سعي دارند تا به هر ترتيب ممكن تعداد غيرقابل شمارش افاغنه در ايران را كاهش دهند. اصلاً به همين خاطر هم هست كه وزارت كشور ايران بخشي را براي سرو سامان دادن به خروج نيروهاي افغاني از ايران ايجاد كرده. در اين بين اما سوال اين‌جاست كه اين اتفاق در طول سال‌هاي گذشته با چه ساز و كاري در جريان است؟

 

با اين نگاه كه بيش از دو ميليون نيروي كار در كشور را افاغنه تشكيل مي‌دهند كه با خروج آنها مي‌توان براي بيكاران بي‌شمار داخلي شغلي دست و پا كرد حس تنفر از مهاجران شمال شرقي كشور بيش‌تر مي‌شود. اما گوشه چشمي به نوع كارهايي كه افاغنه در ايران انجام مي‌دهند و اين‌كه آيا ايرانيان به انجام اينچنين كارها تن مي‌دهند يا نه شايد معادله را تغيير دهد. از ديگر سو اما با اين نگاه كه افاغنه باعث به وجود آمدن پاره‌اي مشكلات در كشور مي‌شوند و خروجشان از ايران ضروري است، شايد كمي از نقدها نسبت به اخراج آنها به هر ترتيب ممكن كاسته شود.

 

اما در هر صورت بعضي از سياست‌ها نسبت به برخورد با افاغنه در ايران را نمي‌توان پذيرفت. سياست‌هايي مثل ممنوع كردن فرزندان افاغنه‌اي كه اصلاً ايراني شده‌اند. آنهايي كه در ايران به دنيا آمدند. دوستانشان ايراني‌اند. در كشورشان به ايرانيزه شدن متهم مي‌شوند ولي در ايران هم گويا جايي ندارند.

 

عدم دسترسي آنها به بعضي امكانات اجتماعي و در آخرين اقدام جلوگيري از حضور آنها در«پارك كوهستاني صفه» در روز طبيعت امسال در اصفهان كه گرچه توسط پليس تكذيب شد اما مشاهدات چيز ديگري مي‌گفت. اتفاقاتي كه همگي به نوعي راهي براي اخراج افغان‌ها به حساب مي‌آيد. پديده‌اي كه باعث شد چندي پيش مسئولان وزارت«عودت مهاجرين» افغانستان از دولت ايران بخواهند روند اخراج اجباري مهاجران افغان از ايران را متوقف سازند.

 

شمشير دولبه اخراج افغان‌ها از ايران

مسئولان ايراني حالا بيست سالي هست كه سعي مي‌كنند افاغنه را از ايران اخراج كنند. افرادي كه تجربه نشان داده پس از مدت كوتاهي دوباره به ايران باز مي‌گردند. اما به نظر مي‌رسد كه بحث اخراج مهاجران افغان از ايران، مانند شمشيري دولبه باشد؛ چرا كه انتقاد از اين اقدام مي‌تواند بي‌توجهي به پيامدهاي اقتصادي-اجتماعي حضور افغان‌ها در ايران باشد و از سوي ديگر، بي‌توجهي به اخراج آنان، به‌نوعي ناديده انگاشتن حقوق بشر است.

 

حقوقي كه در راستاي آن و با توجه به قوانين بين‌المللي مهاجرت اعلام شده مهاجرين بايد از حق زندگي قانوني، مسكن، كار، تحصيل، ورزش، گشت و گذار آزادانه، درمان و بيمه، الحاق اعضاي خانواده‌شان، حق پاسپورت و حق تابعيت برخوردار باشند. در اين شرايط به نظر مي‌رسد كه بايد تغييري در سياست خروج افاغنه از ايران به وجودآيد.

 

حالا بسياري از افغان‌هاي مقيم ايران هستند كه بعد از گذشت سي سال، فرهنگ و آداب و رسوم ايراني‌ها را به خود گرفته‌اند و خروجشان از ايران شايد غير ممكن باشد.در اين شرايط شايد بهتر باشد به دنبال راهكاري براي برنامه‌دار كردن ورود مهاجران تازه وارد افغان به كشور بود. موضوعي كه شايد در كش و قوس تلاش براي خارج كردن افاغنه از ايران به ورطه فراموشي سپرده شده است.

 

< قبلی		بعدی >